Supreme Court refers appeal to full bench regarding whether legal entities qualify as farmers under debt restructuring law.

Απόφαση 605 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 605/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 14 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ρούσση, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "CROCUS GLORA ΑΓΡΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΑΕ" που εδρεύει στον ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Ξ. Χ. Π., κατοίκου ... και 3. Α. Χ. Π., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Πάρι Αναστασάκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-10-2005 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3815/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 6634/2009 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 20-4-2010 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. O εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης ανέγνωσε την από 31-10-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης απόφασης, κατά παραδοχή της από 20-4-2010 αίτησης αναίρεσης της ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη της αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 563 παρ.2 του ΚΠολΔ και 23 παρ.2 εδ.γ' και δ' του ν. 1756/1988 "Κώδικας Οργανισμού Δικαστηρίων, κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών", όπως το δεύτερο τροποποιήθηκε με το άρθρο 16 παρ.1 του ν. 2331/1995, προκύπτει, ότι στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου υπάγονται: α)αιτήσεις αναίρεσης υπέρ του νόμου και β)αιτήσεις αναίρεσης που παραπέμπονται σε αυτή για εκδίκαση με κοινό πρακτικό του Προέδρου και του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ή με ομόφωνη απόφαση του δικάζοντος τμήματος ή με απόφαση της τακτικής Ολομέλειας.

Η παραπομπή μπορεί να γίνει για όλους ή για ορισμένους μόνο λόγους αναίρεσης, αν σε κάθε περίπτωση κριθεί ότι πρόκειται για ζήτημα με γενικότερο ενδιαφέρον ή ότι τούτο είναι αναγκαίο, για την ενότητα της νομολογίας. Εξ άλλου, με το άρθρο 30 ν. 2789/2000 (Προσαρμογή του ελληνικού δικαίου προς την οδηγία αριθ. 98/26/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ...), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 42 παρ.1, 3 ν. 2912/2001, ορίζονται στις παραγράφους 1 και 8 εδ.

τελευταίο τα εξής: "1. Κατ' εξαίρεση των κειμένων διατάξεων, η υφιστάμενη συνολική οφειλή από κάθε είδους συμβάσεις δανείων ή πιστώσεων, που έχουν συνομολογηθεί με πιστωτικά ιδρύματα και οι σχετικές συμβάσεις έχουν καταγγελθεί ή προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών, έχουν κλείσει οριστικά ή, αν δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση, η απαίτηση έχει καταστεί εν όλω ή εν μέρει ληξιπρόθεσμη και απαιτητή κατά τη σύμβαση ή το νόμο, μέχρι 31.12.2000 δεν δύναται να υπερβεί τα παρακάτω πολλαπλάσια του κατά περίπτωση ληφθέντος κεφαλαίου ή του αθροίσματος κεφαλαίων των περισσοτέρων δανείων ή, προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών, του ποσού της οφειλής όπως αυτή διαμορφώθηκε ένα (1) έτος μετά τη λήψη του ποσού της τελευταίας πιστώσεως δανείου, προσαυξημένων των ποσών αυτών με συμβατικούς τόκους μέχρι το 50% του ληφθέντος κεφαλαίου κατ'ανώτατο όριο.

Προκειμένου για τον καθορισμό της βάσης υπολογισμού της οφειλής μετά την προσαύξηση των συμβατικών τόκων, τυχόν υπερβάλλον ποσό πέραν του 50% του ληφθέντος κεφαλαίου δεν υπολογίζεται πριν πολλαπλασιασθεί κατά περίπτωση: α)το τετραπλάσιο, εάν οι σχετικές συμβάσεις έχουν συναφθεί μέχρι τις 31.12.1985 ή, προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών, η λήψη της τελευταίας πιστώσεως δανείου έγινε μέχρι την ημερομηνία αυτήν, β)το τριπλάσιο, εάν τα άνω περιστατικά συνέβησαν μετά την υπό (α) ημερομηνία και μέχρι τις 31.12.1990, γ)το διπλάσιο, εάν συνέβησαν μετά την υπό (β) ημερομηνία και μέχρις τις 31.12.2000.

Σε κάθε περίπτωση, στο ποσό που λαμβάνεται ως βάση, σύμφωνα με τα παραπάνω, δεν υπολογίζονται τόκοι εξ ανατοκισμού: "8 εδ. τελευταίο: Κατ' εξαίρεση, προκειμένου περί οφειλών κατά κύριο επάγγελμα αγροτών προς την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε., που έχουν ρυθμισθεί με οποιονδήποτε τρόπο και οι ρυθμίσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν κατά τη δημοσίευση του παρόντος, παρέχεται η ευχέρεια στους οφειλέτες, με γραπτή δήλωσή τους προς την Τράπεζα, να επιλέξουν είτε την εξακολούθηση εφαρμογής της υφιστάμενης ρύθμισης είτε την υπαγωγή τους στην παράγραφο 1 του παρόντος.

Το δικαίωμα της επιλογής πρέπει να ασκηθεί εντός τριών (3) μηνών από τη δημοσίευση του παρόντος, διαφορετικά εξακολουθεί να ισχύει η ρύθμιση. Ποσά που έχουν καταβληθεί μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος δεν αναζητούνται, υποχρεώσεις του Ελληνικού Δημοσίου που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο ρύθμισης χρεών προς την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος με διάταξη νόμου δεν θίγονται".

Ακολούθως, σχετικά με την ανωτέρω τρίμηνη προθεσμία για την άσκηση του δικαιώματος επιλογής, με το άρθρο 42 παρ.4 ν. 2912/2001 ορίσθηκε, ότι "Η προβλεπομένη στην παράγραφο 8 του παραπάνω άρθρου προθεσμία για την άσκηση του δικαιώματος επιλογής εκ μέρους των κατά κύριο επάγγελμα αγροτών παρατείνεται αφότου έληξε μέχρι 30-9-2001".

Ακολούθησε ο ν. 3259/2004, ο οποίος στο άρθρο 39 παρ.5 ορίζει τα εξής: "5.Προκειμένου περί οφειλών κατά κύριο επάγγελμα αγροτών σχετικών με την επαγγελματική τους αυτή δραστηριότητα, που υπάγονται στις διατάξεις του άρθρου 30 του ν. 2789/2000, όπως ισχύει, το συνολικό ύψος τους δεν δύναται να υπερβαίνει το διπλάσιο του κατά περίπτωση ληφθέντος κεφαλαίου ή προκειμένου περί αλληλόχρεων λογαριασμών το διπλάσιο του ποσού της οφειλής, όπως διαμορφώθηκε κατά την τελευταία εκταμίευση.

Για δάνεια που χορηγήθηκαν πριν από το έτος 1990, εφόσον δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία των οφειλών αυτών για την ανεύρεση του αρχικού κεφαλαίου η συνολική οφειλή δεν δύναται να υπερβαίνει ποσοστό 150% του ποσού της οφειλής, όπως αυτή διαμορφώθηκε στην τελευταία προς του έτους 1990 ρύθμιση. Τα πιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται να υπολογίζουν το ύψος της οφειλής της παρούσας παραγράφου, να τη γνωστοποιούν στον οφειλέτη και να συνομολογούν τη ρύθμιση εντός προθεσμίας ενενήντα (90) ημερών από την υποβολή της σχετικής αίτησης, η οποία πρέπει να υποβληθεί μέχρι την 31η Οκτωβρίου 2004 το αργότερο.

Και ως προς τις οφειλές αυτές ισχύουν οι λοιπές διατάξεις του παρόντος άρθρου". Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, το οποίο εδίκασε έφεση της ήδη αναιρεσειούσης Αγροτικής Τραπέζης κατά της πρωτοδίκου αποφάσεως, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι εζήτησαν με αυτήν, να αναγνωρισθεί, ότι οι οφειλές προς την Αγροτική Τράπεζα της πρώτης εναγούσης ανώνυμης εταιρίας, η οποία έχει ως σκοπό την παραγωγή, εισαγωγή, εξαγωγή και διάθεση εν γένει πολλαπλασιαστικού υλικού καλλωπιστικών φυτών και συναφών πρώτων υλών, καθώς και την ανάπτυξη, εισαγωγή, εξαγωγή και διάθεση εν γένει καλλωπιστικών φυτών και για τα χρέη της οποίας εγγυήθηκαν οι δεύτερος και τρίτος αναιρεσίβλητοι, υπάγονται προς ρύθμιση στην διάταξη του άρθρου 39 παρ.5 ν. 3259/2004, δέχθηκε τα εξής: "Με το με αριθμό .../9-12-1985 συμβόλαιο, που εγκρίθηκε με απόφαση του Νομάρχη Μαγνησίας και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 3818/19-12-1985 τεύχος ΑΕ και ΕΠΕ, συστάθηκε η ανώνυμη εταιρία με έδρα την Κοινότητα ... .

Σκοπός της εταιρίας αυτής, σύμφωνα με το άρθρο 4 του καταστατικού της, είναι η παραγωγή και η από την ίδια εισαγωγή, εξαγωγή και διάθεση γενικά πολλαπλασιαστικού υλικού καλλωπιστικών φυτών και συναφών πρώτων υλών. Επίσης, η ανάπτυξη και η, από την ίδια, εισαγωγή, εξαγωγή και διάθεση, γενικά, καλλωπιστικών φυτών, η επιστημονική έρευνα στα καλλωπιστικά φυτά και η συμμετοχή της εταιρίας σε επιχειρήσεις κάθε φύσης που επιδιώκουν τον αυτό ή συναφή σκοπό.

Το καταστατικό της τροποποιήθηκε και η επωνυμία της έγινε "CROCUS FLORA Αγροκαλλιεργητική Ανώνυμη Αγροτική Εταιρία", δηλαδή η πρώτη ενάγουσα, με μετόχους τους δεύτερο και τρίτο των εναγόντων (ΦΕΚ 137/25-1-1989 τεύχος ΑΕ και ΕΠΕ). Η ενάγουσα, που διατηρεί ανθοκομική εκμετάλλευση, έχει εγγραφεί στο Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Μαγνησίας, με αριθμό Μητρώου ...

και χαρακτηρίστηκε "αγρότης" σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 2332/1995 (βλ. τις με αριθ. πρωτ. 17666/19-11-2004 και 17638/19-11-2004 βεβαιώσεις της Διεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης της πιο πάνω Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης).

Για τη δημιουργία μονάδας θερμοκηπίου η ενάγουσα ζήτησε χρηματοδότηση από την εναγομένη Τράπεζα και, συγκεκριμένα, από κατάστημά της στον ... . Έτσι, καταρτίστηκαν οι με αριθμό .../1986 και .../1988 συμβάσεις παροχής πίστωσης με ανοικτό λογαριασμό, μέχρι του ποσού των 90.000.000 δραχμών η πρώτη και των 100.000.000 δραχμών η δεύτερη. Την τήρηση των όρων τους εγγυήθηκαν ως αυτοφειλέτες ο δεύτερος και ο τρίτος από τους ενάγοντες. Κατόπιν της από 5-11-1996 αίτηση της ενάγουσας, για τη μετατροπή μεσοπρόθεσμων δανείων από δραχμές σε συνάλλαγμα, καταρτίστηκε η με αριθμό .../12-2-1997 σύμβαση πίστωσης με ανοικτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό, ποσού 167.185.000 δραχμών και οι από 12-2-1997 και 12-2-1998 πρόσθετες αυτής πράξεις για δάνεια σε συνάλλαγμα πίστωσης σε ανοικτό λογαριασμό. Το πιο πάνω ποσό ήταν, μέχρι τότε, οι οφειλές, συνολικά, της ενάγουσας, από τις με αριθμό .../1986 και .../1988 συμβάσεις πίστωσης, δηλαδή δεν έγινε εκταμίευση νέου ποσού δανείου.

Με την από 25-10-2004 αίτησή της προς το κατάστημα ... της εναγομένης, η ενάγουσα ζήτησε να υπαχθούν οι οφειλές της στη ρύθμιση του άρθρου 39 παρ.5 του ν. 3259/2004. Με τις με αριθμούς πρωτοκόλλου 422/31-1-2005 και 917/20-4-2005 επιστολές της η εναγομένη, τις οποίες υπογράφει ο Διευθυντής του καταστήματος Αλμυρού, και απευθύνονται στο δεύτερο ενάγοντα και στην πρώτη ενάγουσα, αντίστοιχα, ανέφερε, ότι οι οφειλές από τις με αριθμούς .../1986 και .../1988 συμβάσεις, με την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 39 ν. 3259/2004 έχουν εξοφληθεί και δεν οφείλεται πλέον κάποιο ποσό στην Τράπεζα.

Ακολούθησε, όμως, η από 12-9-2005 εξώδικη δήλωση της εναγομένης προς την ενάγουσα, στην οποία, αφού αναφέρει, ότι από τις πιο πάνω συμβάσεις ανοικτού λογαριασμού (.../86 και .../88) η ενάγουσα έκανε χρήση για τα ποσά των 61.700.000 δραχμών και 64.568.599 δραχμών, αντίστοιχα, επικαλέστηκε ότι, με την με αριθμό .../12-2-97 σύμβαση, χορηγήθηκε νέο δάνειο ποσού 167.185.000 δραχμών (490.638,30 ευρώ) σε συνάλλαγμα, για να εξοφληθούν τα προηγούμενα δάνεια και ισχυρίστηκε, ότι οι οφειλές της ενάγουσας δεν εμπίπτουν στη ρύθμιση του ν. 3259/04, ανακάλεσε το παραπάνω με αριθμό πρωτοκόλλου 422/31-1-2005 απαντητικό της έγγραφο και ζήτησε από την ενάγουσα την καταβολή του ποσού των 1.027.738,71 ευρώ, για ληξιπρόθεσμες οφειλές μέχρι την 4-8-2004.

Την εξώδικη αυτή δήλωση απέκρουσαν οι ενάγοντες με την από 19-9-2005 εξώδικη απάντησή τους. Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, αφού το αρχικό κεφάλαιο που είχε δανειστεί η ενάγουσα ήταν 61.700.000 + 64.568.599 = 126.268.599 δραχμές, δηλαδή 370.560,81 ευρώ και δεν υπερέβαινε το ποσό των 400.000 ευρώ, όριο που τίθεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 39 του ν. 3259/2004 για να υπαχθούν οι οφειλές σε πιστωτικά ιδρύματα στις ρυθμίσεις του νόμου αυτού, όριο, μάλιστα, που, με την ερμηνευτική διάταξη που προστέθηκε στην πιο πάνω παράγραφο με το άρθρο 8 του ν. 3723/2008, λαμβάνεται χωριστά για κάθε δάνειο ή πίστωση σε περίπτωση περισσότερων συμβάσεων δανείων ή πιστώσεων και δεδομένου ότι με την με αριθμό .../12-2-1997 πίστωση δεν χορηγήθηκε νέο δάνειο, αλλά μετατράπηκαν οι οφειλές από τις με αριθμό .../1986 και .../1988 συμβάσεις πίστωσης σε συνάλλαγμα, αυτές οι οφειλές της ενάγουσας, που έχει την ιδιότητα του αγρότη, υπάγονται στη ρύθμιση του άρθρου 39 παρ.5 του ν. 3259/2004".

Με τον μοναδικό λόγο της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ προβάλλεται η αιτίαση, ότι με την κρίση αυτή παραβιάσθηκαν οι ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 39 παρ.5 ν. 3259/2004, καθόσον δεν εφαρμόζονται "σε νομικά πρόσωπα αλλά μόνο και αποκλειστικά για οφειλές από δάνεια ή πιστώσεις που χορηγήθηκαν σε φυσικά πρόσωπα κατ' επάγγελμα αγρότες για την επαγγελματική τους αγροτική δραστηριότητα".

Με τον λόγο αυτόν της αναιρέσεως, επομένως, φέρεται προς κρίση το ζήτημα εάν ως αγρότες, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, θεωρούνται, πέραν των φυσικών και τα νομικά πρόσωπα και μάλιστα τόσο οι προσωπικές, όσο και οι κεφαλαιουχικές εταιρίες ή οι αγροτικοί συνεταιρισμοί κλπ, τα οποία ασχολούνται με την γεωργία και εάν τελικώς δικαιούνται και τα νομικά πρόσωπα την προνομιακή μεταχείριση, την οποία κατά τα ως άνω προβλέπει ο νόμος για τους αγρότες.

Το ζήτημα δε αυτό είναι γενικοτέρου ενδιαφέροντος, αφού αφορά το σύνολον των ασχολουμένων με την γεωργία νομικών προσώπων. Πρέπει επομένως, ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως να παραπεμφθεί στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον ανωτέρω, από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ μοναδικό λόγο της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 22 Φεβρουαρίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Απριλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ