Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of tort claim for shipowner's cargo loss due to improper grounding procedures.

Απόφαση 605 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 605/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 29 Σεπτεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ARGIRONISSOS SHIPPINHG CORPORATION" (ΑΡΓΥΡΟΝΗΣΟΣ ΣΙΠΠΙΝΓΚ ΚΟΡΠΟΡΕΪΣΙΟΝ) που εκπροσωπείται νόμιμα στην Ελλάδα από την εταιρεία "ELETSON CORPORATION" και εδρεύει στην Μονροβία της Λιβερίας. Eκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Λατσούδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Της αναιρεσίβλητης: εταιρείας με την επωνυμία "ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ ΑΕ" που εδρεύει στο Δήμο Αθηναίων και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολική διάδοχος δι'απορροφήσεως της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΠΕΤΡΟΛΑ ΕΛΛΑΣ ΑΕΒΕ" που εδρεύει στην Ελευσίνα Αττικής. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Μπουτόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-7-2001 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιά. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2338/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 1179/2005 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 26-4-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που προβλέπεται ως λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, είναι δυνατό να έχει ως περιεχόμενο και την αιτίαση. ότι η αγωγή, επί της οποίας έκρινε σε πρώτο ή δεύτερο βαθμό το δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη με αναίρεση τελεσίδικη απόφαση, απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ενώ συνέβαινε το αντίθετο σύμφωνα με το συγκεκριμένο κανόνα ουσιαστικού δικαίου.

Εξ άλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 914, 297, 298 ΑΚ προκύπτει ότι για τη θεμελίωση ευθύνης προς αποζημίωση του αμέσως ζημιωθέντος λόγω αδικοπραξίας απαιτείται συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, πρόκληση εξ αυτής ζημίας σε άλλον και αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς και της επελθούσας ζημίας.

Παράνομη είναι η συμπεριφορά όταν αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου που απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή παράλειψη ορισμένης ενέργειες, όταν στην τελευταία αυτή περίπτωση ο υπαίτιος είναι υποχρεωμένος είτε από διάταξη νόμου είτε από την γενική δικανική αρχή του να μη ζημιώνεται άλλος υπαίτια, να μη παραλείπει.

Ο αιτιώδης σύνδεσμος, υπάρχει όταν το επιζήμιο γεγονός κατά το χρόνο και με τους όρους που έλαβε χώρα ήταν ικανό κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων και χωρίς την μεσολάβηση άλλου περιστατικού να επιφέρει τη βλάβη που επήλθε, πράγματι δε επέφερε τη βλάβη αυτή στη συγκεκριμένη περίπτωση. Περαιτέρω, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 922 ΑΚ προστήσας είναι εκείνος ο οποίος με τη βούλησή του δέχεται τις υπηρεσίες του προστηθέντος, ήτοι του ασχολούμενου διαρκώς ή παροδικά στη διεκπεραίωση υποθέσεως και γενικά στην εξυπηρέτηση επαγγελματικών, οικονομικών ή κοινωνικών συμφερόντων του προστήσαντος και συνήθως υπόκειται στον έλεγχο ή απλώς στις γενικές οδηγίες και εντολές ή στην επίβλεψη του προστήσαντος.

Ο προστήσας ευθύνεται αντικειμενικά προς αποζημίωση του τρίτου που ζημιώθηκε από αδικοπραξία τελεσθείσα από τον προστηθέντα και ευρισκόμενη σε εσωτερική αιτιώδη σχέση με την εκτέλεση της υπό διεκπεραίωση υποθέσεως του προστήσαντος. Αν με τη βούληση του προστήσαντος ο αρχικός προστηθείς έχει δυνατότητα να χρησιμοποιεί τρίτους (υποπροστηθέντες) στη διεκπεραίωση της υποθέσεως του προστήσαντος, ο τελευταίος ευθύνεται και για τις αδικοπραξίες των υποπροστηθέντων χωρίς να προσαπαιτεΐται να ασκεί έλεγχο ή να δίδει οδηγίες και εντολές σ' αυτούς.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση του δικογράφου της αγωγής της ήδη αναιρεσείουσα προκύπτει ότι η ενάγουσα εκθέτει τα εξής: Ότι είναι πλοιοκτήτρια του με ελληνική σημαία δεξαμενόπλοιου "....", τελευταίας αντιρρυπαντικής τεχνολογίας, που ναυπηγήθηκε το έτος 1992. Ότι με σύμβαση ναύλωσης από 13.5.1997 εκναύλωσε το εν λόγω πλοίο στην εδρεύουσα στην Ελβετία εταιρία με την επωνυμία "Dow Europe S.A" για ένα ταξίδι με λιμάνι φόρτωσης την ....

για μεταφορά βενζίνης (τύπου νάφθας) 36.000 μετρικών τόνων από το άνω λιμάνι παραλαβής και παράδοση αυτού στην ....., το οποίο φορτίο απόκειτο στο εν λόγω λιμάνι, είχε δε αγορασθεί από την ναυλώτρια ελβετική εταιρία. Ότι ο συμφωνηθείς ναύλος ανερχόταν στο ποσό των 279.702 δολαρίων Η.Π.Α, είχε δε συμφωνηθεί ότι για κάθε ημέρα υπεραναμονής θα καταβάλλεται στην εκναυλώτρια το ποσό των 17.000 δολαρίων.

Ότι σε εκτέλεση της συμφωνίας αυτής, κατ1 εντολή της ναυλώτριας, το εν λόγω πλοίο της, προερχόμενο από τα ναυπηγεία .... , όπου είχε υποβληθεί σε τακτικό έλεγχο, κατέπλευσε στο λιμάνι φόρτωσης στην .... την ..., προκειμένου να φορτώσει από τις εκεί εγκαταστάσεις της εναγομένης την προς μεταφορά ποσότητα υγρών καυσίμων, το δε πλοίο της ήταν έτοιμο για την φόρτωση την 24,5.1997.

Το προσωπικό όμως της εναγομένης (υπάλληλοι), που ήσαν αρμόδιοι για τον φόρτωση των υγρών καυσίμων στο πλοίο, ενεργώντας κατά παράβαση των διεθνώς εφαρμοζομένων κανόνων ασφαλείας και διαδικασιών προς φόρτωση υγρών καυσίμων σε πλοία και εναντίον της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών, προέβη στις εξής ενέργειες και παραλείψεις, οι οποίες είχαν ως άμεσο αποτέλεσμα την ματαίωση της φόρτωσης και στη συνέχεια της μεταφοράς των υγρών καυσίμων στην ....:

πριν από την έναρξη της φόρτωσης και ενώ ο τοπικός πλοηγός και ο επιθεωρητής των δεξαμενών είχαν διαπιστώσει μετ' έλεγχο ότι οι δεξαμενές του πλοίου ήσαν έτοιμες προς φόρτωση, οι προστηθέντες από την εναγομένη υπάλληλοί της, που ήσαν αρμόδιοι για τη φόρτωση και τον έλεγχο για την τήρηση των μέτρων ασφαλείας και με σκοπό δήθεν την εξαφάνιση τυχόν διαφοράς δυναμικού ηλεκτρολυτικών/ καθοδικών συστημάτων μεταξύ ξηράς και μεταφορικού μέσου, ενεργώντας κατά παράβαση των διεθνώς τηρουμένων κανονισμών ασφαλείας για την φόρτωση υγρών καυσίμων, που επιβάλλουν τη μη χρησιμοποίηση καλωδίου γείωσης και μάλιστα χωρίς διακόπτη, αλλά την κάλυψη των κρίκων του αγωγού φόρτωσης και των μεταλλικών βραχιόνων του με μονωτικό περιαυχένιο (φλάντζα) ή τη χρησιμοποίηση ενός μονοκόμματου μη αγώγιμου αγωγού, μολονότι δε η εναγομένη διέθετε στις εγκαταστάσεις της αγωγό φόρτωσης ο οποίος είχε καλυφθεί με μονωτικό υλικά, αφού έξυσαν και καθάρισαν το έλασμα του πλοίου, κάτω από μία υδρορροή, τοποθέτησαν ένα καλώδιο πάχους 10 χιλιοστών, το οποίο όμως δεν έφερε διακόπτη.

Κατά την τοποθέτηση του εν λόγω καλωδίου από τους προστηθεντες της εναγομένης διαπιστώθηκε ότι όταν το καλώδιο αυτό ερχόταν σε επαφή με τα ελάσματα του πλοίου μπορούσε να ακουσθεί ένας ήχος σαν ξερό κροτάλισμα και μετά από εκ του σύνεγγυς παρατήρηση στο σκοτάδι ήσαν ορατοί κάποιοι σπινθήρες, που όμως δεν ήσαν πρόσφοροι να προκαλέσουν ανάφλεξη, λόγω της χαμηλής τάσης τους.

Ότι μετά τη διαπίστωση αυτή ο επικεφαλής του διυλιστηρίου της εναγομένης ανακοίνωσε στον πλοίαρχο του αναμένοντας για φόρτωση πλοίου ότι ήταν αδύνατη η φόρτωση αυτού με τα προς μεταφορά υγρά καύσιμα, λόγω των σπινθήρων που κατά τα άνω προκαλούνταν όταν το καλώδιο γείωσης εφάπτετο με το πλοίο, η δε εναγομένη με επιστολή της προς τον πλοίαρχο αρχικώς μεν ισχυρίστηκε -προσχηματικά- ότι ήταν αδύνατη η φόρτωση του πλοίου, διότι αυτό ήταν φορτωμένο με στατικό ηλεκτρισμό που καθιστούσε επικίνδυνη τη φόρτωση του, μετέπειτα δε ότι η εμφάνιση των σπινθήρων ωφείλετο δήθεν σε βραχυκύκλωμα στο πλοίο.

Μετά τις προσχηματικές αυτές αιτιάσεις της εναγομένης που αναφέρθηκαν και στον αρμόδιο λιμενάρχη, το Λιμεναρχείο προέβη σε σχετική έρευνα που διενεργήθηκε από τον αρμόδιο αντιπλοίαρχο του Λιμενικού Σώματος ..., ο οποίος για ασφαλέστερη εξαγωγή πορίσματος σχετικά με τις αιτίες που προκαλούσαν τους σπινθήρες διέταξε περαιτέρω επιθεώρηση του πλοίου από τον νηογνώμονα.

Στο πλαίσιο της έρευνας αυτής ο επιθεωρητής του παρακολουθούντος το πλοίο αγγλικού νηογνώμονα (Lloyd' s Register of Shipping) διενήργησε έλεγχο του πλοίού και των εν γένει εγκαταστάσεων του, προκειμένου να διαπιστωθεί αν το πλοίο είχε στατικό ηλεκτρισμό ή βραχυκύκλωμα, όπως διατείνονταν η εναγομένη αρνούμενη την φόρτωση του, αφού προσκάλεσε να συμμετάσχουν στον έλεγχο αυτό και τους εκπροσώπους της εναγομένης, οι οποίοι όμως δεν προσήλθαν.

Από τον έλεγχο αυτό διαπιστώθηκε ότι το πλοίο ήταν ασφαλές προς φόρτωση και εκδόθηκε από τον άνω νηογνώμονα σχετικό πιστοποιητικό, απευθυνόμενο προς την Λιμενική Αρχή, η οποία την επομένη ημέρα ήρε την απαγόρευση φόρτωσης του πλοίου. Ότι παρά ταύτα οι προστηθέντες υπάλληλοι της εναγομένης εξακολουθούσαν να εμμένουν στη μη φόρτωση του πλοίου, προβάλλοντας τις άνω αβάσιμες αιτιάσεις (ύπαρξη στατικού ηλεκτρισμού και βραχυκυκλώματος στο πλοίο), την δε 25.05.1997 η εναγομένη διέταξε τον πλοίαρχο να απομακρύνει το πλοίο από το λιμάνι, παρά δε τις διαμαρτυρίες της ενάγουσας, τελικώς το πλοίο αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον χώρο όπου βρισκόταν αναμένοντας τη φόρτωση των καυσίμων και να επιστρέψει στο αγκυροβόλιο του λιμανιού της ....

Ότι με τη μεσολάβηση τεχνικών της διαχειρίστριας του πλοίου εταιρίας η εναγομένη συναίνεσε να επαναληφθούν οι μετρήσεις και προς τούτο το πλοίο την 28.5.1997 κατέπλευσε και πάλι στο σημείο φόρτωσης, προκειμένου να γίνουν νέες μετρήσεις κατ' αυτές όμως η εναγομένη συνέχισε να χρησιμοποιεί το παραπάνω αναφερόμενο καλώδιο που είναι ακατάλληλο για τις μετρήσεις αυτές και, όπως ήταν φυσικό, το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο, όπως και κατά τις προηγούμενες μετρήσεις, κατόπιν δε αυτού η εναγομένη αρνήθηκε τελικώς να φορτώσει το πλοίο, την ιδία δε ημέρα απέστειλε φαξ στη διαχειρίστρια του πλοίου εταιρία, με το οποίο ψευδώς επικαλείτο δήθεν ακαταλληλότητα του πλοίου προς φόρτωση και ότι κατόπιν αυτού δεν θα δεχόταν στο διυλιστήριό της πλοίο τη διαχείριση του οποίου θα είχε η εν λόγω διαχειρίστρια.

Περαιτέρω η ενάγουσα εκθέτει ότι, κατόπιν της άνω άρνησης της εναγομένης να φορτώσει το πλοίο, η ναυλώτρια, σύμφωνα με σχετικό όρο του ναυλοσύμφωνου, ακύρωσε αζημίως γι' αυτή το ναυλοσύμφωνο, με συνέπεια αυτή (ενάγουσα) να υποστεί ζημία, η οποία αναλύεται στην αγωγή κατά αιτία και κονδύλιο (απώλεια συμφωνηθέντος ναύλου, αναμονή του πλοίου στο λιμάνι φόρτωσης, αξία καυσίμου κατά την αναμονή του πλοίου, έξοδα στα οποία υποβλήθηκε κατά το χρόνο της αναμονής, αμοιβή νηογνώμονα), καθώς και ηθική βλάβη, λόγω προσβολής της φήμης της, ζήτησε δε, μετά μετατροπή του αναγνωριστικού αιτήματος σε αναγνωριστικό, να αναγνωρισθεί ότι η εναγομένη υποχρεούται να της καταβάλει να αναφερόμενα στην αγωγή ποσά.

Με αυτό το ιστορικό και αίτημα η αγωγή είναι νόμιμη, ως προς την κυρία επί της αδικοπραξίας κατά το άρθρο 914 ΑΚ βάση της, στηριζόμενη στις διατάζεις των 914, 297, 298, 932 ΑΚ, περιέχει δε όλα τα κατά νόμο απαιτούμενα στοιχεία για τη θεμελίωση της στις εν λόγω διατάξεις και ειδικότερα α) την υπαίτια εμμονή των προστηθέντων υπαλλήλων της εναγομένης, μετά μάλιστα την διαπιστωθείσα καταλληλότητα του πλοίου από τον νηογνώμονα, να χρησιμοποιούν το παραπάνω αναφερόμενο καλώδιο γείωσης, χωρίς αυτό να φέρει διακόπτη, του οποίου η χρήση έχει κριθεί όχι μόνο αναποτελεσματική αλλά και επικίνδυνη για τη φόρτωση υγρών καυσίμων σε πλοία από το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο, το Διεθνές Φόρουμ Εταιριών Πετρελαίου και τη Διεθνή Ένωση Λιμένων και για το λόγο αυτό δεν χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της καταλληλότητας των προς φόρτωση, σε συνδυασμό και με το ότι, όπως ισχυρίζεται η ενάγουσα, οι εγκαταστάσεις της εναγομένης διαθέτουν μονωμένο αγωγό που χρησιμοποιείται για τη φόρτωση των πλοίων, τον οποίο και αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για τη φόρτωση του πλοίου της ενάγουσας η συμπεριφορά δε αυτή των υπαλλήλων της εναγομένης είναι αντίθετη προς την καλή πίστη και την κρατούσα κοινωνική αντίληψη, που επιβάλλουν να μη ζημιώνει κάποιος άλλον υπαίτια και β) την περιουσιακή ζημία και την ηθική βλάβη της ενάγουσας, την αποκατάσταση των οποίων ζητεί με την αγωγή της και οι οποίες τελούν σε αιτιώδη σύνδεσμο με την άνω υπαίτια και παράνομη συμπεριφορά των προστηθέντων της εναγομένης.

Επομένως το Εφετείο, που με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δικάζοντας έφεση της ήδη αναιρεσείουσας κατά της απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, απέρριψε την έφεση και την αγωγή ως μη νόμιμη, όπως είχε κρίνει και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ως άνω ουσιαστικές διατάξεις, υποπίπτοντας στην από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ αναιρετική πλημμέλεια, και ως εκ τούτου ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος.

Ακολούθως, παρελκούσης της εξετάσεως των λοιπών λόγων, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 1179/2005 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς (Ναυτικό Τμήμα).

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο με άλλη σύνθεση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας από χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Φεβρουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ