Supreme Court dismisses appeal on fictitious sale concealing a valid donation under condition of support.

Απόφαση 604 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 604/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 28 Νοεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Σ.-Α. Τ. του Σ., κατοίκου ... και 2) Δ. Τ. του Σ., κατοίκου ... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ευάγγελο Ζαμπίτη.

Της αναιρεσιβλήτου: Λ. Κ. του Θ., κατοίκου ... , η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Διονά.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-2-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 22760/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 1834/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 7-12-2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ευφημία Λαμπροπούλου ανέγνωσε την από 18-11-2011 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 138 παρ.1 Α.Κ. δήλωση βουλήσεως που δεν έγινε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά (εικονική) είναι άκυρη, κατά δε την παρ.2 του ίδιου άρθρου άλλη δικαιοπραξία που καλύπτεται κάτω από την εικονική είναι έγκυρη αν τα μέρη την ήθελαν και συντρέχουν οι όροι που απαιτούνται για τη σύστασή της. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι, όταν μεταξύ των όρων που απαιτούνται για την κατάρτιση της υπό την εικονική καλυπτόμενης άλλης δικαιοπραξίας, είναι και συστατικός τύπος, όπως το συμβολαιογραφικό έγγραφο που επιβάλλει ο νόμος πάντοτε για τη δωρεά ακινήτου (άρθρα 159 παρ.1, 369 και 498 παρ.1 Α.Κ.), αρκεί ότι ο τύπος αυτός τηρήθηκε για την εικονική δικαιοπραξία και δεν απαιτείται να προκύπτει από τον τύπο αυτό και το είδος και γενικότερα το περιεχόμενο της καλυπτόμενης δικαιοπραξίας αλλ' αυτά αποδεικνύονται με τα επιτρεπόμενα εκάστοτε αποδεικτικά μέσα.

Ειδικότερα από το συμβολαιογραφικό έγγραφο πωλήσεως ακινήτου την οποία εικονικά συνήψαν τα μέρη δεν απαιτείται να προκύπτει η δωρεά την οποία θέλησαν πράγματι τα μέρη και η οποία καλύπτεται υπό την εικονική πώληση. Ό,τι ισχύει δε για το είδος της καλυπτόμενης δικαιοπραξίας προδήλως ισχύει και για το υπόλοιπο περιεχόμενό της, όπως, επί δωρεάς, είναι η αίρεση ή ο τρόπος από τον οποίο τα μέρη εξαρτούν τυχόν την ισχύ της (Ολ.Α.Π. 36/1998).

Εξάλλου η σύμβαση της πωλήσεως δεν είναι άνευ ετέρου εικονική από μόνο το γεγονός ότι δεν καταβλήθηκε τίμημα, αφού αυτό μπορεί να χαρισθεί ή να εξοφληθεί με δόση αντί καταβολής ή η σχετική αξίωση να αποσβεσθεί με παραγραφή ή κατ' άλλο τρόπο. Όμως κατά την έρευνα της υπάρξεως συναλλακτικής προθέσεως των συμβληθέντων μπορεί το δικαστήριο να συναγάγει τεκμήριο ή επιχείρημα περί εικονικότητος της συμβάσεως πωλήσεως από την αποδεικνυόμενη μη καταβολή του τιμήματος (Α.Π. 1714/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: "Η πρώτη των αρχικώς εναγομένων Κ. Κ., στη δικονομική θέση της οποίας μετά το θάνατό της υπεισήλθε η δεύτερη εναγόμενη αδελφή της Λ. Κ. ως μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμος της, είχε αποκτήσει δυνάμει ... συμβολαίου ..., κατά ψιλή κυριότητα, μία διώροφη οικία κτισμένη σε αγροτεμάχιο ...

Μετά το θάνατο του συζύγου της Ε. Κ., επικαρπωτή του ακινήτου, την 11-10-2002, αυτή κατέστη αποκλειστική κυρία, νομέας και κάτοχος αυτού. Με την επέκταση του ρυμοτομικού σχεδίου ... το άνω τμήμα αγρού κατέστη οικόπεδο εκτάσεως 624,70 τ.μ ... Σύμφωνα με την από 15-4-2004 τεχνική έκθεση ... η αξία του ακινήτου κατά τον άνω χρόνο (2004) ανερχόταν σε 214.948 ευρώ, ενώ κατ' αυτή την από 2-3-2004 ...

σε 265.000 ευρώ. Η Κ. Κ. από το έτος 1992 διατηρούσε φιλικές σχέσεις με την οικογένεια των εναγόντων που είναι αδέλφια, δηλαδή τους ίδιους και τους γονείς αυτών Σ. και Ά. Τ.. Την 20-11-2003 μεταξύ των εναγόντων και της ανωτέρω καταρτίσθηκε το υπ' αριθ. .../2003 προσύμφωνο συμβόλαιο ..., σύμφωνα με το οποίο η Κ. Κ. φέρεται να αναλαμβάνει την υποχρέωση να πωλήσει και να μεταβιβάσει κατά κυριότητα το παραπάνω ακίνητο στους ενάγοντες αντί τιμήματος 52.800 ευρώ, που κατά την περιληφθείσα στο προσύμφωνο δήλωση των συμβληθέντων φέρεται να έχει καταβληθεί ολοσχερώς σε μετρητά στην ανωτέρω πωλήτρια εκτός συμβολαιογραφείου.

Με όρο του προσυμφώνου οι ενάγοντες είχαν το δικαίωμα να προβούν οποτεδήποτε στη σύναψη του οριστικού της μεταβίβασης του ακινήτου συμβολαίου κατ' άρθρο 235 Α.Κ. χωρίς την κλήτευση της φερόμενης ως πωλήτριας αυτού ... Αρχές Ιανουαρίου του 2004 η εναγομένη Λ. Κ., έχοντας πληροφορηθεί τα ανωτέρω από την πιο πάνω αδελφή της, κάνοντας χρήση ειδικής εντολής και πληρεξουσιότητας που από την 12-2-2002 της είχε παράσχει η τελευταία δυνάμει του ...

ειδικού πληρεξουσίου ... προέβη σε κατάρτιση σύμβασης δωρεάς εν ζωή, μεταβιβάζοντας το επίδικο ακίνητο κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή στον εαυτό της (με αυτοσύμβαση), συντάχθηκε δε προς τούτο το .../13-1-2004 συμβόλαιο ... που μεταγράφηκε αυθημερόν. Για τα ανωτέρω οι ενάγοντες ενημερώθηκαν από τη συντάξασα το άνω προσύμφωνο συμβολαιογράφο όταν απευθύνθηκαν σ' εκείνη προκειμένου να υποβληθούν οι δηλώσεις φόρου μεταβίβασης του επιδίκου, διαπίστωσαν δε και από έρευνα που διενήργησε δικηγόρος τους στο οικείο υποθηκοφυλακείο.

Μετά από αυτά οι ενάγοντες άσκησαν κατ' αμφοτέρων των ανωτέρω την κρινόμενη αγωγή τους, με την οποία, επικαλούμενοι τον καταδολιευτικό χαρακτήρα της άνω σύμβασης δωρεάς, ζήτησαν τη διάρρηξη αυτής. Οι παραπάνω εναγόμενες, προς υποστήριξη του αρνητικού τους ισχυρισμού περί της ανυπαρξίας της αγωγικής απαίτησης, με τις έγγραφες προτάσεις ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου προέβαλαν, μεταξύ των άλλων ...

τον επαναφερόμενο νόμιμα και ενώπιον του δικαστηρίου τούτου με λόγο έφεσης ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το εν λόγω προσύμφωνο πώλησης είναι σχετικώς εικονικό διότι η πρώτη αυτών (αποβιώσασα) δεν ήθελε πραγματικά την πώληση προς τους ενάγοντες του παραπάνω ακινήτου της με το άνω μάλιστα τίμημα που μόνο φαινομενικά συμφωνήθηκε μεταξύ τους και ποτέ δεν καταβλήθηκε.

Ήθελαν όμως πραγματικά οι άνω συμβληθέντες να προσυμφωνήσουν και κάλυψαν κάτω από το προσύμφωνο αυτό ηθελημένη προσύμβαση δωρεάς με τρόπο και ότι οι ενάγοντες δωρεοδόχοι, οι οποίοι ανέλαβαν την υποχρέωση να περιθάλπουν και να συντηρούν τη δωρήτρια για όλη τη διάρκεια της ζωής της, παρέβησαν τον όρο αυτό, επιδείξαντες απέναντί της κατά τα λεπτομερώς εκτιθέμενα στις προτάσεις τους αχαριστία εξαιτίας της οποίας αυτή ανακάλεσε με εξώδικη δήλωση που τους επέδωσε τη δωρεά.

Ο άνω κρίσιμος για την έκβαση της δίκης αυτής ισχυρισμός ήταν νόμιμος ... αποδεικνύεται δε ως βάσιμος και κατ' ουσίαν ... Συγκεκριμένα ... αποδείχθηκε ότι η προσύμβαση πώλησης του προπεριγραφόμενου ακινήτου στους ενάγοντες αντί τιμήματος 52.800 ευρώ, στην οποία την 20-11-2003 προέβη η ηλικίας τότε 65 ετών Κ. Κ., ήταν εικονική διότι δεν συνομολογήθηκε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά, αφού δεν υπήρχε αληθινή βούληση ούτε της παραπάνω να πωλήσει ούτε των εναγόντων να αγοράσουν το άνω ακίνητο, ενώ φαινομενική ήταν και η αναγραφή στο άνω συμβόλαιο του τιμήματος, καθόσον δεν συμφωνήθηκε καθόλου τέτοιο ούτε φυσικά και καταβλήθηκε.

Με άλλα λόγια ... η προσύμβαση πώλησης έγινε χωρίς πρόθεση μεταβίβασης κυριότητας για την αιτία αυτή και χωρίς χρηματικό αντάλλαγμα αλλά κατά φαινόμενο μόνο, γεγονός που γνώριζαν και οι ενάγοντες, ενώ οι άνω συμβληθέντες σκόπευαν να καλύψουν κάτω από την εικονική, με συμβολαιογραφικό έγγραφο γενόμενη, ως άνω πώληση, δωρεά υπό τρόπο, συνιστάμενο στην υποχρέωση των εναγόντων δωρεοδόχων να παρέχουν μαζί με τους γονείς τους προσωπικές περιποιήσεις, περίθαλψη και ψυχική συμπαράσταση εφόρου ζωής στη δωρήτρια, η οποία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας που της δημιουργούσαν κατάσταση ανασφάλειας για την επιβίωσή της ...

Αποδείχθηκε περαιτέρω ... ότι την υποχρέωσή τους για περίθαλψη και περιποίηση της Κ. Κ. τήρησαν οι ενάγοντες για τρεις περίπου μήνες, ενώ αρχές Ιανουαρίου του 2004 έπαυσαν να τη φροντίζουν και τελικά την εξεδίωξαν από την οικία τους, από τότε δε μέχρι και την άσκηση από τους τελευταίους της ένδικης αγωγής ουδέποτε ενδιαφέρθηκαν για την ανωτέρω, η οποία αρχικά κατέφυγε στην οικία της αδελφής της και στη συνέχεια επέστρεψε στην ένδικη οικία της, όπου και παρέμεινε μέχρι το θάνατό της, την 30-8-2006.

Ενόψει της παραπάνω εχθρικής συμπεριφοράς των εναγόντων και της παράβασης του όρου (τρόπου) της δωρεάς για περίθαλψη και περιποίηση που οφειλόταν σε υπαιτιότητά τους, η Κ. Κ. την 17-3-2004 υπέβαλε έγκληση κατά των εναγόντων για απάτη και πλαστογραφία, ενώ με την από 14-4-2004 εξώδικη δήλωση ανάκλησης που επιδόθηκε στους ανωτέρω ...

ανακάλεσε την παραπάνω δωρεά του επιδίκου, με συνέπεια να ανατραπούν έκτοτε αυτοδικαίως τα αποτελέσματα της δωρεάς που πλέον κατέστη ανίσχυρη και να αποσβεσθεί η από το προσύμφωνο υποχρέωσή της έναντι των εναγόντων. Συνακόλουθα και οι ενάγοντες δεν είχαν πλέον κατά της ανωτέρω αξίωση από το προσύμφωνο για μεταβίβαση της κυριότητας του επιδίκου".

Με βάση τις πιο πάνω παραδοχές το εφετείο δέχθηκε την έφεση της αναιρεσιβλήτου (την οποία είχε ασκήσει για τον εαυτό της ατομικά και ως μόνη εκ διαθήκης κληρονόμος της αρχικά συνεναγομένης αδελφής της Κ. Κ.) κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η αγωγή των αναιρεσιβλήτων και είχε διαρρηχθεί ως καταδολιευτική η δωρεά εν ζωή του επίδικου ακινήτου που είχε καταρτισθεί με το .../13-1-2004 συμβόλαιο ... ), εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση και αφού κράτησε την υπόθεση απέρριψε την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη.

Έτσι που έκρινε το εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 138 παρ.2, 513, 498 παρ.1, 503 και 507 Α.Κ., διέλαβε δε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες ως προς τα κρίσιμα ζητήματα: α) της ακυρότητας λόγω εικονικότητας της μεταξύ των αναιρεσειόντων και της δικαιοπαρόχου της αναιρεσιβλήτου καταρτισθείσης συμβάσεως (προσυμφώνου πωλήσεως ακινήτου), β) της εγκυρότητας της καλυπτόμενης κάτω από αυτήν έγκυρης δικαιοπραξίας (προσυμφώνου δωρεάς υπό τρόπο) και γ) της ανακλήσεως της τελευταίας για σπουδαίο λόγο.

Ειδικότερα δεχόμενο το εφετείο ότι κάτω από το εικονικό προσύμφωνο πωλήσεως ακινήτου υποκρυπτόταν έγκυρο προσύμφωνο δωρεάς υπό τρόπο, δεν παραβίασε τις πιο πάνω διατάξεις για το λόγο ότι δεν τηρήθηκε για τον τρόπο ο συμβολαιογραφικός τύπος, αφού, σύμφωνα με όσα έχουν εκτεθεί στην αρχή της παρούσης, για την εγκυρότητα του σχετικού όρου δεν είναι αναγκαίο να προκύπτει αυτός από το συμβόλαιο.

Εξάλλου το εφετείο δεν στήριξε την ουσιαστική του κρίση περί εικονικότητος του προσυμφώνου πωλήσεως μόνο στο γεγονός της μη καταβολής οποιουδήποτε χρηματικού ποσού ως τιμήματος του μέλλοντος να πωληθεί ακινήτου αλλά έλαβε υπόψη και το γεγονός αυτό, συνεκτιμώντας το με τις λοιπές αποδείξεις ως πραγματικό επιχείρημα προς συναγωγή του αποδεικτικού πορίσματος ότι η δήλωση βουλήσεως των συμβληθέντων μερών περί πωλήσεως η οποία περιεχόταν στο προαναφερθέν προσύμφωνο δεν έγινε σπουδαίως αλλά κατά το φαινόμενο και μόνο.

Περαιτέρω το γεγονός ότι κατά την προσβαλλομένη ο τρόπος υπό τον οποίο τελούσε η δωρεά συνίστατο στην υποχρέωση των αναιρεσειόντων να παρέχουν "μαζί με τους γονείς τους" προσωπικές περιποιήσεις, περίθαλψη και ψυχική συμπαράσταση εφ' όρου ζωής στη δωρήτρια δεν σημαίνει ότι βαρυνόμενοι με την εκπλήρωση του τρόπου ήσαν οι γονείς των αναιρεσειόντων και όχι οι ίδιοι.

Ούτε κατά τις παραδοχές του εφετείου η υποχρέωση των αναιρεσειόντων για περίθαλψη της δωρήτριας αποτελούσε αντάλλαγμα για την παροχή της τελευταίας, ώστε να πρόκειται για αμφοτεροβαρή σύμβαση, αλλά κατά τις παραδοχές αυτές η καλυπτόμενη δικαιοπραξία ήταν προσύμφωνο δωρεάς υπό τρόπο. Επί πλέον δεν είναι ανεπαρκής η αιτιολογία της προσβαλλόμενης αποφάσεως ως προς την εικονικότητα του προσυμφώνου πωλήσεως ούτε συνιστά αυτή απλή επανάληψη του ορισμού των ουσιωδών όρων της εικονικότητας και της δωρεάς υπό τρόπο.

Τέλος δεν είναι αντιφατική η αιτιολογία της προσβαλλομένης εκ του λόγου ότι αφενός μεν δέχθηκε ότι η δωρήτρια είχε ανάγκη καθημερινής φροντίδας και συμπαραστάσεως και αφετέρου ότι αυτή, μετά την εκδίωξή της από την οικία των γονέων των αναιρεσειόντων, αρχικά κατέφυγε στην οικία της αδελφής της και στη συνέχεια επέστρεψε στην ένδικη οικία της όπου παρέμεινε μέχρι το θάνατό της στις 30-8-2006 (δηλαδή ότι επεβίωσε μόνη επί δύο και πλέον έτη μέχρι το θάνατό της και δεν απεβίωσε αμέσως).

Συνεπώς και οι δύο λόγοι της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους οι αναιρεσείοντες, επικαλούμενοι το άρθρο 559 αριθ.1 και 19 Κ.Πολ.Δ., υποστηρίζουν τα αντίθετα, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

Ενόψει όλων αυτών πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, να καταδικασθούν δε οι αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσιβλήτου σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 7-12-2009 αίτηση της Σ.-Α. Τ. και του Δ. Τ. για αναίρεση της 1834/2009 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Μαρτίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Απριλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ