Supreme Court allows appeal against first-instance dismissal of annulment due to improper oral argument handling.

Απόφαση 5 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 5/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Γεωργίου Σακκά, Γεώργιο Κοντό, Αβροκόμη Θούα, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου και Γεώργιο Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Οκτωβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, κάτοικο Αθηνών και τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν. Μαγνησίας, κάτοικο Βόλου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Μαρία Βλάσση, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Δ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-3-2004 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ζαγοράς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 12/2004 του Ειρηνοδικείου Ζαγοράς, με την οποία κηρύχθηκε εαυτό υλικά αναρμόδιο και παρέπεμψε την υπόθεση προς εκδίκαση στο υλικά αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου και 115/2007 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-11-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Κοντός ανέγνωσε την από 26-9-2017 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης ως προς τους δύο πρώτους λόγους και την απόρριψή της ως προς τον τρίτο λόγο αυτής.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την προσκομιζομένη από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο της υπ' αριθμ.8772/28-12-2016 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελητρίας του Εφετείου Αθηνών, Μ. Ν., και τις συνημμένες σ' αυτήν α) από 28-12-2016 απόδειξη παραλαβής εγγράφου του αξιωματικού υπηρεσίας του Αστυνομικού Τμήματος ... και β) από 29-12-2016 βεβαίωση του υπαλλήλου των ΕΛ.ΤΑ ... Κ. Φ., προκύπτει ότι επικυρωμένο αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως με την επ' αυτής πράξη προσδιορισμού της αναφερομένης στην αρχή της παρούσης δικασίμου και κλήση προς συζήτηση κατ' αυτήν έχει επιδοθεί, με την επιμέλεια του επισπεύδοντος τη συζήτηση αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως και εμπροθέσμως στον αναιρεσίβλητο (άρθρα 129 παρ.2, 128 παρ.4, 136 παρ.2, 143 παρ.1 και 568 Κ.Πολ.Δ.). Επομένως, εφόσον ο αναιρεσίβλητος δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, κατά την νόμιμη εκ του πινακίου εκφώνηση της υποθέσεως, πρέπει να δικασθεί ερήμην, θα προχωρήσει όμως η συζήτηση χωρίς την παρουσία του (άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ).

Από τις διατάξεις των άρθρων 553 παρ.1 και 321 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι για να προσβληθεί με αναίρεση απόφαση πρωτοβαθμίου πολιτικού δικαστηρίου, που εκδόθηκε, όπως στην προκειμένη περίπτωση, κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων, πρέπει να είναι τελεσίδικη, καθίσταται δε τοιαύτη, εκτός των άλλων, και όταν παρέλθει η προθεσμία της εφέσεως. Η προθεσμία αυτή, σε περίπτωση μη επιδόσεως της αποφάσεως είναι, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 518 παρ.2 Κ.Πολ.Δ., τρία έτη και αρχίζει από τη δημοσίευση της αποφάσεως. Μετά την πάροδο της προθεσμίας αυτής η απόφαση, μη υποκειμένη σε έφεση, καθίσταται τελεσίδικη και προσβάλλεται παραδεκτώς με αναίρεση. Η προθεσμία εξάλλου της αναιρέσεως, που ηρεμεί όσο διαρκεί η προθεσμία της εφέσεως, και αρχίζει αφού παρέλθει η προθεσμία της εφέσεως, στην ίδια περίπτωση κατά την οποία δεν επιδόθηκε η πρωτόδικη απόφαση είναι, κατά το άρθρο 564 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ., τρία έτη και αρχίζει από τη δημοσίευση της αποφάσεως που περατώνει τη δίκη, δηλαδή είναι συνολικά έξι (6) έτη από τη δημοσίευση της προσβαλλομένης πρωτοδίκου αποφάσεως (Ολ.Α.Π. 3...009, 1113/1986).

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσιβαλλομένη πρωτόδικη απόφαση, εκδοθείσα κατ' αντιμωλία των διαδίκων, δημοσιεύθηκε, όπως προκύπτει απ' αυτήν, την 16-8-2007, ενώ δεν προκύπτει, ούτε υπάρχει σχετικός ισχυρισμός, ότι αυτή επιδόθηκε έκτοτε και δη πριν από την παρέλευση τριών ετών από την δημοσίευσή της, η δε αίτηση για αναίρεση αυτής ασκήθηκε την 31-12-2010, όπως προκύπτει από την επ' αυτής πράξη του αρμοδίου γραμματέως, δηλαδή πριν από την πάροδο έξι συνολικώς ετών από την δημοσίευση της ως άνω αποφάσεως. Επομένως, η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως είναι παραδεκτή ως ασκηθείσα εμπροθέσμως και κατά τελεσιδίκου αποφάσεως.

Με το άρθρο 115 παρ.1 και 2 του από 11/12-11-1929 δ/τος "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 του ν. 4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 του ν. 5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 του α.ν. 1540/1938, 19 α.ν. 1919/1939, 2 α.ν. 1925/1951 και 5 παρ. 4 του α.ν. 263/1968, ορίζεται μεταξύ άλλων ότι σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημοσίων κτημάτων βεβαιώνεται αποζημίωση για το χρονικό διάστημα που έκαναν χρήση.

Η αποζημίωση ορίζεται κατά την κρίση "αγαθού ανδρός" με πρωτόκολλο, που κοινοποιείται στο χρήστη, ο οποίος δικαιούται εντός μηνός να ασκήσει ανακοπή ενώπιον του Προέδρου Πρωτοδικών ή του Ειρηνοδίκη (ήδη ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου), δικάζοντος κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επ. Κ.Πολ.Δ.. η εκδιδομένη δε επί της ανακοπής απόφαση υπόκειται στα προβλεπόμενα από τον Κ.Πολ.Δ.

ένδικα μέσα της εφέσεως και της αναιρέσεως, καθόσον η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 115 π.δ.11/12-11-1929, που απαγόρευε την άσκηση ενδίκων μέσων κατ' αυτής θεωρήθηκε ότι έχει καταργηθεί, με το άρθρο 24 παρ. 1 του ΕισΝ.Κ.Πολ.Δ.(Ολ.Α.Π. 38,21,22/2002). Και ναι μεν με το άρθρο 326 παρ. 3 του ν. 4072/2012, που άρχισε να ισχύει από 11-4-2012, αντικαταστάθηκαν τα εδάφια δέκατο και ενδέκατο του άρθρου 115 του π.δ.

από 11/12-11-1929 και ρητώς επανελήφθη η απαγόρευση ασκήσεως ενδίκων μέσων κατά των αποφάσεων που εκδίδονται επί ανακοπών κατά πρωτοκόλλου αποζημιώσεως για αυθαίρετη χρήση δημοσίων κτημάτων, όμως η νομοθετική αυτή μεταβολή δεν καταλαμβάνει την ένδικη υπόθεση, καθόσον η δημοσίευση της προσβαλλομένης αποφάσεως και η άσκηση κατ' αυτής της υπό κρίση αιτήσεως, είχαν προηγηθεί, ως ήδη εξετέθη, της ενάρξεως ισχύος της ρηθείσης διατάξεως.

Περαιτέρω η ανακοπή κατά πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημιώσεως για αυθαίρετη χρήση δημοσίου κτήματος, όταν μ' αυτή επιδιώκεται η οριστική διάγνωση της ανυπαρξίας δικαιώματος του Δημοσίου για επιβολή τοιαύτης αποζημιώσεως, είναι ανακοπή του άρθρου 73 παρ. 1 του ΚΕΔΕ (ν.δ. 356/1974) και εκδικάζεται κατά τις διατάξεις των άρθρων 583-585 του Κ.Πολ.Δ..Σύμφωνα δε με το άρθρο 585 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ, το έγγραφο της ανακοπής πρέπει να περιέχει, εκτός από τα στοιχεία που αναφέρονται στα άρθρα 118 έως 120, και τους λόγους αυτής.

Νέοι λόγοι μπορούν να προταθούν μόνο με πρόσθετο δικόγραφο που κατατίθεται στη γραμματεία του δικαστηρίου προς το οποίο απευθύνεται η ανακοπή, κάτω από το οποίο συντάσσεται έκθεση, και κοινοποιείται στον αντίδικο οκτώ τουλάχιστον ημέρες πριν από τη συζήτηση. Από την τελευταία διάταξη συνάγεται ότι ο λόγος ανακοπής που δεν περιέχεται στο κύριο ή πρόσθετο δικόγραφο της ανακοπής, αλλά προτείνεται το πρώτο με τις προτάσεις είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος (Α.Π. 1626/1995).

Τέλος, από τη διάταξη του άρθρ. 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ., που ορίζει ότι επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο, προκύπτει ότι ο λόγος αυτός αναιρέσεως ιδρύεται μόνον όταν η πλημμέλεια αναφέρεται σε παράβαση δικονομικών διατάξεων, δηλαδή διατάξεων που ρυθμίζουν τη διαδικασία, ενώ αν πρόκειται για ακυρότητες του ουσιαστικού δικαίου και γενικότερα για παράβαση κανόνων ουσιαστικής φύσεως, ιδρύεται ο λόγος αναιρέσεως από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ. (Ολ.Α.Π. 1/1999, 12/2000).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επιτρεπτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, προκύπτει, ότι εναντίον του αναιρεσιβλήτου εξεδόθη από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν. Μαγνησίας το υπ' αριθμό ...004 Πρωτόκολλο καθορισμού αποζημιώσεως αυθαιρέτου χρήσεως δημόσιου κτήματος (τμήματος υδατορέματος), στη θέση ... .... Κατά του πρωτοκόλλου αυτού ο αναιρεσίβλητος άσκησε την από 1-3-2004 ανακοπή ενώπιον του Ειρηνοδικείου Ζαγοράς, το οποίο με την υπ' αριθμ. 12/2004 απόφασή του κηρύχθηκε καθ' ύλην αναρμόδιο και παρέπεμψε την ανακοπή στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου ως καθ' ύλην αρμόδιο για την εκδίκαση αυτής δικαστήριο. Το εν λόγω Δικαστήριο εξέδωσε την αναιρεσιβαλλομένη υπ' αριθμ. 115/2007 απόφασή του με την οποία δέχθηκε την ανακοπή και ακύρωσε το προσβαλλόμενο δι' αυτής πρωτόκολλο, κρίνοντας παραδεκτό και βάσιμο τον προφορικώς ενώπιον του προβληθέντα λόγο ακυρώσεως, εξαιτίας του μη προσδιορισμού του τρόπου και της διαδικασίας υπολογισμού του ποσού της αποζημιώσεως. Ειδικότερα το Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου διέλαβε σχετικώς στην προσβαλλομένη απόφασή του τα εξής: "...Ο ανακόπτων εκθέτει ότι σε βάρος του εκδόθηκε το υπ' αρ. ...004 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημοσίου κτήματος...

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στο ακροατήριο, προέβαλε προφορικά, πέραν των λόγων ακύρωσης του πρωτοκόλλου που περιέχει η ανακοπή του και το λόγο ότι αυτό είναι άκυρο, επειδή δεν περιέχει τον τρόπο και τη διαδικασία υπολογισμού του ποσού της αποζημίωσης του Ελληνικού Δημοσίου για κάθε έτος που αυτό αναφέρεται. Ο λόγος αυτός είναι νόμιμος καίτοι προβάλλεται για πρώτη φορά προφορικά στο ακροατήριο, καθόσον κατά την παρούσα διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων με την οποία δικάζεται η ένδικη υπόθεση, οι διάδικοι μπορούν να προβάλλουν τα αιτήματα και τους ισχυρισμούς τους και προφορικά στο ακροατήριο, ώστε να δίνεται η δυνατότητα στον αντίδικο να ακουστεί και να τα αντικρούσει. Επομένως ο ισχυρισμός του καθού η ανακοπή Ελληνικού Δημοσίου, ότι ο προβαλλόμενος με τον τρόπο αυτό (προφορικά στο ακροατήριο) λόγος της ανακοπής είναι απαράδεκτος, είναι κατά τα προαναφερόμενα, απορριπτέος. Επομένως, πρέπει ο λόγος αυτός να εξετασθεί περαιτέρω κατ' ουσία" Και ερευνώντας τον λόγο αυτό κατέληξε στο συμπέρασμα ότι "πρέπει να γίνει δεκτός ο παραπάνω λόγος ακύρωσης του πρωτοκόλλου που προέβαλε προφορικά κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ο ανακόπτων, ως και ουσιαστικά βάσιμος και συνακόλουθα η ανακοπή στο σύνολό της, χωρίς να εξετασθούν οι λοιποί λόγοι αυτής, των οποίων η έρευνα παρέλκει ως αλυσιτελής...".

Έτσι κρίνοντας το Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ διότι δεν εκήρυξε απαράδεκτο τον ως είρηται λόγο ανακοπής, ο οποίος απαραδέκτως προεβλήθη το πρώτον ενώπιόν του, σύμφωνα με τα όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη. Επομένως ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η ως άνω αιτίαση είναι βάσιμος. Πρέπει, συνεπώς, κατά παραδοχήν του λόγου αυτού να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.), παρέλκει δε μετά ταύτα και η έρευνα των λοιπών λόγων, και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος, ως ηττώμενος (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.) στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, μειωμένων όμως σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 1 του ν. 3693/57, της υπ αριθμ. 134423/28-12-1992 Κ.Υ.Α. των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης και του άρθρου 28 παρ. 5 του ν. 2579/98, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό οριζόμενα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 115/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή.

Επιβάλλει στον αναιρεσίβλητο τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα την 28 Νοεμβρίου 2017 Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημοσία συνεδρίαση στο ακροατήριό του την 4 Ιανουαρίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ