Supreme Court dismisses appeal against lower court's rejection of compensation claim for expropriated land.

Απόφαση 598 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 598/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., 2) ..., 3) ..., 4) ..., 5) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεοφάνη Παντελιά και κατέθεσαν προτάσεις, 6) ..., ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο, 7) ..., 8) α) ..., β) ..., 9) ..., 10) ..., 11) α) ..., β) ..., γ) ..., 12) ...., κληρονόμου του ..., 13) α) ..., β1) ..., β2) ..., 14) ..., 15) α) ..., β) ..., 16) α) ..., β) ..., 17) α) ..., β) ..., 18) ..., 19) ..., 20) ..., 21) α) ..., β) ..., 22) α) ..., β) ..., 23) α) ..., β) ..., γ) ..., δ) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεοφάνη Παντελιά και κατέθεσαν προτάσεις.

Στο σημείο αυτό, ο συνήγορος των ως άνω αναιρεσιβλήτων, αφού έλαβε το λόγο από τον Πρόεδρο, δήλωσε ότι ο υπό στοιχείο 6 αναιρεσίβλητος ... απεβίωσε στις 27/2/2009 σύμφωνα με την προσκομισθείσα υπ' αριθμό ... ληξιαρχική πράξη θανάτου της ληξιάρχου ..., και την παρούσα δίκη συνεχίζουν οι μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι αυτού α) ..., β) ... και γ) ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω δικηγόρο και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7/4/2005 αίτηση των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας.

Εκδόθηκε η 91/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 9/10/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 27/1/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αίτησης, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 91/2008 απόφασης του Εφετείου Λαμίας. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης νομίμως φέρεται προς συζήτηση, μετά τη διακοπή της δίκης, την επελθούσα λόγω θανάτου του έκτου εκ των αρχικώς αναιρεσιβλήτων ... και τη νόμιμη επανάληψη αυτής, κατά τα άρθ. 286 εδ.α, 287, 290, 291 ΚΠολΔ, μεταξύ του αναιρεσείοντος και των νυν αναιρεσιβλήτων α) ..., β) ... και γ) ..., συζύγου και τέκνων του ως άνω αποβιώσαντος, οι οποίοι συνεχίζουν τη δίκη, ως μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του ως άνω αρχικώς αναιρεσιβλήτου, χωρίς να προβάλλεται αντίρρηση.

Ι. Για να είναι παραδεκτός ο λόγος αναίρεσης, πρέπει ο ισχυρισμός, στον οποίο στηρίζεται, να προτάθηκε, κατά τρόπο παραδεκτό και νόμιμο, ενώπιον του δικαστηρίου που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Ειδικώς, για το ορισμένο (και το παραδεκτό) του από το αρθ. 559 αριθμ. 14 Κ.Πολ.Δ. λόγου αναίρεσης (παρά το νόμο κήρυξη ή μη κήρυξη απαραδέκτου ή ακυρότητας) πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο ότι το απαράδεκτο προβλήθηκε ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας.

Εξαίρεση από τον ως άνω κανόνα εισάγεται από το αρθ. 562 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., σε τρεις περιπτώσεις, ήτοι α) όταν η παράβαση δεν μπορεί να προβληθεί στο δικαστήριο της ουσίας, β) όταν το σφάλμα προκύπτει από την ίδια την απόφαση και γ) όταν πρόκειται για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη. Η συνδρομή όμως των ως άνω εξαιρέσεων πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, από το αρθ. 559 αριθμ. 14 Κ.Πολ.Δ., αποδίδεται η πλημμέλεια ότι το δικάσαν Εφετείο, παρά το νόμο, δεν κήρυξε απαράδεκτη την ένδικη αίτηση, ως προς τον εκ των αρχικώς αιτούντα ..., αλλά δέχθηκε, ότι, μετά την, λόγω θανάτου αυτού, επελθούσα βιαία διακοπή της δίκης, συνεχίζουν τη δίκη οι νόμιμοι κληρονόμοι του, ενώ, κατά την άποψη του αναιρεσείοντος, η αίτηση έπρεπε να κηρυχθεί άκυρη, διότι ο θάνατος του, ως άνω, διαδίκου είχε ήδη επέλθει πριν από την κατάθεση της αίτησης.

Πλην, όμως, το αναιρεσείον ουδόλως επικαλείται στο αναιρετήριο, ότι πρότεινε τον ως άνω, περί ακυρότητος του δικογράφου της αίτησης, ισχυρισμό, ενώπιον του δικάσαντος Εφετείου, ούτε, εξ' άλλου, επικαλείται ότι συντρέχει, στην προκειμένη περίπτωση, κάποια από τις ως άνω εξαιρέσεις του άρθ. 562 παρ. 2 ΚΠολΔ.

ΙΙ. Ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης, τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης, ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν την εφαρμογή της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλείπεις ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ότι αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, όχι δε και όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ανάλυση - στάθμιση - αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού) και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αρκεί το αποδεικτικό πόρισμα να αναφέρεται με σαφήνεια.

Ανεπάρκεια και ασάφεια αιτιολογιών υπάρχει όταν από το αιτιολογικό δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά, που είναι αναγκαία για την δικαιολόγηση της εφαρμοσθείσας διάταξης ουσιαστικού δικαίου, καθιστώντας έτσι ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο. Στη περίπτωση που ερευνάται, με τον δεύτερο, από το αρθ. 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγο αναίρεσης, προβάλλεται η αιτίαση για έλλειψη νόμιμης βάσης της προσβαλλομένης απόφασης, ένεκα ανεπάρκειας αιτιολογιών, ως προς το ζήτημα της μη ύπαρξης ωφέλειας των απαλλοτριωθεισών ιδιοκτησιών των αιτούντων-νυν αναιρεσιβλήτων.

Το δικάσαν Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα εξής, ως προς το ζήτημα αυτό: "Μεταξύ των εδαφικών εκτάσεων που απαλλοτριώθηκαν με την ως άνω Κ.Υ.Α συγκαταλέγονται και οι ιδιοκτησίες των 23 αιτούντων με ΑΚΠ 19Β, 21, 21Α, 41Γ, 57, 505, 161, 164, 180, 214, 265, 296, 339, 366, 376, 405, 409-410, 440, 441, 444, 451, 483Β, 525, 526 και 572. Επί τμημάτων των άνω εκτάσεων επιβλήθηκε, με βάση το τεκμήριο ωφέλειας του Νόμου 653/1977, υποχρέωση αυταποζημίωσης, παράλληλα δε, και με βάση το ως άνω τεκμήριο, επιβλήθηκαν σε βάρος των εν λόγω ιδιοκτησιών υποχρεώσεις αποζημιώσεως απαλλοτριούμενων τμημάτων παρόδιων ιδιοκτησιών.

Τα υπόψη ακίνητα, προ της απαλλοτριώσεως είχαν όλα πρόσβαση με μηχανοκίνητα μέσα (αυτοκίνητα, τρακτέρ και λοιπά αγροτικά και μη οχήματα), δεδομένου ότι εφάπτονταν σε αγροτικούς - δημοτικούς δρόμους που οδηγούσαν από την υπάρχουσα Εθνική οδό προς και από αυτά. Οι εναπομένουσες μετά την απαλλοτρίωση εδαφικές εκτάσεις τους δεν έχουν πρόσωπο και πρόσβαση στην υπό κατασκευή Εθνική οδό, δεδομένου ότι αυτή, επειδή είναι δρόμος ταχείας κυκλοφορίας, είναι περίκλειστη και από τις δύο πλευρές της με απαγορευτικά κιγκλιδώματα.

Όσα δε ακίνητα θα έχουν πρόσβαση στον παράπλευρο δρόμο δεν ωφελούνται, αφού και προηγουμένως είχαν πρόσβαση μέσω αγροτικών και δημοτικών δρόμων. Επίσης οι, ως άνω, εναπομένουσες εκτάσεις, μετά την απαλλοτρίωση, υφίστανται τρομερή επιβάρυνση λόγω της ηχορύπανσης που θα προκαλούν τα διερχόμενα από την Εθνική οδό, οχήματα.

Επιπρόσθετα ακίνητα τα οποία ενώ προ της απαλλοτριώσεως είχαν ένα κανονικό σχήμα, όπως τα ακίνητα με ΑΚΠ 21, 41Γ, 57, 161, 164, 180, 214, 339, 366, 376, 405, 409-410, 440, 444, 451 και 483 Β, οι μετά την απαλλοτρίωση εναπομένουσες εκτάσεις τους έχουν πλέον ακανόνιστο τριγωνικό - τραπεζοειδές ή πολυγωνικό κατά περίπτωση σχήμα, με συνέπεια να είναι αδύνατη οποιαδήποτε, ακόμη και η γεωργική εκμετάλλευση και χρήση τους.

Επίσης, ακίνητα που προ της απαλλοτριώσεως ήταν ενιαία και συνεπώς εκμεταλλεύονταν ως ενιαία έκταση, όπως τα ακίνητα με ΑΚΠ 19Β, 505, 339 και 376 μετά την απαλλοτρίωση κατατέμνονται μερικότερες εδαφικές εκτάσεις, ανάμεσα στις οποίες παρεμβάλλεται η περίκλειστη Εθνική οδός με συνέπεια τόσο η πρόσβαση από τη μία έκταση στην άλλη όσο και η ενιαία εκμετάλλευση τους να είναι πλέον αδύνατη.

Ακόμα, ακίνητα, όπως τα ακίνητα με ΑΚΠ 525, 526 και 572, που προ της απαλλοτριώσεως η κατά προορισμό χρήση τους ήταν η εξυπηρέτηση των εντός αυτών υπαρχόντων παραθεριστικών κατοικιών, μετά την απαλλοτρίωση και εξαιτίας της γειτνιάσεως της Εθνικής οδού με αυτά και της ηχορύπανσης που προκαλεί η διέλευση των διερχομένων από την Εθνική οδό οχημάτων οι εναπομένουσες εκτάσεις τους καθίστανται άχρηστες για την, ως άνω, κατά προορισμό χρήση τους, παράλληλα δε ακίνητο και ειδικότερα το με ΑΚΠ 21 Α, που προ της απαλλοτριώσεως η κατά προορισμό χρήση του ήταν η εξυπηρέτηση της εντός αυτού υπαρχούσης γεωτρήσεως, μετά την απαλλοτρίωση της ως άνω γεωτρήσεως καθίσταται άχρηστο για την ως άνω κατά προορισμό χρήση του.

Το ακίνητο με ΑΚΠ 265 λόγω του μικρού βάθους της εναπομένουσας έκτασης του και το ακίνητο με ΑΚΠ 296 λόγω του μικρού εμβαδού της εναπομένουσας έκτασης του επίσης υφίστανται μείωση της αξίας τους. Τέλος το ακίνητο ΑΚΠ 441 απαλλοτριώνεται ολόκληρο και ως εκ τούτου παρά το Σύνταγμα και το Νόμο έχει επιβαρυνθεί με υποχρέωση αυταποζημίωσης.

Η επιτροπή του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 με το με αριθμό 3/16-6-2006 πρακτικό της αποφαίνεται ότι οι ιδιοκτησίες όλων των αιτούντων δεν ωφελήθηκαν από την κρινόμενη απαλλοτρίωση και συνεπώς δεν συντρέχει για αυτές το τεκμήριο ωφέλειας του Ν. 653/1977, παραθέτει δε στο ως άνω πρακτικό της, ειδικά για κάθε ιδιοκτησία, τους λόγους για τους οποίους καταλήγει στην κρίση της αυτή.

Κατόπιν αυτών αποδεικνύεται ότι για τα υπό κατάτμηση ακίνητα δεν ισχύει, λόγο3 της μείωσης της εμπορικής τους αξίας, που έχει επιφέρει σε βάρος αυτών η εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση, το τεκμήριο της ωφέλειας και οι αιτούντες δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυταποζημίωση"..Υπό τις, ως άνω, παραδοχές, το δικάσαν Εφετείο έκρινε ότι η αίτηση των αιτούντων-νυν αναιρεσειόντων, περί ανατροπής του τεκμηρίου ωφελείας για τα απαλλοτριωθέντα ακίνητά τους, ήταν κατ' ουσία βάσιμη και την έκανε δεκτή.

Πράγματι δε με το να κρίνει έτσι, διέλαβε επαρκείς, σαφείς και πλήρεις αιτιολογίες στην απόφασή του, οι οποίες καθιστούν επαρκή τον αναιρετικό έλεγχο, ως προς το, ως άνω, ζήτημα και, συνεπώς, ο δεύτερος, από το αρθ.559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος.

Μετά από αυτά, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης στο σύνολό της και να καταδικασθεί το ηττηθέν αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων (άρθ. 176 και 183 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 9-10-2008 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ' αριθμ. 91/2008 απόφασης του Εφετείου Λαμίας.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 1 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ