Supreme Court allows appeal against lower court's application of foreign law in personal injury case.

Απόφαση 597 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 597/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ..., 2) ..., 3) ..., 4) ..., 5) ..., 6) ..., 7) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Αγλαΐα Μυλωνοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, 2) Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΓΑΛΑΞΙΑΣ ΑΕΓΑ", της οποίας η άδεια ανακλήθηκε, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Γρατσία-Πλατή και κατέθεσε προτάσεις, 3) ..., ως ασκούσας τη γονική μέριμνα της ανήλικης κόρης της ..., η οποία δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1/11/2006 αγωγή της τρίτης των ως άνω ήδη αναιρεσιβλήτων, την από 7/1/2007 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και τις (2) από 16/3/2007 αγωγές του δευτέρου των ως άνω ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5167/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5158/2008 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9/1/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 26/1/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί, ως απαράδεκτος, η αίτηση, ως προς την τρίτη των αναιρεσιβλήτων (...) και ως προς τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, να γίνει δεκτός ο πρώτος (από το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ.) λόγος της αίτησης για αναίρεση της υπ' αριθμ. 5158/2008 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Η πληρεξούσια του παραστάντος αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ., αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο 'Αρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, από τις προσκομιζόμενες υπ' αριθμ. 417 και 418/20-10-2009 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ..., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (5-2-2010), επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια των αναιρεσειόντων στους πρώτο και τρίτη των αιρεσιβλήτων (... και ... . Επομένως, εφ' όσον αυτοί δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία τους, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ..

Ι. Κατά τη διάταξη του αρθρ. 559 αριθ. 1 του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.

ΑΠ 7/2006 Ολ.ΑΠ 4/2005). Εξάλλου, κατά το άρθρο 26 Α.Κ., οι ενοχές από αδίκημα διέπονται από το δίκαιο της πολιτείας, όπου διαπράχθηκε το αδίκημα. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται, ότι επί ατυχήματος, που προκάλεσε σε τρίτους αυτοκίνητο, κατά τη λειτουργία του (συνιστώντας αδικοπραξία κατά την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ), κρίνονται με βάση το δίκαιο της πολιτείας, όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, εκτός άλλων ζητημάτων, ο παράνομος χαρακτήρας της πράξεως, η υπαιτιότητα, το τυχόν οικείο πταίσμα του παθόντος, θέματα πρόσφορης αιτιώδους συνάφειας, αν η ευθύνη είναι αντικειμενική ή υποκειμενική και οι προϋποθέσεις θεμελιώσεως αυτής, η ικανότητα προς καταλογισμό, ο κύκλος των προστατευόμενων έννομων αγαθών ή των υποκειμενικών δικαιωμάτων, ο υπόχρεος προς αποζημίωση, το πρόσωπο του δικαιούχου της αποζημιώσεως, καθώς και οι έννομες συνέπειες της αδικοπραξίας, ήτοι η μορφή και η έκταση της αποζημιώσεως, αν η αποζημίωση παρέχεται σε κεφάλαιο εφάπαξ ή σε περιοδικές παροχές, αν παρέχεται χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης (άρθρ. 932 ΑΚ), τα θέματα των εξόδων κηδείας, της αναγωγής των πλειόνων συνυποχρέων, καθώς και των οφειλόμενων τόκων από την επίδοση της αγωγής αποζημιώσεως.

Στην προαναφερθείσα έννοια του "κύκλου των προστατευομένων αγαθών ή των υποκειμενικών δικαιωμάτων" περιλαμβάνονται και προσδιορίζονται απευθείας κατά την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 26 Α.Κ. και όλα εκείνα τα πρόσωπα που δικαιούνται και νομιμοποιούνται ενεργητικά στο να προβάλλουν κατά περίπτωση αντίστοιχες αξιώσεις, συνδεόμενες με την ένδικη αδικοπρακτική συμπεριφορά είτε με ορισμένη ιδιότητα, είτε εξ ιδίου δικαίου.

Επομένως, στην περίπτωση θανάτωσης σε τροχαίο ατύχημα στην Ελλάδα αλλοδαπού, για να κριθεί η νομιμοποίηση εκείνων που ζητούν με αγωγή την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, με την έννοια "των ανηκόντων στον κύκλο των προσώπων που είναι φορείς εννόμων αγαθών ή υποκειμενικών δικαιωμάτων που προσβλήθηκαν από τις επαχθείς συνέπειες της αδικοπρακτικής θανάτωσης", θα εφαρμοσθεί με βάση τη διάταξη του άρθρου 26 του Α.Κ.

αμέσως το Ελληνικό Δίκαιο, χωρίς την παρεμβολή άλλης έρευνας στο πλαίσιο εφαρμογής των αρχών του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου που έχει σχέση με την έννοια του προκρίματος και του προδικαστικού ζητήματος, και ειδικά η διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ. με την οποία θα προσδιορισθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση το εάν ο συγκεκριμένος ενάγων ανήκει στο κύκλο των δικαιουμένων προσώπων με την προαναφερθείσα έννοια, ανεξάρτητα και από το εάν στη συγκεκριμένη περίπτωση με βάση το (μη εφαρμοστέο όμως) ουσιαστικό δίκαιο της ιθαγένειας του θανόντος και εκείνων που ζητούν την επιδίκαση της χρηματικής ικανοποιήσεως, προβλέπεται διαφορετική ρύθμιση ως προς τα πρόσωπα που ανήκουν στον κύκλο εκείνο που δικαιούνται να επιδιώξουν την αντίστοιχη αξίωση ή δεν προβλέπεται καμμία ρύθμιση.

Ειδικότερα κατά το άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ, σε περίπτωση θανατώσεως προσώπου, η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος, λόγω ψυχικής οδύνης. Στη διάταξη αυτή δεν γίνεται προσδιορισμός της έννοιας του όρου "οικογένεια του θύματος", προφανώς γιατί ο νομοθέτης δεν θέλησε να διαγράψει δεσμευτικώς τα όρια ενός θεσμού, ο οποίος, ως εκ της φύσεώς του, υφίσταται αναγκαίως τις επιδράσεις εκ των κοινωνικών διαφοροποιήσεων κατά τη διαδρομή του χρόνου.

Κατά την αληθή, όμως, έννοια της εν λόγω διατάξεως, που απορρέει από τον σκοπό της θεσπίσεώς της, στην οικογένεια του θύματος περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάσθηκαν ψυχικά από την απώλειά του και προς ανακούφιση του ηθικού πόνου αυτών στοχεύει η διάταξη αυτή, αδιαφόρως αν συζούσαν μαζί του ή διέμεναν χωριστά.

Υπό την έννοια αυτή, μεταξύ των προσώπων τούτων περιλαμβάνονται ο σύζυγος, τα τέκνα, οι αδελφοί του θανόντος, οι γονείς, οι παππούδες, ενώ σημειωτέον, η επιδίκασή της από το άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ προβλεπόμενης χρηματικής ικανοποίησης στα δικαιούμενα πρόσωπα, τελεί υπό την αυτονόητη προϋπόθεση, που συνιστά πραγματικό ζήτημα, της ύπαρξης, κατ' εκτίμηση του δικαστή της ουσίας, μεταξύ αυτών και του θανατωθέντος, όταν ο τελευταίος ζούσε, αισθημάτων αγάπης και στοργής, η διαπίστωση της ανυπαρξίας των οποίων μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό, είτε όλων των προσώπων αυτών, είτε κάποιων ή κάποιου από αυτούς από την επιδίκαση της εν λόγω χρηματικής ικανοποίησης (Ολ.

ΑΠ 21/2000). Επομένως, ο προσδιορισμός τελικά από το δικαστήριο των συγκεκριμένων εναγόντων ως ανηκόντων στον κύκλο των προστατευομένων αγαθών ή υποκειμενικών δικαιωμάτων και η αντίστοιχη νομιμοποίησή τους, θα κριθεί με βάση την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ., και ειδικά με βάση την προαναφερθείσα έννοια της "οικογένειας" όπως προσδιορίζεται αποκλειστικά από το ελληνικό ουσιαστικό δίκαιο, κατά την αντίστοιχη ερμηνεία της ίδιας διάταξης που προαναφέρθηκε.

Μόνο δε στην περίπτωση εκείνη που αμφισβητηθεί στη συνέχεια μια από τις πιο πάνω συγγενικές ιδιότητες, όσο έχει σχέση με την ύπαρξη ή την εγκυρότητα της σχέσεως εκείνης από την οποίαν προέρχεται η ιδιότητα αυτή π, χ. η ύπαρξη ή όχι γάμου ή συγγενικής σχέσης γονέος και τέκνου, κ.λ.π., τότε πλέον καθίσταται αναγκαία η εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 13, 14, 17-24 του Α.

Κ. (κατά περίπτωση), για να κριθεί ανάλογα το εάν ο ενάγων έχει τελικά την ιδιότητα του συζύγου ή του τέκνου, ή του πατέρα, ή του αδελφού του θανατωθέντος. Πρέπει να σημειωθεί, για την πληρότητα της παρούσας, ότι, μετά και την αντίθετη 3/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου, το ζήτημα του προσδιορισμού της έννοιας της οικογένειας από απόψεως εφαρμοστέου ουσιαστικού δικαίου παραπέμφθηκε και εκκρεμεί στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου κατ' άρθρ. 563§2 περ.

β εδ. γ' του Κ.Πολ.Δ. με την υπ' αριθ.1847/2009 απόφαση του Α.Π. Στην προκειμένη περίπτωση, το δικάσαν Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, έκρινε ότι οι ενάγοντες-νυν αναιρεσείοντες, οι οποίοι αποδεδειγμένα, σύμφωνα με τις παραδοχές της απόφασης, είναι γονείς και αδέλφια του θανάσιμα τραυματισθέντα στο ένδικο τροχαίο ατύχημα ..., δεν δικαιούνται χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, κατ' εφαρμογή των διατάξεων του Αλβανικού Δικαίου (αρθ. 641 έως 643 του Αλβανικού Αστικού Κώδικα), το οποίο ήταν εφαρμοστέο και αφού έκανε δεκτή, ως βάσιμη κατ' ουσία, την έφεση του εναγομένου-νυν αναιρεσιβλήτου Επικουρικού Κεφαλαίου, εδίκασε και πάλι την αγωγή των νυν αναιρεσειόντων και απέρριψε αυτή.

Με το να κρίνει έτσι το δικάσαν Εφετείο, υπέπεσε στην από το αρθ. 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ., προβλεπόμενη πλημμέλεια, της παραβίασης κανόνων ουσιαστικού δικαίου, αφού, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην προηγηθείσα μείζονα νομική σκέψη, εφήρμοσε το Αλβανικό Δίκαιο, το οποίο δεν ήταν εφαρμοστέο, ενώ αντιθέτως, δεν εφήρμοσε, το Ελληνικό Δίκαιο (αρθ. 932 ΑΚ), το οποίο, ως δίκαιο του τόπου του αδικήματος, κατά τη διάταξη του αρθ. 26 ΑΚ, ήταν εφαρμοστέο, στην προκειμένη περίπτωση.

Επομένως, ο πρώτος, από το αρθ. 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος.

'Οσον αφορά την μη παραστάσα τρίτη των αναιρεσιβλήτων, η υπό κρίση αναίρεση είναι απορριπτέα, ως απαράδεκτη, διότι οι προτεινόμενοι λόγοι δεν την αφορούν, ούτε, εξ άλλου, αυτή υπήρξε αντίδικος των αναιρεσειόντων (άρθ. 558 ΚΠολΔ). Ενώ, κατά το μέρος της που αφορά τους λοιπούς διαδίκους, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι ηττηθέντες αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθ. 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αναίρεση, ως προς την τρίτη των αναιρεισβλήτων (...). Και Ως προς τους λοιπούς διαδίκους,

Αναιρεί την 5158/2008 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 1 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ