Supreme Court dismisses appeal on inheritance land transfer restrictions and procedural inadmissibility grounds.

Απόφαση 595 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 595/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 15 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ1, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ζήση Σαμαρά.

Της αναιρεσίβλητης: ....., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημητρίου Νάρη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-7-1990 αγωγή της αρχικής ενάγουσας ....., με την από 20-12-1990 ανταγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και με την από 9-10-1991 αγωγή του αρχικού ενάγοντος ....., που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Λάρισας και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 91/1992 μη οριστική, 720/1999 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 592/2001 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 16-9-2004 αίτησή του και με τους από 5-10-2006 προσθέτους λόγους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Καπερώνης ανέγνωσε την από 3-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των, από 16-9-2004 αίτησης και από 5-10-2006 προσθέτων λόγων αναίρεσης της 592/2001 απόφασης του Εφετείου Λάρισας. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή, κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του α.ν. 431/1968, "από της ενάρξεως της ισχύος του επιτρέπεται εις τους κατά την εποικιστικήν εν γένει νομοθεσίαν κληρούχους η δια δικαιοπραξιών εν ζωή εκποίησις ή οπωσδήποτε διάθεσις των πάσης φύσεως κλήρων των (γαιών, οικοπέδων κλπ) υπό τον περιορισμόν μόνον της μη κατατμήσεως των τεμαχίων της οριστικής διανομής, όστις ισχύει και επί πάσης περαιτέρω μεταβιβάσεως", κατά δε τη διάταξη της παρ. 2 περ.

Α΄ στοιχ. β΄ του ίδιου ως άνω άρθρου και νόμου (όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 του ν. 666/1977) "κατ' εξαίρεσιν δεν ισχύει ο κατά την προηγουμένη παράγραφο περιορισμός.... επί κλήρων κειμένων εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων πόλεων ή χωρίων υπό την προϋπόθεσιν, ότι, τόσο τα μεταβιβαζόμενα, όσο και τα απομένοντα τεμάχια κλήρων, πληρούν τα, κατά τας οικείας πολεοδομικάς διατάξεις, ελάχιστα όρια εμβαδού και διαστάσεων.

Περί της συνδρομής της προϋποθέσεως αυτής χορηγείται βεβαίωσις της αρμοδίας πολεοδομικής Αρχής...". Εξάλλου, κατά τις διατάξεις των παρ. 1, 2 και 5 του άρθρου 15 του ν.δ. 3958/1959, "μεταβιβάσεις γεωργικών κλήρων ή οικημάτων γενόμεναι μέχρι της ισχύος του παρόντος δια δημοσίου εγγράφου, κατά παράβασιν των διατάξεων της Αγροτικής Νομοθεσίας...

κυρούνται δυνάμει του παρόντος αφ' ης εγένοντο ως προς μόνον τας παραβάσεις ταύτας εφόσον κατεβλήθη ή θέλει καταβληθεί εντός έτους από της ισχύος του παρόντος, το τυχόν δια το μεταβιβασθέν ακίνητον οφειλόμενον προς το Δημόσιον τίμημα και το κατά το άρθρο 9 του α.ν. 1832/1951 ειδικόν τέλος, των ανωτέρω καταβολών ή της ανυπαρξίας οφειλής βεβαιουμένων υπό των αρμοδίων, κατά περίπτωσιν, Υπηρεσιών του Υπουργείου Γεωργίας ή της Αγροτικής Τραπέζης της Ελλάδος (παρ. 1), "Αι αυταί ως άνω μεταβιβάσεις γενόμεναι μέχρι της ισχύος του παρόντος δι' ιδιωτικού εγγράφου φέροντος βεβαίαν χρονολογίαν, αποδεικνυομένην...

κυρούνται αφ' ης εγένοντο, όσον αφορά τας αυτάς ως άνω παραβάσεις, κατόπιν αποφάσεως του αρμοδίου, ως εκ της τοποθεσίας του ακινήτου, Ειρηνοδίκου αποφαινομένου.... Κατά της αποφάσεως ταύτης επιτρέπεται μόνο το ένδικον μέσον της εφέσεως, εκδικαζομένης υπό του Προέδρου Πρωτοδικών. Η εκδιδομένη απόφαση, τελεσίδικος καθισταμένη, αποτελεί τίτλον κυριότητος δεκτικόν μεταγραφής" (παρ. 2) και "Αίρονται δυνάμει του παρόντος οι εκ της Αγροτικής Νομοθεσίας περιορισμοί των δια πράξεων εν ζωή μεταβιβάσεων, από κλήρων ή οικοπέδων ή οικημάτων, περί ων συνετάγησαν μέχρι της ισχύος του παρόντος προσύμφωνα περί μεταβιβάσεώς των δια δημοσίου ή ιδιωτικού εγγράφου, φέροντος βεβαίαν χρονολογίαν, επιτρεπομένης ελευθέρως της καταρτίσεως του οριστικού συμβολαίου μεταβιβάσεως...

Εν αρνήσει του πωλητού ή των κληρονόμων αυτού προς κατάρτισιν του οριστικού συμβολαίου ο κατά την παρ. 2 αρμόδιος Ειρηνοδίκης... αποφαίνεται περί τελέσεως της περί οριστικής μεταβιβάσεως δικαιοπραξίας, εφαρμοζομένων, κατά τα λοιπά, επί τη τελεσιδικία της αποφάσεως, των διατάξεων του άρθρου 882 της Πολιτικής Δικονομίας, εφόσον το τίμημα κατεβλήθη ή παρακατετέθη νομίμως" (παρ. 5).

Σημειώνεται εδώ ότι με μεταγενέστερες διατάξεις (άρθρα: 3 παρ. 1 α.ν. 431/1968, 2 παρ. 1 ν. 666/1977, 18 παρ. 1 ν. 1644/1986, 16 ν. 3147/2003 και 3 παρ. 9 ν. 3299/2005) επεκτάθηκε η εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων του ν.δ. 3958/1959 και στις μετέπειτα γενόμενες σχετικές δικαιοπραξίες. Στην προκειμένη περίπτωση το δικάσαν Εφετείο δέχθηκε, όπως, από την προσβαλλομένη απόφαση, προκύπτει, τα ακόλουθα: "Στην ανταγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η εκκαλουμένη απόφαση, ιστορείται ότι με το ......

παραχωρητήριο της Νομαρχίας Λάρισας, που μεταγράφηκε νόμιμα στις 2-11-1971, περιήλθε στην κυριότητα του αναφερομένου παππού του αντενάγοντος το περιγραφόμενο κατ' είδος, θέση, έκταση και όρια ακίνητο, που παραχωρήθηκε από το Δημόσιο λόγω της επί τριακονταετία, που συμπληρώθηκε στις 10-12-1957, κατοχής του κατά τις διατάξεις του άρθρου 28 παρ. 1 του ν.δ. 3784/1967, ότι ο δικαιούχος της παραχώρησης του κτήματος παππούς του αντενάγοντος το έτος 1955 παραχώρησε σ' αυτόν και στον πατέρα του Ζ1 άτυπα κατ' ισομοιρία το ακίνητο, που παραχωρήθηκε, το οποίο έκτοτε νέμονταν με διάνοια κυρίου ασκώντας τις αναφερόμενες διακατοχικές πράξεις, ότι με το .....

νόμιμα μεταγεγραμμένο συμβόλαιο της συμ/φου ..... ο κύριος του ακινήτου, που παραχωρήθηκε, μεταβίβασε με αιτία την προίκα κατά το άρθρο 1414 στο .... υπέρ της εγγονής του .... το περιγραφόμενο κατ' έκταση και όρια τμήμα του ακινήτου αυτού, ότι ο πατέρας του αντενάγοντος με το ..... νόμιμα μεταγεγραμμένο συμβόλαιο του συμ/φου ......, μεταβίβασε με αιτία τη δωρεά στους εγγονούς του Ζ1 και Ζ2 κατ' ισομοιρία εξ αδιαιρέτου διαιρετό τμήμα του κτήματος έκτασης 734,41 τ.μ.

από μια αρτιότητα από τις δυο στις οποίες χωρίστηκε άτυπα το έτος 1967 το κτήμα από τους νομείς του, ότι ο αντενάγων με το ..... συμβόλαιο του συμ/φου ....., που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασε με αιτία τη γονική παροχή στα τέκνα του Ζ1 και Ζ2 κατ' ισομοιρία εξ αδιαιρέτου διαιρετό τμήμα του κτήματος έκτασης 73,42 τ.μ., ότι ο πατέρας του αντενάγοντος απεβίωσε στις 28-7-1989 και κληρονομήθηκε με την αναφερόμενη δημόσια διαθήκη του, που δημοσιεύθηκε νόμιμα από τον αντενάγοντα, στον οποίο άφησε όλη την ακίνητη περιουσία του, ότι ο ενάγων αποδέχθηκε την κληρονομιά του πατέρα του και μετέγραψε την οικεία συμβολαιογραφική δήλωση αποδοχής, ότι ο δικαιούχος της παραχώρησης κύριος του κτήματος παππούς του αντενάγοντος με την αναφερόμενη δημόσια διαθήκη του, που δημοσιεύθηκε νόμιμα, άφησε στην εναγόμενη σύζυγό του τμήμα του κτήματος, έκτασης 1.300 τ.μ., η οποία επικαλείται ότι είναι κυρία αυτού και ότι η εναγόμενη κατέχει από το κληρονομιαίο τμήμα του ακινήτου έκταση 300 τ.μ.

Με την ιστορική αυτή αιτία επιδιώκεται από τον αντενάγοντα η αναγνώριση της κυριότητάς του επί του τμήματος του ακινήτου που απέμεινε μετά την από το δικαιούχο της παραχώρησης κύριο του κτήματος προικοδοσία τμήματος αυτού, έχοντος έκταση 2.875,75 τ.μ. και η απόδοση από την εναγόμενη του κατεχόμενου τμήματος των 300 τ.μ.

αλλά και η αναγνώριση της συγκυριότητάς του επί έκτασης 660,79 τ.μ. από την κείμενη προς βορρά αρτιότητα με τα ανήλικα τέκνα του Ζ1 και Ζ2, και ότι νέμεται την υπόλοιπη έκταση των 807,63 τ.μ. από την αρτιότητα αυτή του όλου κτήματος για λογαριασμό των τέκνων του. Η ανταγωγή, στο δικόγραφο της οποίας παραδεκτά σωρεύονται αιτήσεις αναγνώρισης κυριότητας και διεκδίκησης τμήματος ακινήτου, είναι μη νόμιμη, καθόσον η επικαλούμενη κυριότητα του αντενάγοντος στηρίζεται στην έκτακτη χρησικτησία του ιδίου και την κληρονομική διαδοχή του πατέρα του, η συγκυριότητα του οποίου αποκτήθηκε και αυτή με έκτακτη χρησικτησία, ο τρόπος όμως αυτός κτήσης της κυριότητας δεν είναι, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, κατά το νόμο δυνατός επί διαιρετού τμήματος του αγροτικού ακινήτου που παραχωρήθηκε κατά τις διατάξεις του νόμου 3713/1957, αλλά και για το λόγο ότι από το χρόνο της μεταγραφής του τίτλου κυριότητας του δικαιούχου της παραχώρησης του ακινήτου (2-11-1971) μέχρι το χρόνο άσκησης της ανταγωγής (9-1-1991) δεν συμπληρώθηκε ο κατά το άρθρο 1041 (προφανώς 1045) ΑΚ απαιτούμενος για την έκτακτη χρησικτησία χρόνος των είκοσι ετών, αφού πριν από τη μεταγραφή του παραχωρητηρίου η κυριότητα του επιδίκου τμήματος ανήκε στο Δημόσιο, έναντι του οποίου δεν είναι κατά νόμο δυνατή νομή χρησικτησίας (άρθρο 21 ν.δ.

της 22.4/16-5-1926). Έτσι δεν έσφαλε το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, που με κάπως διαφορετική αιτιολογία, η οποία αντικαθιστάται με την παρούσα, απέρριψε την κρινόμενη ανταγωγή ως μη νόμιμη. Πρέπει να σημειωθεί ότι και η παραδοχή ότι το επίδικο ακίνητο εμπίπτει στην εξαίρεση της παρ. 2 περίπτ. Α΄ στοιχ. β΄, του άρθρου 1 του α.ν. 431/1968 και ήταν έτσι επιτρεπτή η κατάτμησή του και πάλι σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν δεν καθιστά δυνατή την κτήση κυριότητας τμήματος με έκτακτη χρησικτησία, όπως αβάσιμα υποστηρίζεται με τους συναφείς λόγους της έφεσης.

Περαιτέρω, από την παραδεκτή επισκόπηση του δικογράφου της άνω ανταγωγής του αναιρεσείοντος κατά της αναιρεσίβλητης, προκύπτει ότι ο αναιρεσείων, εκτός των μνημονευομένων παραπάνω, δεν επικαλείται ή οπωσδήποτε δεν επικαλείται ρητώς και ορισμένως, όπως έπρεπε, ότι το επίδικο βρισκόταν, κατά τον χρόνο ενάρξεως και συνεχίσεως της επικαλουμένης νομής προς έκτακτη χρησικτησία, εντός εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως και ότι αυτό (επίδικο) και τα υπόλοιπα τμήματα του όλου αγροτεμαχίου, που παραχωρήθηκε στον απώτερο "δικαιοπάροχό του" Χ1, πληρούσαν, κατά τους ίδιους χρόνους, τα κατά τις οικείες διατάξεις ελάχιστα όρια εμβαδού και διαστάσεων.

Για πρώτη δε φορά αναφέρει στην έφεσή του ότι "το επίδικο (μόνο!!) έκειτο ήδη προ της ασκήσεως της ανταγωγής εντός των ορίων του συνεκτικού τμήματος του οικισμού ...., για τον οποίο είχαν καθορισθεί τα όρια και οι όροι και περιορισμοί δομήσεως με τα προεδρικά διατάγματα από 24.4/3.5.1985 και από 20/30.8.1985, που όριζαν ως άρτια και οικοδομήσιμα τα οικόπεδα, τα ευρισκόμενα εντός των ορίων του οικισμού και έχοντα εμβαδόν τουλάχιστον 1000 τ.μ. (χωρίς μάλιστα να αναφέρει ελάχιστα μέτρα, πρόσοψης και βάθους)".

Μετά ταύτα το Εφετείο απέρριψε κατ' ουσία την, από 13-4-2000 έφεση του αναιρεσείοντος. Με αυτά, που δέχθηκε και έτσι, που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε τις προαναφερόμενες διατάξεις. Πράγματι, ανεξαρτήτως του ζητήματος αν είναι δυνατό να αποκτηθεί με έκτακτη χρησικτησία τμήμα μόνο (διαιρετό) γεωργικού κλήρου, έστω και αν αυτό έχει περιληφθεί σε εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως και είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορούσε να τύχει εφαρμογής η σχετική διάταξη της παρ. 2 περ.

Α΄ στοιχ. β΄ του άρθρου 1 του α.ν. 431/1968, όπως αντικαταστάθηκε, αφενός λόγω της προαναφερομένης αντίστοιχης αοριστίας της ανταγωγής και αφετέρου και σε κάθε περίπτωση αφού η ένταξη της περιοχής του επιδίκου στο σχέδιο πόλεως έγινε, κατά τον αναιρεσείοντα, το 1985, από τότε δε και μέχρι τη συζήτηση ακόμη της ανταγωγής (3-3-1992) δεν συμπληρωνόταν εικοσαετία και συνεπώς δεν μπορούσε να εφαρμοσθεί, οπωσδήποτε η διάταξη του άρθρου 1045 ΑΚ.

Ακόμη, ο αναιρεσείων δεν αναφέρει ο,τιδήποτε στην ανταγωγή του, σχετικά με την τυχόν "εγκυροποίηση" των γενομένων μεταβιβάσεων διαιρετών τμημάτων του παραπάνω γεωργικού κλήρου, πράγμα που κάνει για πρώτη φορά με τον πρώτο πρόσθετο λόγο αναιρέσεως, χωρίς και πάλι έστω και απαραδέκτως (ακαίρως) να μνημονεύει όλες τις οριζόμενες από τις προαναφερόμενες διατάξεις (άρθρ. 15 παρ. 1, 2 και 5 του ν.δ. 3958/1959, σε συνδ.

με άρθρα 3 παρ. 1 α.ν. 431/1968, 2 παρ. 1 ν. 666/1977, 18 παρ. 1 ν. 1644/1986, 16 ν. 3147/2003 και 3 παρ. 9 ν. 3299/2005) προϋποθέσεις. Συνακόλουθα, ορθώς, σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, εφάρμοσε ή δεν εφάρμοσε το Εφετείο τις προαναφερόμενες διατάξεις και πρέπει ν' απορριφθούν γι' αυτό οι, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, δύο κύριοι λόγοι και ο πρώτος πρόσθετος λόγος αναιρέσεως.

ΙΙ. Επειδή, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, ο αναιρεσείων δεν προέβαλε, ορισμένως και παραδεκτώς, τον ισχυρισμό ότι το επίδικο περιλαμβανόταν, από τον χρόνο ενάρξεως της επικαλουμένης έκτακτης χρησικτησίας, σε εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως και ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο και με την εκδοχή ακόμη ότι η ερμηνεία, που δίνει αυτός στην προμνημονευομένη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 2 περ. Α΄ στοιχ. β΄ του α.ν. 431/1968, είναι η σωστή, ορθώς το Δικαστήριο της ουσίας δεν ασχολήθηκε στην κύρια αιτιολογία του με τον ισχυρισμό αυτό του αναιρεσείοντος και με επάλληλη σκέψη τον έκρινε αβάσιμο, ενώ ήταν απορριπτέος προεχόντως ως αόριστος και συνεπώς απαράδεκτος. Επομένως, σύμφωνα και με τη διάταξη του άρθρου 578 ΚΠολΔ, είναι απορριπτέος και ο δεύτερος πρόσθετος λόγος αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την, από 16-9-2004, αίτηση και τους, από 5.10.2006, προσθέτους λόγους αναιρέσεως του Χ1 για αναίρεση της 592/2001 αποφάσεως του Εφετείου Λάρισας. Και

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε εξακόσια πενήντα (650) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Φεβρουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Μαρτίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ