Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds and substantive law regarding marital property and unjust enrichment.

Απόφαση 593 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 593/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: χ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γαβριήλ Ντούγια, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Της αναιρεσίβλητης: ψ1, η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-5-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 179/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 270/2006 του Εφετείου Κερκύρας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 27-12-2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δήμητρα Παπαντωνοπούλου ανέγνωσε την από 2-11-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ. αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. ...... έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας ......, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με πράξη ορισμού δικασίμου για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσης και κλήση προς συζήτηση, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος στην αναιρεσίβλητη ψ1. Επομένως, εφ' όσον η τελευταία δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία της, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ.

Η νομική αοριστία της αγωγής, δηλαδή η συνδεόμενη με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, ελέγχεται ως παραβίαση από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΑΚ, εάν το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσεώς του αξίωσε περισσότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτούνται από το νόμο για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αντίθετα αρκέσθηκε σε ολιγότερα των αξιουμένων από το νόμο, ενώ αντίθετα η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει, όταν δεν αναφέρονται όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για τη θεμελίωση του αιτήματος της αγωγής, ελέγχεται ως παράβαση από το άρθρο 559 αρ. 8 ή 14 του Κ.Πολ.Δ.

Εξ άλλου η διάταξη του άρθρου 1400 παρ.1 του ΑΚ (όπως έχει αντικατασταθεί με το άρθρο 15 του ν.1329/1983), ορίζει ότι αν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί και η περιουσία του ενός συζύγου, έχει, αφότου τελέσθηκε ο γάμος, αυξηθεί, ο άλλος σύζυγος, εφόσον συνέβαλε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή.

Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο ένα τρίτο της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη συμβολή. Κατά δε την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου, στην αύξηση της περιουσίας των συζύγων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν από δωρεά, κληρονομία ή κληροδοσία ή με διάθεση των αποκτημάτων από αυτές τις αιτίες.

Από τη διάταξη αυτή, η οποία έχει εφαρμογή και επί γάμων που τελέσθηκαν, καθώς και περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν πριν από την έναρξη της ισχύος του ν.1329/1983, σε συνδυασμό με το άρθρο 216 του ΚΠολΔ, συνάγεται ότι, στοιχεία για το ορισμένο της αγωγής συμμετοχής στα αποκτήματα είναι : α) η λύση ή ακύρωση του γάμου ή, κατ` ανάλογη εφαρμογή, η συμπλήρωση τριετούς διάστασης των συζύγων, β) η αύξηση της περιουσίας του υποχρέου συζύγου κατά τη διάρκεια του γάμου και γ) συμβολή του ενάγοντος συζύγου στην αύξηση με οποιοδήποτε τρόπο της περιουσίας του υποχρέου.

Ως αύξηση νοείται όχι μια συγκεκριμένη κτήση, αλλά η διαφορά που υπάρχει στην περιουσιακή κατάσταση του υποχρέου σε δύο διαφορετικά χρονικά σημεία, δηλαδή κατά την τέλεση του γάμου (αρχική περιουσία) και κατά το χρόνο που γεννιέται η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα (τελική περιουσία). Το είδος της συμβολής μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε υλική παροχή, η οποία εξέρχεται από τα όρια της υποχρέωσης για συνεισφορά στην αντιμετώπιση των αναγκών της οικογένειας ή δραστηριότητα η οποία συνεπάγεται άμεσα ή έμμεσα αύξηση της περιουσίας του άλλου συζύγου.

Κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό της τελικής περιουσίας, υπό την έννοια του καθορισμού των στοιχείων που συνθέτουν την περιουσία αυτή, θεωρείται, στην περίπτωση που ο γάμος λύθηκε ή ακυρώθηκε με δικαστική απόφαση, ο χρόνος που η απόφαση αυτή έγινε αμετάκλητη. Από τη σύγκριση της αξίας της περιουσίας του υποχρέου στα δύο αυτά χρονικά σημεία, με αναγωγή σε τιμές του χρόνου άσκησης της αγωγής, θα κριθεί αν υπάρχει περιουσιακή αύξηση του ενός συζύγου που να δικαιολογεί την αξίωση του άλλου για συμμετοχή στα αποκτήματα.

Απαιτείται συνεπώς να προσδιορίζεται στην αγωγή η περιουσία του υποχρέου (εφόσον υπάρχει) και κατά το χρόνο της τέλεσης του γάμου με αναγωγή της αξίας της στο χρόνο της άσκησης της αγωγής ή να εκτίθεται σ` αυτήν ότι δεν υπήρχε καθόλου περιουσία του υποχρέου κατά το χρόνο τέλεσης του γάμου. Επομένως, αν στην αγωγή εκθέτει ο δικαιούχος σύζυγος ότι κατά τον χρόνο τέλεσης του γάμου ο υπόχρεος είχε περιουσία, αποτελούμενη από ακίνητα, είναι απαραίτητη η αναφορά της κατά το χρόνο αυτό αξίας τους, ανεξαρτήτως του αν αυτή είναι μεγάλη ή μικρή, καθόσον δεν νοείται "μηδενική" αξία αυτών.

Περαιτέρω, στη σχετική αγωγή και εφόσον ζητείται ποσοστό επί των αποκτημάτων πέραν του τεκμαιρόμενου (1/3), είναι αναγκαίο να προσδιορίζεται το είδος της συμβολής, η αξία της και ο αιτιώδης σύνδεσμος αυτής με την αύξηση της περιουσίας του υποχρέου. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την εκτίμηση του περιεχομένου της από 10-5-2003 αγωγής του αναιρεσείοντος συζύγου, στην οποία επιτρεπτώς, κατά το άρθρο 561 παρ.2 του ΚΠολΔ, προβαίνει ο Άρειος Πάγος, εκτίθενται σ' αυτή τα εξής:

Ο ενάγων τέλεσε θρησκευτικό γάμο με την αναιρεσείουσα το έτος 1958, ο οποίος λύθηκε αμετάκλητα με την υπ' αριθμ. 22/2003 απόφαση του Εφετείου Κερκύρας. Η περιουσία της εναγομένης συζύγου του αποτελείται από τρία ακίνητα που βρίσκονται στην περιοχή ....... Παραμυθιάς και ειδικότερα από δύο αγρούς, κείμενους στη θέση ...

και ....., εκτάσεως πέντε και επτά στρεμμάτων αντίστοιχα, οι οποίοι είχαν περιέλθει στην κυριότητά της από χρησικτησία και άτυπη προίκα και ένα ανώγειο διαμέρισμα διώροφης οικοδομής εμβαδού 80,46 τ.μ. που περιήλθε σ' αυτή από κληρονομία της μητέρας της ......, ως μοναδικής εξ αδιαθέτου κληρονόμου αυτής. Ότι η ανωτέρω περιουσία της εναγομένης αυξήθηκε με τη δική του συμβολή και ειδικότερα α)με την αξιοποίηση των ανωτέρω αγροτικών ακινήτων, τα οποία ο ίδιος μετέτρεψε σε καλλιεργήσιμα, δαπανώντας και ποσό 50.000 δραχμών για την περίφραξη του πρώτου και 100.000 δραχμές για την αξιοποίηση τμήματος του δεύτερου και β)με την μεταβίβαση λόγω πωλήσεως προς την μητέρα της εναγομένης της αέρινης στήλης της ισόγειας τότε οικοδομής του, επί της οποίας, με στεγαστικό δάνειο που έλαβε αυτή ως σεισμοπαθής από την Κτηματική Τράπεζα τις δόσεις του οποίου μέχρι και τον Απρίλιο του έτους 2000, ύψους 1.800.000 δραχμών κατέβαλε ο ίδιος (αναιρεσείων) αλλά και με δάνειο, ύψους 500.000 δραχμών που έλαβε επίσης ο ίδιος από την Αγροτική Τράπεζα, αναγέρθηκε το ως άνω ανώγειο διαμέρισμα που περιήλθε ως κληρονομία στην εναγομένη σύζυγό του.

Περαιτέρω εκθέτει ο ενάγων ότι η συμβολή του στην επαύξηση της περιουσίας της εναγομένης ανέρχεται σε ποσοστό 50% για τα δύο αγροτικά ακίνητα, τα οποία από άχρηστα και με μηδενική αξία, απέκτησαν αξία τόσο κατά το χρόνο της διάστασης όσο και κατά το χρόνο έγερσης της αγωγής, υπερβαίνουσα το ποσό των 500.000 δραχμών κατά στρέμμα και συνολικά τα 4.000.000 δραχμές, ήτοι 2.000.000 δραχμές και σε ποσοστό 75% για το τρίτο ακίνητο (ανώγειο διαμέρισμα), αξίας 20.000.000 ήτοι 15.000.000 δραχμές.

Με την επίκληση δε της συμβολής του αυτής στην επαύξηση της περιουσίας της, ο αναιρεσείων ζήτησε με την αγωγή να υποχρεωθεί η αναιρεσίβλητη σύζυγός του να του καταβάλει το ποσό των 17.000.000 δραχμών ή 49.890 Ευρώ για την ανωτέρω αιτία και επικουρικά κατά τις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού άλλως και σε περίπτωση που το τρίτο ακίνητο δεν θεωρηθεί ως απόκτημα να υποχρεωθεί να του καταβάλει το ποσό των 11.500 Ευρώ ή το ποσό των 38.390 Ευρώ (49.890-11.500) ευρώ κατά τις διατάξεις του αδικαιολογήτου πλουτισμού.

Με το περιεχόμενο αυτό η εν λόγω αγωγή, με την οποία κατά την κύρια βάση της ασκείται αξίωση του ενάγοντος για συμμετοχή στα αποκτήματα της συζύγου του, είναι όσον αφορά τα υπό στοιχεία α ακίνητα αόριστη και ανεπίδεκτη δικαστικής εκτιμήσεως τόσο ως προς τον πραγματικό όσο και ως προς τον τεκμαρτό υπολογισμό της συμβολής του αναιρεσείοντος στην περιουσιακή επαύξηση της αναιρεσίβλητης, διότι, εφόσον κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, η τελευταία είχε περιουσία κατά το χρόνο τέλεσης του γάμου, αποτελούμενη από τα ανωτέρω δύο αγροτικά ακίνητα, ήταν αναγκαία η αναφορά της αξίας αυτών κατά τον ανωτέρω χρόνο, με αναγωγή της σε χρήμα στο χρόνο άσκησης της αγωγής, μη νοουμένης μηδενικής αξίας αυτών, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, ώστε από τη σύγκριση της αξίας της περιουσίας της αναιρεσίβλητης στα δύο αυτά χρονικά σημεία (τελέσεως του γάμου και αμετάκλητης λύσης αυτού) με αναγωγή σε τιμές του χρόνου άσκησης της αγωγής, να κριθεί αν υπάρχει περιουσιακή επαύξηση που να δικαιολογεί την αξίωση του αναιρεσείοντος για συμμετοχή στα αποκτήματα.

Περαιτέρω, καθόσον αφορά την επιδίκαση ποσοστού πέραν του 1/3 των αποκτημάτων, δεν αναφέρονται επαρκώς τα προσδιοριστικά της επικαλούμενης (μεγαλύτερης της τεκμαιρόμενης) συμβολής στοιχεία και συγκεκριμένα δεν προσδιορίζονται το είδος και το μέγεθος της συμβολής του αναιρεσείοντος στην επικαλούμενη επαύξηση.

Επομένως το Εφετείο που έτσι έκρινε, δεν παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1400 παρ. 1 ΑΚ και γι' αυτό ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δικ. πρώτος λόγος αναιρέσεως, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Εξάλλου η αγωγή ήταν μη νόμιμη κατά την ανωτέρω κύρια βάση της αναφορικά με τη συμμετοχή του αναιρεσείοντος στην κατασκευή του υπό στοιχείο β περιουσιακού στοιχείου (ανωγείου διαμερίσματος) με τις επικαλούμενες παροχές προς την μητέρα της αναιρεσίβλητης, εφόσον, κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, τούτο αποτελεί κληρονομιαίο απόκτημα και κατά την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 1400 παρ. 3 του ΑΚ δεν υπολογίζεται στην περιουσιακή επαύξηση.

Επομένως το Εφετείο που έκρινε έτσι, δεν παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1400 παρ. 3 του ΑΚ, λαμβανομένου υπόψη ότι δεν ασκούν έννομη επιρροή στην ιδιότητα του ακινήτου αυτού ως κληρονομιαίου και στην συνεπεία αυτής, υπαγωγή του στην προβλεπόμενη από τη διάταξη του άρθρου 1400 παρ. 3 ΑΚ εξαίρεση, οι αναφερόμενες στο αναιρετήριο αιτιάσεις περί κοινής συμβίωσης του αναιρεσείοντος, της αναιρεσίβλητης και της μητέρας της στην ίδια στέγη και συναπόφασης και των τριών στην χρηματοδότηση της τελευταίας για την ανέγερση του διαμερίσματος.

Γι' αυτό και ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Τέλος η αγωγή υπό το ανωτέρω εκτεθέν περιεχόμενο ήταν αόριστη και ως προς την επί του αδικαιολογήτου πλουτισμού ερειδόμενη επικουρική της βάση, εφόσον δεν αναφέρονταν σ' αυτή, σε ποια διαφορετικά ή πρόσθετα περιστατικά σε σχέση με την κύρια βάση της αγωγής από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα στηριζόταν η βάση αυτή για να είναι παραδεκτή και κυρίως περιστατικά θεμελιωτικά της έλλειψης νόμιμης αιτίας.

Επομένως το Εφετείο που έκρινε έτσι, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια της παρά το νόμο μη λήψης υπόψη πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ λόγος είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 27 Δεκεμβρίου 2006 αίτηση του χ1 για αναίρεση της υπ' αριθμ. 270/2006 αποφάσεως του Εφετείου Κερκύρας.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Δεκεμβρίου 2008.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 20 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ