Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds and substantive review of negligence contribution in traffic accident death.

Απόφαση 590 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 590/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) ..., 2) ..., 3) ..., 4) ..., 5) ..., 6) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Αλεξάνδρα Σκουλαρίκα και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, 2) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΙΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Μανουσάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/1/2006 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3463/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8045/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 3/3/2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος ανέγνωσε την από 25/1/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως. Η πληρεξούσια των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της παραστάσας αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι, αν ο αντίδικος εκείνου, που επίσπευσε τη συζήτηση της αίτησης αναιρέσεως, δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο, που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως, αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία του. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά συνεδρίασης του δικαστηρίου τούτου, ο υπό στοιχείο Α αναιρεσίβλητος ... δεν εμφανίστηκε κατά την αναφερόμενη στην αρχή της απόφασης αυτής συνεδρίαση, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το πινάκιο. Όπως προκύπτει από την υπ' αριθ. 1383/31-7-2009 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Αθηνών ..., την οποία προσκομίζουν οι αναιρεσείοντες, ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναιρέσεως, με την κάτω απ' αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την παρούσα συνεδρίαση της 5-2-2010, καθώς και κλήση προς συζήτηση κατ' αυτήν, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στον Α αναιρεσίβλητο .... Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναιρέσεως, παρά την απουσία του αναιρεσιβλήτου τούτου.

ΙΙ. Ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αριθ. 11 περίπτωση γ' ΚΠολΔ ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν είτε προς άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων. Ο λόγος αυτός ελέγχεται ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, (μάρτυρες, έγγραφα κλπ), που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα συνήγαγε το αποδεικτικό του πόρισμα. Στην προκείμενη περίπτωση, από την υπάρχουσα στην προσβαλλόμενη απόφαση βεβαίωση, κατά την οποία τα περιστατικά που έγιναν δεκτά από το Εφετείο ως αποδεικνυόμενα αναφορικά με τους ισχυρισμούς των διαδίκων, αποδείχθηκαν, μεταξύ άλλων αποδεικτικών μέσων και από "όλα, χωρίς εξαίρεση, τα έγγραφα, τα οποία οι διάδικοι προσκομίζουν και επικαλούνται", σε συνδυασμό και με το όλο περιεχόμενο της πιο πάνω απόφασης, καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, ότι το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τα άλλα αποδεικτικά μέσα, που ρητά μνημονεύονται στην απόφαση αυτή, και το έγγραφο, που, με επίκληση, προσκόμισαν οι αναιρεσείοντες στο πιο πάνω Δικαστήριο, δηλαδή και το με αριθμό πρωτ. 2047/3-4-2006 της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών, χωρίς να είναι υποχρεωμένο να κάνει ειδική μνεία ή χωριστή αξιολόγηση αυτού.

Επομένως, ο από τον αριθμό 11 περίπτ. γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται ότι το Εφετείο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη το προαναφερόμενο έγγραφο, που οι αναιρεσείοντες νόμιμα του προσκόμισαν με επίκληση, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως και όταν έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν εκτίθενται όλα τα στοιχεία, που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του εφαρμοσθέντος κανόνα δικαίου, για την επέλευση της απαγγελθείσης έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, δέχτηκε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά? "Στις 30-11-2004 και ώρα 14.30 ο ..., υιός των δύο πρώτων εναγόντων, αδελφός του τρίτου εξ αυτών και εγγονός των λοιπών, οδηγώντας την με αριθμό κυκλ. ... δίκυκλη μοτοσικλέτα, ιδιοκτησίας του, εκινείτο στην Εθνική Οδό ..., με κατεύθυνση προς ....

Η εν λόγω οδός είναι διπλής κατεύθυνσης, με μία λωρίδα κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, με συνεχόμενη διπλή διαχωριστική γραμμή στο μέσο του οδοστρώματος και συνολικό πλάτος οδοστρώματος 7,50 μέτρων. Τον ίδιο χρόνο ο πρώτος εναγόμενος, οδηγώντας το με αριθμό κυκλ. ... Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του και ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική του ευθύνη στη δεύτερη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία, εξερχόμενος από το χώρο του καταστήματος πώλησης βιομηχανικού εξοπλισμού "...", που βρίσκεται στο 58° χιλιόμετρο της ίδιας Ε.Ο.

και αριστερά σε σχέση με την πορεία της προαναφερόμενης μοτοσικλέτας, προτιθέμενος (ο πρώτος εναγόμενος) να κινηθεί προς ..., αφού ήλεγξε το ρεύμα πορείας προς ... και όχι και εκείνο προς ..., προκειμένου να εκτελέσει αναστροφή, εισήλθε ανεξέλεγκτα στο ρεύμα κυκλοφορίας προς ..., όπου εκινείτο κανονικά η δίκυκλη μοτοσικλέτα του ..., ο οποίος, προκειμένου να αποφύγει τη σύγκρουση, αφού πραγματοποίησε τροχοπέδηση, μήκους 5 μέτρων, κινήθηκε δεξιά σε σχέση με την πορεία του, με αποτέλεσμα να εξέλθει του οδοστρώματος και να εισέλθει στο χωμάτινο έρεισμα του οδοστρώματος.

Ο πρώτος εναγόμενος, στη συνέχεια των προαναφερομένων κινήσεων και λόγω της μεγάλης ταχύτητας με την οποία εκινείτο, έχασε τον έλεγχο του οχήματός του και εξερχόμενος του οδοστρώματος εισήλθε και αυτός στο χωμάτινο έρεισμα, όπου συγκρούσθηκε πλαγιομετωπικά με την προαναφερόμενη μοτοσικλέτα, Συγκεκριμένα, ο πίσω δεξιός προφυλακτήρας και ο δεξιός καθρέφτης του εν λόγω IX αυτοκινήτου συγκρούσθηκε με την αριστερή πλευρά της μοτοσικλέτας, με αποτέλεσμα ο οδηγός να εκτιναχθεί πάνω από τη μοτοσικλέτα και να πέσει στο έδαφος και να χτυπήσει με τη δεξιά πλευρά του σώματός του, αρχικά σε ένα βράχο και κατόπιν σε ένα στύλο της ΔΕΗ.

Αποτέλεσμα της εν λόγω σύγκρουσης ήταν ο θανάσιμος τραυματισμός του οδηγού της μοτοσικλέτας.... Συγκεκριμένα, τα μαλακά μόρια του τριχωτού της κεφαλής του εμφάνισαν υποδόριο αιμάτωμα κατά τη δεξιά βρεγματική χώρα, τα οστά του κρανίου έφεραν κατάγματα του προσθίου κρανιακού βόθρου και του αριστερού λιθοειδούς οστού, ο εγκέφαλος υπέστη διάχυτη υπαραχνοειδή αιμορραγία.

Επίσης, υπέστη κατάγματα 1ης και 2ης πλευράς του δεξιού ημιθωρακίου, εκτεταμένες θλάσεις των πνευμόνων και του αιμοθώρακα και η καρδιά του υπέστη ρήξη του δεξιού κόλπου, ρήξεις του δεξιού λοβού του ήπατος. Συνεπεία δε των προαναφερόμενων κακώσεων του σώματός του επήλθε ο θάνατος αυτού, (βλ. την υπ' αριθμ. 3792/30-12-2004 Ιατροδικαστική Έκθεση Νεκροψίας-Νεκροτομής).

Τα ανωτέρω αποδεικνύονται από την προανακριτική κατάθεση του αναφερομένου ως αυτόπτη μάρτυρα στην αρμοδίως συνταγείσα για το ένδικο ατύχημα έκθεση αυτοψίας ..., ο οποίος, οδηγώντας και αυτός μοτοσικλέτα, εκινείτο στην ίδια κατεύθυνση με την ως άνω μοτοσικλέτα του ..., ο οποίος κατέθεσε ότι είδε το ζημιογόνο όχημα του πρώτου εναγομένου να πραγματοποιεί αναστροφή, παραβιάζοντας τη διπλή διαχωριστική γραμμή.

Ο δε οδηγός της μοτοσικλέτας, προκειμένου να αποφύγει τη σύγκρουση, πραγματοποίησε τροχοπέδηση και ελιγμό προς το άκρο δεξιό μέρος της οδού. Επίσης και ο μάρτυρας ... κατέθεσε προανακριτικά, ότι είδε τη μοτοσικλέτα του ... να συγκρούεται με το ΙΧΕ αυτοκίνητο του πρώτου εναγομένου στο δεξιό άκρο της οδού.

Με βάση τα εκτιθέμενα, αποκλειστικά υπαίτιος της ένδικης σύγκρουσης είναι ο πρώτος εναγόμενος, οδηγός του ΙΧΕ ζημιογόνου οχήματος, ο οποίος: α) οδηγούσε χωρίς σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή του, κατά παράβαση του άρθρου 12 παρ. 1 του Ν. 2696/99 ΚΟΚ, β) εξερχόμενος από χώρο στάθμευσης και ενώ υπήρχε πινακίδα με την ένδειξη Ρ-48, που σήμαινε υποχρεωτική πορεία προς τα δεξιά και απαγόρευση αριστερής στροφής, αυτός κινήθηκε αριστερά, με κατεύθυνση προς ..., κατά παράβαση του άρθρου 4 παρ. 2 του Ν. 2696/99 ΚΟΚ και γ) παραβίασε την υπάρχουσα στην πορεία του ρυθμιστική της κυκλοφορίας πινακίδα, με την ένδειξη "SΤΟΡ", κατά παράβαση του άρθρου 4 παρ. 4 του Ν. 2696/99 ΚΟΚ και συγκεκριμένα, αντί να ακινητοποιήσει, όπως είχε υποχρέωση, το όχημά του, εισήλθε απότομα και χωρίς έλεγχο στο ρεύμα όπου εκινείτο η δίκυκλη μοτοσικλέτα του ..., με αποτέλεσμα να παρεμβληθεί στην πορεία αυτής, να συγκρουσθεί με αυτήν και να τραυματισθεί θανάσιμα ο οδηγός της ....

Εξάλλου, και ο ίδιος ο οδηγός του ζημιογόνου ΙΧΕ αυτοκινήτου, στην ανωμοτί εξέτασή του, κατέθεσε, ότι από τη στιγμή που άρχισε να πραγματοποιεί την αναστροφή δεν ήλεγξε την κίνηση των οχημάτων που εκινούντο πίσω του, αλλά την προσοχή του την είχε στραμμένη στα φορτηγά αυτοκίνητα. Αντίθετα, από τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία, δεν αποδείχθηκε, ότι ο θανών εκινείτο με ταχύτητα, η οποία υπερέβαινε το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας των 90 χ/ω, (βλέπε την έκθεση αυτοψίας), και η οποία να τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο με το επελθόν αποτέλεσμα και τα αντίθετα υποστηριζόμενα από την εναγομένη-εκκαλούσα ασφαλιστική εταιρεία, με σχετικό λόγο της έφεσής της, είναι απορριπτέα, ως αβάσιμα κατ' ουσίαν.

Συνετέλεσε, όμως και ο θανών στην έκταση της ζημίας του, κατά ποσοστό 25%, διότι, κατά το χρόνο του ατυχήματος, δεν φορούσε προστατευτικό κράνος, κατά παράβαση του άρθρου 101 παρ. 2 του Ν. 2696/99 ΚΟΚ, καθόσον, στην υπ' αριθμ. 3792/30-12-2004 Ιατροδικαστική Έκθεση Νεκροψίας-Νεκροτομής, μεταξύ των άλλων, αναφέρονται και τα ακόλουθα:

Τα μαλακά μόρια του τριχωτού της κεφαλής εμφανίζουν υποδόριο αιμάτωμα κατά τη δεξιά βρεγματική χώρα. Τα οστά του κρανίου φέρουν κατάγματα του προσθίου κρανιακού βόθρου και του αριστερού λιθοειδούς οστού. Ο εγκέφαλος εμφανίζει διάχυτη υπαραχνοειδή αιμορραγία. Ως αιτία δε θανάτου αναφέρονται βαρείες κακώσεις σώματος, συνεπεία τροχαίου ατυχήματος.

Επομένως, η ένσταση της εκκαλούσας ασφαλιστικής εταιρείας και του προσθέτως υπέρ αυτής παρεμβαίνοντος εναγομένου, περί συντρέχοντος πταίσματος του θανόντος στην έκταση της ζημίας του θανόντος οδηγού της δίκυκλης μοτοσικλέτας, την οποία πρότειναν ενώπιον του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και επαναλαμβάνουν και ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, με σχετικό λόγο της έφεσης και της πρόσθετης παρέμβασης, αντιστοίχως, πρέπει να γίνει δεκτή ως βάσιμη κατ' ουσίαν.

Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφασή του απέρριψε την ανωτέρω ένσταση, έσφαλλε, όπως βασίμως παραπονούνται η εκκαλούσα και ο προσθέτως υπέρ αυτής παρεμβαίνων, με σχετικό λόγο της έφεσης και πρόσθετης παρέμβασης, αντιστοίχως, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος κατ' ουσίαν".

Ενόψει των ανωτέρω, το Εφετείο έκρινε ότι ο θανών, από αμέλεια του, κατά την οδήγηση της μοτοσικλέτας, δεν φορούσε προστατευτικό κράνος,κατά παράβαση του ΚΟΚ, και έτσι συνετέλεσε, από δικό του πταίσμα, κατά ποσοστό 25%, στον έκταση της ζημίας του. Ειδικότερα, στο 4ο φύλλο αναφέρει όλα τα μέρη του σώματός του, που χτύπησαν, και μετά αιτιολογεί ότι το να μην φοράει κράνος είχε ως αποτέλεσμα τα χτυπήματα τέτοιας βαρύτητας της κεφαλής, δηλαδή του πλέον ευαίσθητου σημείου του σώματός του, που αναφέρονται με λεπτομέρεια στο 5ο φύλλο.

Ως αιτία δε θανάτου αναφέρονται βαριές κακώσεις σώματος, συνεπεία τροχαίου ατυχήματος. Με βάση αυτές τις παραδοχές, δέχτηκε, κατά το, ως άνω, μέρος, σχετικό λόγο της εφέσεως της δεύτερης αναιρεσίβλητης και της υπέρ αυτής πρόσθετης παρέμβασης του πρώτου αναιρεσιβλήτου, με τον οποίο υποστήριξαν, ότι συνετέλεσε ο θανών, από δικό του πταίσμα, στην έκταση του πιο πάνω τραυματισμού του, ο οποίος επέφερε το θάνατό του, επειδή δεν φορούσε κράνος, εξαφάνισε δε την πρωτόδικη απόφαση, που απέρριψε την ένσταση αυτή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη.

Με την κρίση του αυτή, το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή νόμιμης βάσεως, αφού διέλαβε πλήρεις, σαφείς και όχι αντιφατικές αιτιολογίες, στο ζήτημα ότι συνετέλεσε και ο θανών στην έκταση της ζημίας του, κατά ποσοστό 25%, διότι, το να μην φοράει κράνος, κατά το χρόνο του ατυχήματος, είχε ως αποτέλεσμα τα χτυπήματα της κεφαλής που αναφέρθηκαν, τα οποία συνδέονται αιτιωδώς με το αποτέλεσμα που επήλθε, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς το αν εφαρμόσθηκε ορθά ή όχι ο νόμος, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά από αυτό και έχουν ουσιώδη επιρροή στο κρίσιμο πιο πάνω ζήτημα.

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, ότι δηλαδή καμία ευθύνη δεν φέρει ο αποβιώσας. Ενόψει όλων αυτών, και δεδομένου ότι δεν υπάρχει άλλος λόγος (αναιρέσεως) προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες, ως ηττηθέντες, στα δικαστικά έξοδα της δεύτερης αναιρεσίβλητης, που παρέστη, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 176 και 183 ΚΠολΔ, όπως στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 3-2-2009 αίτηση των ... κλπ για αναίρεση της 8045/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της δεύτερης αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες εφτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 24 Φεβρουαρίου 2010. O ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ