Supreme Court allows appeal against property ownership judgment due to erroneous interpretation of will terms.

Απόφαση 589 / 2021 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 589/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παρασκευή Καλαϊτζή, Γεώργιο Παπανδρέου, Αναστασία Περιστεράκη, Σοφία Πολύζου-Θεοχαρίδη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Νοεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Μ. Δ. του Γ. και Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θεόδωρο Γκούβα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Σ. Δ. του Γ. και Α., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητά της ως δικηγόρου, 2) Α. Δ. του Γ. και Α., κατοίκου …, η οποία παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου της Σταματίνας Δέγλερη, που κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-1-2017 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 995/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2573/2019 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11-10-2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πρώτη αναιρεσίβλητη και πληρεξούσια της δεύτερης αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 11-10-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η ερήμην των εφεσιβλήτων και ήδη αναιρεσιβλήτων εκδοθείσα, κατά την τακτική διαδικασία, με αριθμό 2573/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, που δέχθηκε την έφεση της ενάγουσας και ήδη αναιρεσείουσας Μ. Δ. ως προς το σκέλος της μη εξέτασης από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο της επικουρικής βάσης της από 16-1-2017 αναγνωριστικής κυριότητας ακινήτου αγωγής της περί κτήσης κυριότητας του επιδίκου ακινήτου με τακτική άλλως έκτακτη χρησικτησία και αφού εξαφάνισε την 995/2018 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών ως προς το μέρος αυτό, στη συνέχεια, απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την αγωγή, ως προς την ανωτέρω βάση της, ενώ απέρριψε, κατά τα λοιπά, την έφεση κατά της προαναφερθείσας απόφασης που είχε απορρίψει την κύρια βάση της ένδικης αγωγής περί κτήσης της κυριότητας του πιο πάνω ακινήτου με παράγωγο τρόπο (κληρονομική διαδοχή) από την αναιρεσείουσα.

Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα και, συνεπώς, είναι παραδεκτή [άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1, 566 παρ.1 ΚΠολΔ], πρέπει δε να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ.3 ΚΠολΔ), αφού κατά τον χρόνο άσκησής της, είχε παρέλθει άπρακτη η δεκαπενθήμερη προθεσμία άσκησης από τις αναιρεσίβλητες ανακοπής ερημοδικίας κατά της ερήμην εφετειακής απόφασης (άρθρ. 503§1 ΚΠολΔ) και είχε έτσι καταστεί τελεσίδικη η απόφαση αυτή, που επιδόθηκε στην αναιρεσείουσα στις 12.9.2019 (βλ.

την από 12-9-2019 επισημείωση επί της προσβαλλομένης απόφασης του δικαστικού επιμελητή Χ. Β. και το υπ' αριθμ. 641/2019 πιστοποιητικό περί κατάθεσης ενδίκων μέσων της Γραμματέως του Εφετείου Αθηνών Ε. Δ.). Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ συνάγεται ότι, κατά την ερμηνεία των διαθηκών (επί της οποίας δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 ΑΚ) αναζητείται, χωρίς προσήλωση στις λέξεις, η αληθινή βούληση του διαθέτη, κατά την υποκειμενική τούτου άποψη και όχι κατά την αντικειμενική έννοια, υπό την οποία θα την αντιλαμβάνονταν οι τρίτοι κατά τη συναλλακτική καλή πίστη, πλην έδαφος για τέτοια ερμηνεία παρέχεται, μόνον αν είναι ασαφές το έγγραφο της διαθήκης, οπότε μπορούν να ληφθούν υπόψη και στοιχεία εκτός αυτής κείμενα, όχι δε και όταν, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, από το περιεχόμενο της διαθήκης, και μόνο, χωρίς τίποτε άλλο, προκύπτει με σαφήνεια αυτό που ο διαθέτης θέλησε.

Συνεπώς, προσφυγή σε ερμηνεία της διαθήκης συγχωρείται μόνον, εάν το δικαστήριο της ουσίας διαπιστώσει, έστω και εμμέσως, κενό ή ασάφεια στο περιεχόμενο της διαθήκης. Στην περίπτωση αυτή, εφόσον δεν είναι δυνατή η ανεύρεση της αληθινής βούλησης του διαθέτη, με βάση την πιο πάνω γενική διάταξη του άρθρου 173 ΑΚ, το δικαστήριο μπορεί να προσφύγει στην εφαρμογή ειδικών ερμηνευτικών κανόνων (άρθρα 1790 επ.

ΑΚ), οι οποίοι θεμελιώνονται στην υποθετική βούληση του διαθέτη, ώστε να διασωθεί το κύρος της διάταξης τελευταίας βούλησης αυτού. Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση, που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Ειδικότερα, ο πιο πάνω λόγος αναίρεσης ιδρύεται και αν παραβιάστηκαν οι ερμηνευτικοί κανόνες των διατάξεων τελευταίας βούλησης, γενικοί (άρθρο 173 ΑΚ) και ειδικοί (άρθρα 1790 επ. ΑΚ). Παραβιάζονται, δε, οι ερμηνευτικοί αυτοί κανόνες, όταν το δικαστήριο της ουσίας, παρά τη διαπίστωση, έστω και έμμεσα, κενού, ασάφειας ή αμφιβολίας, σχετικά με την έννοια της δήλωσης τελευταίας βούλησης του διαθέτη, παραλείπει να προσφύγει σε αυτούς για τη διαπίστωση της αληθινής έννοιας της (ΟλΑΠ 26/2004) ή να παραθέσει στην απόφασή του τα πραγματικά εκείνα στοιχεία, από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή τους ή προβαίνει σε κακή εφαρμογή τους ή όταν προσφεύγει στην εφαρμογή των διατάξεων αυτών και στη συμπλήρωση ή ερμηνεία της αληθινής βούλησης του διαθέτη, παρόλο που δέχεται, επίσης ανέλεγκτα, ότι αυτή είναι πλήρης και σαφής και δεν έχει ανάγκη συμπλήρωσης ή ερμηνείας ή και στην περίπτωση που, αν και προσέφυγε σε ερμηνεία της διαθήκης, δεν αναζήτησε, ακόμη και λαμβάνοντας στοιχεία εκτός αυτής, την αληθινή βούληση του διαθέτη, κατά την υποκειμενική αυτού άποψη, αλλά ερμήνευσε τη βούλησή του αντικειμενικά, κατά την συναλλακτική καλή πίστη, όπως την εκλαμβάνουν οι τρίτοι.

Περαιτέρω, έμμεση διαπίστωση κενού ή αμφιβολίας, σχετικά με τη δήλωση τελευταίας βούλησης του διαθέτη, προκύπτει και όταν, παρά τη ρητή διαβεβαίωση για την ανυπαρξία τους, το δικαστήριο προβαίνει σε ερμηνεία της αληθινής βούλησής του, από την οποία αποκαλύπτεται ότι αντιμετώπισε κενό ή αμφιβολία ως προς την έννοια της, συνεπεία των οποίων δημιουργήθηκε η ανάγκη προσφυγής στην ερμηνεία της.

Η έμμεση αυτή διαπίστωση κενού ή αμφιβολίας μπορεί να προκύπτει από το γεγονός ότι το δικαστήριο για την διαπίστωση της αληθινής βούλησης του διαθέτη, έλαβε υπόψη και άλλα στοιχεία, που βρίσκονται εκτός του κειμένου της διαθήκης ή χρησιμοποίησε επιχειρήματα. Επομένως, εάν το δικαστήριο της ουσίας, παρά την έμμεση αυτή διαπίστωση κενού ή αμφιβολίας παραλείπει να προσφύγει στους πιο πάνω ερμηνευτικούς κανόνες, υποπίπτει στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ.

Αντίθετα, τόσο η κρίση του δικαστηρίου για την ύπαρξη κενού ή ασάφειας στη δήλωση του διαθέτη, όσο και η μετά τη διαπίστωση αυτή κρίση για την αληθινή βούληση του διαθέτη, ως κρίσεις αναγόμενες σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, δεν υπόκεινται, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, στον έλεγχο τον Αρείου Πάγου (ΑΠ 97/2019).

Από την επισκόπηση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον, εν προκειμένω, μέρος, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Δυνάμει της …/1955 πράξης του συμβολαιογράφου Αθηνών Ιωάννη Πετρούνια, ο Γ Δ. του Σ., πατέρας των διαδίκων, αποδέχθηκε την επαχθείσα με την με αρ.

…/1951 δημόσια διαθήκη κληρονομιά του πατρός του Σ. Δ. του Γ., στην οποία, μεταξύ άλλων, περιλαμβανόταν η κυριότητα " ενός περιβολιού πρώην αμπέλου μετά των εν αυτώ κτισμάτων, ήτοι ενός δωματίου, κουζίνας, σταύλου, δεξαμενής φρέατος και δέκα τεσσάρων ελαιοδέντρων κειμένου εις θέσιν "..." ή ... ή ... της κτηματικής περιφέρειας της Κοινότητας ..., τέως του Δήμου Αθηναίων, εκτάσεως εννέα (9) στρεμμάτων πλέον ή έλαττον", η οποία είχε περιέλθει στην κυριότητα του δικαιοπαρόχου του δυνάμει του …/….12.1919 συμβολαίου διανομής του συμβολαιογράφου Αθηνών Γρηγορίου Μπούρνια, νομίμως μεταγεγραμμένου.

Ακολούθως ο Γ Δ. του Σ. προέβη στην κατάτμηση τμήματος εμβαδού 1.800 τ.μ του μείζονος ακινήτου σε τέσσερα ακίνητα, τα οποία αποτυπώθηκαν στο από Οκτώβριο 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ. Ο., που προσαρτάται στο …/1978 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου. Στη συνέχεια ο Γ Δ.

του Σ. μεταβίβασε βάσει του …/1978 συμβολαίου δωρεάς εν ζωή του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου στην ενάγουσα την κυριότητα ενός ακινήτου, το οποίο αποτυπώθηκε στο προαναφερόμενο, τοπογραφικό διάγραμμα με τον αριθμό 3 και τα περιμετρικά στοιχεία Β-Γ-Δ-Ε-Β, έχει επιφάνεια 341 τ.μ. και συνορεύει βόρεια σε πλευρά Β-Γ μήκους 10,10 μ.

με ιδιοκτησία Υπουργείου Πρόνοιας, δυτικά σε πλευρά Γ-Δ μήκους 34,80 με το με αριθμό 4 αγροτεμάχιο, νότια επί προσώπου Δ-Ε μήκους 10 μ. με αγροτικό δρόμο και ανατολικά σε πλευρική διάσταση Ε-Β μήκους 33,40 με το με αριθμό 2 αγροτεμάχιο του αυτού ως άνω σχεδιαγράμματος. Επίσης, ο Γ Δ. του Σ. μεταβίβασε βάσει του …/….10.1978 συμβολαίου δωρεάς του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου στη δεύτερη των εναγόμενων την κυριότητα του με αριθμό 2 ακινήτου, το οποίο εμφαίνεται με περιμετρικά στοιχεία Ζ-Ε-Β-Α-Ζ στο από Οκτώβριο 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ.

Ο., έχει επιφάνεια 327 τ,μ. και συνορεύει βόρεια σε πλευρά Α-Β μήκους 10,10 μ. με ιδιοκτησία Υπουργείου Πρόνοιας, νότια σε πρόσωπο Ζ-Ε μήκους 10 μ. με αγροτικό δρόμο, ανατολικά σε πλευρική διάσταση Ζ-Α μήκους 32 μ. με το με αριθμό 1 αγροτεμάχιο και δυτικά σε πλευρά Ε-Β μήκους 33,40 μ. με το με αριθμό 3 αγροτεμάχιο του αυτού ως άνω σχεδιαγράμματος.

Τέλος, ο Γ. Δ. μεταβίβασε με το …/….12.1997 συμβόλαιο γονικής παροχής του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου στην πρώτη των εναγόμενων το ακίνητο που περιγράφεται με τον αριθμό 1 στο από Οκτώβριο 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ. Ο. και τα περιμετρικά στοιχεία Ε-Ζ-Η-Θ-Ε στο από 11.12.1997 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Π.

Π., έχει επιφάνεια 212 τ.μ. και συνορεύει βόρεια σε πλευρά Η-θ μήκους 10,40 μ. με ανώνυμη οδό, νότια επί προσώπου Ε-Ζ μήκους 10,28 μ. με την οδό ..., ανατολικά επί προσώπου Η-Ζ μήκους 19,80 μ. με την οδό ... και δυτικά σε πλευρά Θ-Ε μήκους 21,95 μ. με ιδιοκτησία Α. Δ.. Μετά από τις παραπάνω μεταβιβάσεις στην κυριότητα του δικαιοπάροχου των διαδίκων παρέμεινε το ακίνητο που εμφαίνεται με τον αριθμό 4 στο από Οκτώβριο 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ.

Ο.. Ακολούθως με το από 7.10.1978 Διάταγμα (Φ.Ε.Κ 542 Δ/20.10.1978) η περιοχή "..." εντάχθηκε στο εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως του Δήμου … και το … οικοδομικό τετράγωνο, στο οποίο περιλαμβάνονται τα προαναφερόμενα ακίνητα, χαρακτηρίσθηκε ως οικοδομήσιμος χώρος. Εν συνεχεία με το από 9.1.2006 διάταγμα (Φ.Ε.Κ 39 Δ/30.012006) τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο και το … οικοδομικό τετράγωνο κηρύχθηκε απαλλοτριωτέο ως κοινόχρηστος χώρος.

Στις 7.1.2004 απεβίωσε ο Γ. Δ. καταλείποντας τις από 6.7.1983, 7.12.1994 και 9.12.1994 ιδιόγραφες διαθήκες, με τις οποίες ο διαθέτης εγκατέστησε τις θυγατέρες του ως κληρονόμους σε συγκεκριμένα ακίνητα κατά δικαίωμα πλήρους κυριότητας ή ποσοστό συγκυριότητας. Όμως, επειδή οι από 7.12.1994 και 9.12.1994 διαθήκες δεν ήταν ευανάγνωστες, η διάδικοι κατάρτισαν το από 9.3.2005 ιδιωτικό συμφωνητικό, με το οποίο, προς αποφυγή έριδας ως προς την ερμηνεία των διατάξεων τελευταίας βούλησης του διαθέτη, συμφώνησαν ως προς το περιεχόμενο των διαθηκών και καθαρόγραψαν τα κείμενα αυτών.

Σύμφωνα με το ως άνω συμφωνητικό ".. 1) Ο Γ. Σ. και Μ. Δ.ς, κάτοικος εν ζωή ..., κατέλειπε τις εξής διαθήκες α) Την από 7.12.1994 ιδιόγραφη Διαθήκη του, η οποία δημοσιεύθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών κατά τη συνεδρίαση του στις 18.6.2004 με αριθμό πρακτικού 3544/2004 και καταχωρήθηκε στο γενικό βιβλίο διαθηκών του Πρωτοδικείου Αθηνών, στον τόμο … με αύξοντα αριθμό ….

β) Την από 9.12.1994 ιδιόγραφη διαθήκη του, η οποία δημοσιεύθηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών κατά τη συνεδρίασή του στις 18.6.2004 με αριθμό πρακτικού 3545/2004 και καταχωρήθηκε στο γενικό βιβλίο διαθηκών του Πρωτοδικείου Αθηνών, στον τόμο … με αύξοντα αριθμό …, γ) Την από 6.7.1983 ιδιόγραφη διαθήκη του, η οποία θα κατατεθεί προς δημοσίευση. 1.2) Καθόσον αφορά τις διαθήκες αυτές, επειδή σε μερικά σημεία τους δεν υπάρχει πλήρης ευκρίνεια για τον μη γνωρίζοντα τα περιουσιακά στοιχεία του αποβιώσαντος, εμείς οι κληρονόμοι του, αφού προέβημεν στην καθαρογράφηση αυτών (προσαρτώντες στο παρόν τα καθαρογραμμένα κείμενα εκάστης αυτών), τα διευκρινίζουμε ως κατωτέρω, συμφωνούντες και αποδεχόμενοι ότι α) τα συνημμένα καθαρογραμμένα κείμενα αποτελούν πιστή καθαρογραφή των κειμένων των ιδιογράφων αυτών διαθηκών και ότι, β) η κατωτέρω καταγραφή - ερμηνεία αποτελεί τη γνήσια ερμηνεία της βουλήσεως του διαθέτη και του περιεχομένου των ανωτέρω διαθηκών. 1.2.1) Καθόσον αφορά την ανωτέρω υπό στοιχείο (α) Διαθήκη:

Αυτή αποτελείται από επιμέρους φύλλα κάθε ένα από τα οποία και αφορά ακίνητα μιας περιοχής. Έτσι το πρώτο φύλλο αφορά ακίνητα της περιοχής .... Το δεύτερο φύλλο αφορά ακίνητα στην περιοχή .... Εκεί ο αποβιώσας καταλείπει για τις αποζημιώσεις που θα πάρουμε για τα ακίνητα που βρίσκονται στην περιοχή ..., καθώς και για όσα βρίσκονται στην θέση "...", από 1/4 στις θυγατέρες του Μ., Α.

και Τ. (Σ.) και το υπόλοιπο 1/4 στις δύο θυγατέρες του Α. και Σ. για την εργασία που έχουν κάνει προκειμένου να ληφθούν οι αποζημιώσεις αυτές και τα έξοδα που απαιτήθηκαν ή θα απαιτηθούν για το σκοπό αυτό, κατά τα λοιπά ό,τι ορίζει το φύλλο αυτό της διαθήκης όπως συμπληρώνεται αυτή από τη μη δημοσιευθείσα εισέτι υπό στοιχείο ως άνω (γ) διαθήκη, δηλαδή όσα ακίνητα δεν περιλαμβάνονται στην διαθήκη υπό στοιχείο (α) θα ανήκουν κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου σε κάθε μία από τις τρεις θυγατέρες Μ., Α., Σ. ...

Καθόσον αφορά την υπό δημοσίευση από 6.7.1983 ιδιόγραφη Διαθήκη, αυτή καλύπτει όσα ακίνητα δεν κατελείφθησαν με τις δύο ως άνω νεώτερες διαθήκες και επομένως σε όλα τα άλλα ακίνητα οι τρεις θυγατέρες Μ., Α. και Σ. θα είναι συγκληρονόμοι κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου εκάστη. Επίσης, η διαθήκη αυτή καλύπτει και όλα τα υπόλοιπα - πάσης φύσεως - περιουσιακά στοιχεία του θανόντος, ως και τις απαιτήσεις του θανόντος, για τα οποία δεν γίνεται καμία μνεία στις ανωτέρω υπό στοιχεία (α) και (β) διαθήκες.

Σημειώνεται ειδικώς ότι, σήμερα, κατά την υπογραφή του παρόντος, το πρωτότυπο κείμενο της διαθήκης αυτής παρεδόθη από την Α. Δ. Μ. Δ., η οποία και αναλαμβάνει την υποχρέωση να προβεί στην δημοσίευσή του, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. 1.3) Κατά τα λοιπά οι ώδε εμφανισθείσες δηλώνουν και συναποδέχονται ότι θεωρούν τις ως άνω υπό στοιχεία (α), (β) και (γ) Διαθήκες, όπως αυτές διευκρινίσθηκαν ανωτέρω και καθαρογράφτηκαν στα συνημμένα κείμενα, ως απολύτως έγκυρες, νόμιμες και ισχυρές, εκφράζουσες, δε, την αληθή βούληση του διαθέτη και παραιτούνται του δικαιώματος να προσβάλουν αυτές δι' οιονδήποτε λόγο ...".

Επίσης οι διάδικοι καθαρόγραψαν τα κείμενα των διαθηκών και υπέγραψαν αυτές και η μητέρα τους Α. χήρα Γ. Δ. τα συνταχθέντα κατά τον τρόπο αυτό έγγραφα, αποδεχόμενες το περιεχόμενο τους ως το κείμενο των διαθηκών του δικαιοπαρόχου τους. Επίσης σύμφωνα με την από 7.12.1994 διαθήκη αναγράφεται ότι: "Στο πρώην περιβόλι το οικόπεδον που είναι στην ...

επί της οδού ... εις την Τ.. Κάτι τεμάχια που είναι εντός του κτήματος παθητικά εις τις 2 Α. και Τ.. Το παλαιόν που κάθεται η Μ. εις Τ. και Α.. Τα 2 μαγαζιά επί της οδού ... εις την Μ.. Το κομμάτι επί της οδού ... και επί της οδού ... εις Τ. και Α.". Η εκκαλούσα - ενάγουσα ισχυρίζεται ότι με την από 7.12.1994 ιδιόγραφη διαθήκη του ο Γ.

Δ. κατέλειπε στην ίδια την κυριότητα του ακινήτου, το οποίο βρίσκεται επί των οδών ..., ... και Οδού ... στο ..., έχει επιφάνεια 891,67 τ.μ., αποτυπώθηκε με τον αριθμό 4 στο από Οκτωβρίου 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Ο. Γ. και περιγράφεται στην από 7.12.1994 ιδιόγραφη διαθήκη του διαθέτη ως "... τα 2 δωμάτια και 1 δωμάτιο εις την ...", καθώς και ότι δυνάμει της …/2016 πράξης της συμβολαιογράφου Αθηνών Μαρκέλλας Αναγνωστοπούλου αποδέχθηκε την επαχθείσα δυνάμει κληρονομικής διαδοχής κυριότητα του ως άνω ακινήτου μετά των επ' αυτού κτισμάτων, το οποίο κείται κατά μεν τον τίτλο κτήσης στη θέση "..." ή "..." ή "..." της κτηματικής περιφέρειας της Κοινότητας ..., τέως του Δήμου … και ήδη στη Δημοτική Ενότητα … του Δήμου ….

της Περιφερειακής Ενότητας Δυτικού Τομέα της Περιφέρειας Αττικής, εντός του … Οικοδομικού Τετραγώνου και επί των οδών ..., ... και οδό ..., φέρει ΚΑΕΚ …, εμφαίνεται με τα στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Α στο συνημμένο από Οκτωβρίου 2016 τοπογραφικό διάγραμμα της πολιτικού μηχανικού Δ. Ρ., συνορεύει βόρεια επί προσώπου Γ-Δ μήκους 26,12 μ.

με ανώνυμη οδό, νότια επί προσώπου Α-Β μήκους 23,58 μ. με οδό ..., ανατολικά επί πλευράς Β-Γ μήκους 34,37 μ. με το με αριθμό 3 ακίνητο κυριότητας της εκκαλούσας - ενάγουσας και δυτικά επί προσώπου Δ-Α μήκους 38,41 μ. με οδό παράπλευρη της σιδηροδρομικής γραμμής. Όμως, σύμφωνα με το κείμενο της από 7.12.1994 ιδιόγραφης διαθήκης ο διαθέτης κατέλειπε "Το σπιτάκι ...

και ... εις Μ. καθώς και τα 2 δωμάτια και 1 δωμάτιο εις την ... ...", συνεπώς, καταρχήν η ενάγουσα - εκκαλούσα τεχνηέντως παραλείπει να αναγράψει στην κρινόμενη έφεσή της, όπως και στην αγωγή, τη λέξη "...", όπως ή λέξη αυτή περιλαμβάνεται στο κείμενο της διαθήκης δεδομένου ότι στο επίδικο ακίνητο με αριθ. 4 επί της οδού ...

στα ... δεν υπάρχει καμία .... Περαιτέρω, όπως ήδη εκτέθηκε, οι διάδικοι κατήρτισαν το από 9.3.2005 ιδιωτικό συμφωνητικό, στο οποίο, μεταξύ άλλων, δήλωσαν ότι "...Καθόσον αφορά την ανωτέρω υπό στοιχείο (α) Διαθήκη: Αυτή αποτελείται από επιμέρους φύλλα, κάθε ένα από τα οποία και αφορά ακίνητα μιας περιοχής. Έτσι το πρώτο φύλλο αφορά ακίνητα της περιοχής ......".

Επίσης, στο πρώτο φύλλο της ως άνω από 7.12.1994 διαθήκης, το οποίο περιλαμβάνει, όπως προεκτέθηκε, ακίνητα ... και της οποίας το καθαρογραφέν κείμενο έγινε αποδεκτό και υπογράφηκε από όλους τους διαδίκους, εκτίθεται ότι: "Στο πρώην περιβόλι το οικόπεδον που είναι στην ... επί της οδού ... εις την Τ.. Κάτι τεμάχια που είναι εντός του κτήματος παθητικά εις τις 2 Α.

και Τ.. Το παλαιόν που κάθεται η Μ. εις Τ. και Α.. Τα 2 μαγαζιά επί της οδού ... εις την Μ.. Το κομμάτι επί της οδού ... και επί της οδού ... εις Τ. και Α..". Όπως προέκυψε το επίδικο ακίνητο είναι "το παλαιόν που κάθεται η Μ.", η οποία ήταν η σύζυγος του μισθωτή του ακινήτου κ. Κ., την οποία ο διαθέτης αποκαλούσε "Μ.", όπως αυτό προκύπτει από την προσκομισθείσα και επικαλούμενη από τον ενάγουσα ένορκη βεβαίωση του Α.

Ν., που ήταν στενός συνεργάτης του διαθέτη και γνώριζε καλώς και εκ του σύνεγγυς όσα είχαν σχέση με τα ακίνητά του, χωρίς το σημείο αυτό της κατάθεσης να αναιρείται από οποιοδήποτε αντίθετο αποδεικτικό μέσο. Εξάλλου, σύμφωνα με το από 9.3.2005 ιδιωτικό συμφωνητικό, το δεύτερο φύλλο της από 7.12.1994 ιδιόγραφης διαθήκης, στο οποίο περιλαμβάνεται και η επικαλούμενη από την ενάγουσα - εκκαλούσα διάταξη "Το σπιτάκι ...

και ... εις Μ. καθώς και τα 2 δωμάτια και 1 δωμάτιο εις την ... ...", αφορά ακίνητα της: περιοχής …. Επομένως ο διαθέτης δεν κατέλειπε το ευρισκόμενο στην περιοχή των ... επίδικο ακίνητο στην ενάγουσα - εκκαλούσα αλλά στις εναγόμενες - εφεσίβλητες, το γεγονός δε της ύπαρξης ή μη οδού ... στο … δεν ασκεί έννομη επιρροή στην κρινόμενη υπόθεση, καθόσον το επίδικο ακίνητο εντοπίζεται στην περιοχή ...

και ταυτίζεται με το αναφερόμενο στην από 7.12.1994 ιδιόγραφη διαθήκη και στο πρώτο φύλλο αυτής ως "το παλαιόν που κάθεται η Μ.". Επίσης πρέπει να σημειωθεί ότι οι καταθέσεις των μαρτύρων της ενάγουσας - εκκαλούσας, που περιλαμβάνονται στις ως άνω ένορκες βεβαιώσεις, ότι ο διαθέτης είχε αναφέρει σε αυτούς ότι στη Μ. (ενάγουσα) ανήκε το επίδικο ακίνητο, ελέγχονται ως ανακριβείς, διότι έρχονται σε ευθεία αντίθεση με τα αναγραφόμενα στη διαθήκη, όπως προεκτέθηκε.

Η ενάγουσα - εκκαλούσα εσφαλμένα ισχυρίζεται ότι δεν αναγράφηκε σωστά στη διαθήκη και στο συνημμένο από 9.3.2005 ιδιωτικό συμφωνητικό αποδοθέν και καθαρογραφέν κείμενο της διαθήκης ότι το επίδικο ακίνητο βρίσκεται στο …, καθόσον η ίδια δεν είχε διατυπώσει οιαδήποτε αντίθεση ως προς τη διάταξη αυτή, ώστε να υπάρξει τουλάχιστον επιφύλαξή της ως προς το σημείο αυτό στο υπογραφέν από όλες τις αδελφές προαναφερόμενο ιδιωτικό συμφωνητικό, στο οποίο περιλήφθηκαν αναλυτικές διευκρινίσεις αναφορικά με την ταυτότητα και τη θέση των επιμέρους ακινήτων της κληρονομιαίας περιουσίας, ούτε και προσέβαλε το κύρος αυτού ή των συνημμένων εγγράφων.

Αντίθετα προέκυψε ότι όλες οι διάδικοι αλλά και η ενάγουσα ήξεραν επακριβώς τη θέση και τα όρια καθενός από τα καταλειφθέντα σε κάθε μία ακίνητα, χωρίς να δικαιολογείται λάθος εγγραφής στο συμφωνητικό ή άγνοια διαδίκου περί της ακριβούς θέσης του επίδικου ακινήτου. Με το από 7.10.1978 Διάταγμα (Φ.Ε.Κ. 542 Δ/20.10.1978) η περιοχή "..." εντάχθηκε στο εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως του Δήμου Ιλίου Αττικής, ακολούθως δε με το 9.1.2006 διάταγμα (Φ.Ε.Κ. 39 Δ/30.012006) το … οικοδομικό τετράγωνο χαρακτηρίσθηκε ως κοινόχρηστος χώρος.

Ακολούθως, οι διάδικοι δια της πρώτης εναγόμενης ως πληρεξούσιας δικηγόρου υπέβαλαν στο Δήμο Ιλίου Αττικής την από 11.9.2007 (με αριθμ. πρωτ. 16896/1242/2007) αίτησή τους, με την οποία αιτήθηκαν τη σύνταξη πράξης τακτοποίησης, προσκύρωσης και αναλογισμού αποζημίωσης των ιδιοκτησιών που διατηρούν επί των οδών ..., ..., ...

και .... στο … οικοδομικό τετράγωνο. Σε απάντηση της ως άνω αίτησης ο Δήμος Ιλίου Αττικής απηύθυνε στις διαδίκους τη με αριθμ. πρωτ. …/…/….09.2007 πρόσκληση, με την οποία κλήθηκαν να παρασταθούν στις 16.10.2007 στα ακίνητά τους, προκειμένου να υποδείξουν τις ιδιοκτησίες τους και να προσκομίσουν τους τίτλους κτήσης αυτών.

Η σχετική πρόσκληση κοινοποιήθηκε στην ενάγουσα (βλ το προσκομιζόμενο αντίγραφο αυτής με την σχετική επισημείωση του δικαστικού επιμελητή Α. Μ. και την 6442Β/9.10.20Θ7 έκθεση επίδοσης του προαναφερόμενου δικαστικού επιμελητή) και τις. εναγόμενες (βλ τα προσκομιζόμενα αντίγραφα των 163 Γ και 162 Γ/11.10.2007 εκθέσεων επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ..., αντίστοιχα).

Μετά ταύτα η ενάγουσα εγχείρισε στην πρώτη εναγόμενη, η οποία επρόκειτο να παραστεί κατά τη διενέργεια της επιτόπιας υπόδειξης και αποτύπωσης, μόνον το …/1978 συμβόλαιο δωρεάς εν ζωή του συμβολαιογράφου Αθηνών Κωνσταντίνου Παπαδόπουλου, που αναφέρεται στη μεταβίβαση της κυριότητας του με αριθμό 3 ακινήτου στο από Οκτωβρίου 1978 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Ο.

Γ., χωρίς να προβεί σε δήλωση επιφύλαξης δικαιώματος επί του επίδικου, το οποίο περιλαμβανόταν στο απαλλοτριωθέν … οικοδομικό τετράγωνο, ούτε και ενημέρωσε την πρώτη εναγόμενη περί του επικαλούμενου δικαιώματος κυριότητας, που ισχυρίζεται, ότι διατηρούσε. Προσέτι δεν αποδείχθηκε η ουσιαστική βασιμότητα του ισχυρισμού της ενάγουσας περί μη ενημέρωσης από μέρους της πρώτης εναγόμενης, η οποία είχε αναλάβει τη διεκπεραίωση της διαδικασίας για την έκδοση πράξης προσκύρωσης και αναλογισμού αποζημίωσης, όσον αφορά στην απαλλοτρίωση του επιδίκου ακινήτου, αναφέροντας στην ενάγουσα ότι η απαλλοτρίωση αφορά μόνο στα τρία μεταβιβασθέντα στις διαδίκους με συμβόλαιο ακίνητα, διότι αφενός μεν αντίκειται στην κοινή λογική η απαλλοτρίωση να μην περιλαμβάνει το σύνολο του οικοδομικού τετραγώνου, δεδομένου ότι το επίδικο είναι όμορο των λοιπών δια συμβολαίου μεταβιβασθέντων ακινήτων, αφετέρου δε η ίδια η ενάγουσα είχε παραλάβει, όπως προεκτέθηκε, στη διεύθυνση κατοικίας της. ..., τη με αρ.

πρωτ. …/…/….09.2007 πρόσκληση των αρμοδίων προς τούτο οργάνων του Δήμου Ιλίου Αττικής να παραστεί κατά την ορισθείσα ημερομηνία και να υποδείξει τις ιδιοκτησίες που διατηρεί επί του απαλλοτριωθέντος οικοδομικού τετραγώνου, προσκομίζοντας τους τίτλους κτήσης αυτών, η δε απαλλοτρίωση αφορούσε ολόκληρο το ΟΤ ….

Επίσης η υπόδειξη από τις εναγόμενες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Ιλίου του επίδικου ακινήτου ως ιδιοκτησία κληρονόμων Γ. Δ., όπως προκύπτει από την …/2009 Πράξη Προσκύρωσης και Αναλογισμού Αποζημίωσης και το από 20.1.2009 συνοδεύον αυτή τοπογραφικό διάγραμμα, έγινε επειδή οι εναγόμενες για φορολογικούς λόγους δεν είχαν προβεί σε αποδοχή κληρονομιάς και μεταγραφή βάσει της διαθήκης, ώστε να έχουν νόμιμο τίτλο προς απόδειξη του δικαιώματος τους ενώπιον της πολεοδομικής αρχής και έτσι δήλωσαν το επίδικο ακίνητο ως εξ αδιαθέτου κληρονομιαίο και των τριών αδελφών".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση του, απέρριψε την έφεση ως προς την κύρια βάση της ένδικης αγωγής περί κτήσης κυριότητας του επίδικου ακινήτου από την αναιρεσείουσα με παράγωγο τρόπο (κληρονομική διαδοχή). Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, αν και διαπίστωσε έμμεσα κενό και αμφιβολία ως προς την αληθινή βούληση του διαθέτη όσον αφορά τη διάταξη της διαθήκης, με την οποία κατέλειπε στην αναιρεσείουσα "τα 2 δωμάτια και το 1 δωμάτιο εις την ... ...", κατέληξε στο πιο πάνω αποδεικτικό πόρισμα, χωρίς να προσφύγει στους ερμηνευτικούς κανόνες που προαναφέρθηκαν στη μείζονα σκέψη, ώστε να αναζητήσει, την αληθινή βούληση του διαθέτη, κατά την υποκειμενική αυτού άποψη, αλλά ερμήνευσε τη βούλησή του αντικειμενικά, όπως την εκλαμβάνουν οι τρίτοι και ταύτισε το επίδικο ακίνητο ως "το παλαιόν που κάθεται η Μ.", το οποίο βρίσκεται στη περιοχή ...

και αναγράφεται στο πρώτο φύλλο της διαθήκης, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη και στοιχεία εκτός της επίμαχης διαθήκης, όπως την ένορκη βεβαίωση του Α. Ν., την καθαρογραφή των διαθηκών από τους κληρονόμους του διαθέτη Γ. Δ. και την χωροθέτηση των ακινήτων της διαθήκης με το από 9-3-2005 ιδιωτικό συμφωνητικό που αυτοί κατήρτισαν, δεχόμενο ότι το ακίνητο "τα 2 δωμάτια και 1 δωμάτιο εις την ...ν ...", που κατέλειπε ο διαθέτης στην αναιρεσείουσα, ως αναφερόμενο στο δεύτερο φύλλο της ως άνω διαθήκης, αφορά ακίνητο που βρίσκεται στο ...

και όχι στην περιοχή .... Επομένως το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ αναιρετική πλημμέλεια, παραβιάζοντας με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, όπως βάσιμα υποστηρίζει η αναιρεσείουσα με τον τρίτο λόγο αναίρεσης, ο οποίος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, οι οποίοι καταλαμβάνονται από την αναιρετική εμβέλεια του λόγου αναίρεσης που έγινε δεκτός και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί, όμως, από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που κατέθεσε (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να συμψηφιστεί μεταξύ των διαδίκων η δικαστική δαπάνη, λόγω της συγγενικής τους σχέσης (αδελφές) κατ' άρθρο 179 ΚΠολΔ, κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 2573/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στην αναιρεσείουσα.

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων ολόκληρη τη δικαστική δαπάνη.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 8 Ιανουαρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 11 Μαΐου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ