Supreme Court annuls first-instance judgment on unjust enrichment due to erroneous interpretation of IT allowance eligibility requirements.

Απόφαση 588 / 2012 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 588/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γρηγόριο Κουτσόπουλο, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Δημήτριο Μουστάκα, Χριστόφορο Κοσμίδη, Νικόλαο Τρούσα και Ασπασία Καρέλλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 31 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΟΝ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Φραγκούλη και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Π., 2) Χ. Ν., 3) Γ. Α., 4) Α. Λ., 5) Ν. Τ., 6) Α. Α., 7) Α. Ρ., 8) Γ. Κ., 9) Π. Κ.-Σ., 10) Β. Τ., 11) Έ. Ε., 12) Δ. Β., 13) Χ. Μ., 14) Α. Γ., 15) Δ. Μ., 16) Ι. Κ., 17) Σ. Ε., 18) Ε.-Ε. Σ., 19) Δ. Π., 20) Δ. Β., 21) Κ. Κ., 22) Μ. Κ., 23) Γ. Σ., 24) Ε. Τ., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/12/2001 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 469/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 5470/2003 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε το ως άνω αναιρεσείον με την από 7/11/2003 αίτησή του, επί της οποίας εκδόθηκε η 31/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου που αναίρεσε την 5470/2003 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και παρέπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Εκδόθηκε η 6387/2010 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 11/1/2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ασπασία Καρέλλου ανέγνωσε την από 17/1/2012 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή από τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες από το αναιρεσείον υπ' αριθμ. 10213β/25/5/2011, 10214β/25/5/2011, 10397 β/6/9/2011, 10398β/6/9/2011, 10455β/8/9/2011, 10456 β/8/9/2011, 10457β/8/9/2011, 10458β/8/9/2011, 10459β/8/9/2011, 10460β/8/9/2011, 10461β/8/9/2011, 10462β/9/8/2011, 10463β/9/9/2011, 10464β/12/9/2011, 10465 β/12/9/2011, 10472β/13/9/2011, 10476β/15/9/2011, 10502 β/29/9/2011, 10505 β/5/10/2011, 10511 β/7/10/2011, 10512β/ 7/10/2011, 10512 β/7/10/2011, 10515 β/12/10/2011 και 4384 β/26/10/2011 εκθέσεις επιδόσεως των δικαστικών επιμελητών του πρωτοδικείου Αθηνών ... (οι 23 πρώτες ) και Ηρακλείου Κρήτης ... η τελευταία, προκύπτει ότι ακριβές της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για τη σημερινή δικάσιμο, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στους αναιρεσίβλητους. Αυτοί όμως δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του οικείου πινακίου με πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Συνεπώς η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει σαν να ήταν όλοι οι διάδικοι παρόντες (άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

Επειδή, με το άρθρο 8 του Ν. 2470/1997 ορίζονται τα εξής: "Πέρα από το βασικό μισθό του κάθε μισθολογικού κλιμακίου, όπως αυτός ορίζεται στο προηγούμενο άρθρο, χορηγούνται και τα εξής τακτικά επιδόματα, κατά μήνα: 1. ... 11. Επίδομα Πληροφορικής, για τους ειδικευμένους υπαλλήλους που ανήκουν οργανικά σε κλάδους πληροφορικής, υπηρετούν σε νομοθετημένες υπηρεσίες, διευθύνσεις, τμήματα ή κέντρα πληροφορικής και κατέχουν τα προσόντα που ορίζονται στο Π.Δ. 194/1988 (ΦΕΚ Α' 84), καθώς και στους Ηλεκτρονικούς Μηχανικούς Ασφαλείας εναερίου κυκλοφορίας της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, οριζόμενο κατά ειδικότητα ως εξής:

α. Αναλυτές Προγραμματιστές, Ηλεκτρονικοί Μηχανικοί σε τριάντα χιλιάδες ( 30.000 ) δραχμές, β. Χειριστές Χειρίστριες Η/Υ, διατρητικών μηχανών και εισαγωγής στοιχείων σε είκοσι πέντε χιλιάδες (25.000) δραχμές. Σε περίπτωση που ανατίθεται, με απόφαση του οικείου προϊσταμένου διεύθυνσης, η αναπλήρωση των καθηκόντων των προαναφερομένων θέσεων και ειδικοτήτων σε υπαλλήλους αντίστοιχης εξειδίκευσης άλλων κατηγοριών, το ανωτέρω επίδομα καταβάλλεται στους υπαλλήλους αυτούς με απόφαση του Υπηρεσιακού Συμβουλίου.

Το επίδομα αυτό καταβάλλεται μόνον εφόσον και για όσο διάστημα οι δικαιούχοι εργάζονται στις προαναφερόμενες ειδικότητες, με πλήρη και αποκλειστική απασχόληση στις υπηρεσίες που έχει προβλεφθεί η ειδική θέση. Για τη συνδρομή όλων των ανωτέρω προϋποθέσεων εκδίδεται κάθε μήνα, βεβαίωση του οικείου προϊσταμένου, η οποία συνοδεύει τη μισθοδοτική κατάσταση, γ) Ειδικά στους κωδικογράφους και στους χειριστές κοπτικών μηχανημάτων, που απασχολούνται κατά πλήρες ωράριο εργασίας σε οργανωμένα κέντρα πληροφορικής, χορηγείται επίδομα οριζόμενο σε δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) δραχμές.

Πλην των ανωτέρω περιοριστικά αναφερομένων περιπτώσεων, το επίδομα πληροφορικής δεν καταβάλλεται σε άλλες ειδικότητες, όπως σε χρήστες Η/Υ ή Προσωπικών Υπολογιστών, ούτε σε εκπαιδευτικούς κλάδους πληροφορικής. Στους δικαιούχους του ανωτέρω επιδόματος δεν καταβάλλεται παράλληλα και το διατηρούμενο με το άρθρο 10 του παρόντος επιδόματα, λόγω ειδικών συνθηκών εργασίας ...".

Με το άρθρο 31 του ίδιου νόμου, από την έναρξη της ισχύος του νόμου αυτού καταργούνται: α) ... η) Κάθε άλλη γενική ή ειδική διάταξη κατά το μέρος που αντίκειται στις διατάξεις του νόμου αυτού ή κατά το μέρος που ρυθμίζει θέματα που διέπονται από αυτόν. Από τις διατάξεις αυτές του Ν. 2470/1997 προκύπτει ότι από την έναρξη της ισχύος αυτού (1/1/1997) καταργήθηκαν μεταξύ άλλων οι 88555/3293/4/10/1988, 2048842/6017/-0022/6/5/1989 και 2006402/481/0022/30/1/1995 κοινές υπουργικές αποφάσεις, με τις οποίες είχε προβλεφθεί η χορήγηση του επιδόματος πληροφορικής σε ορισμένες κατηγορίες υπαλλήλων και ότι το προβλεπόμενο από τις διατάξεις του νόμου αυτού επίδομα πληροφορικής καταβάλλεται έκτοτε υπό διαφορετικές και αυστηρότερες προϋποθέσεις, μόνο σε ειδικευμένους υπαλλήλους, που ανήκουν οργανικά σε κλάδους πληροφορικής, υπηρετούν κατά πλήρες ωράριο σε νομοθετημένες υπηρεσίες, διευθύνσεις, τμήματα ή κέντρα πληροφορικής και κατέχουν τα προσόντα που ορίζονται στο Π.Δ 194/1988 [πτυχίο ή δίπλωμα πληροφορικής ΠΕ ή ΤΕ ή ΔΕ ανάλογα με το αν ο διορισμός πρόκειται να γίνει στον "Κλάδο ΠΕ Πληροφορικής" ή στον "Κλάδο ΤΕ Πληροφορικής" ή στον "Κλάδο ΔΕ Προσωπικού Η/Υ", σύμφωνα με τα άρθρα 1, 4, 11, 14 και 18 ].

Εξάλλου, βασική προϋπόθεση της αξιώσεως του αδικαιολόγητου πλουτισμού του άρθρου 904 Α.Κ. είναι ο πλουτισμός του εναγομένου, ήτοι η βελτίωση της περιουσιακής του καταστάσεως, είτε θετική, με την επαύξηση της περιουσίας του, είτε αποθετική, με την αποφυγή ελαττώσεως της περιουσίας του.

Στην προκείμενη περίπτωση το Πολυμελές Πρωτοδικείο που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι προσελήφθησαν και εργάζονται από ετών στο εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον Πανεπιστήμιο Αθηνών, ως διοικητικοί υπάλληλοι, με σχέση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου ( μέχρι την 31/10/2000 οπότε μονιμοποιήθηκαν ) προσφέροντας συνεχώς τις υπηρεσίες τους ως διοικητικό προσωπικό και ανήκοντες η 1η έως 6η, 19η και 20α στην κατηγορία ΤΕ και οι υπόλοιποι στην κατηγορία ΔΕ, αμειβόμενοι κατά τις διατάξεις του Ν. 2470/1997, περί μισθολογίου των δημοσίων υπαλλήλων και απασχολούμενοι ως Γραμματείς Τμημάτων, πλην των 1ης, 3ου, 19ης και 24ου, που εργάζονται ως βιβλιοθηκονόμοι και 7ης και 20ης που εργάζονται ως λογίστριες.

Κατά το επίδικο διάστημα, ήτοι από 1/1/1999 μέχρι 31/10/2000, κατ' εντολή της υπηρεσίας τους χειρίζονταν σε όλη τη διάρκεια του ωραρίου τους αποκλειστικά ηλεκτρονικό υπολογιστή για να καλύπτουν τις σχετικές ανάγκες σε χειριστές αυτών, ελλείψει πρόβλεψης σχετικών οργανικών θέσεων. Από την εργασία αυτή των εναγόντων, στους οποίους το εναγόμενο ανέθεσε αλλότρια καθήκοντα, ήτοι του χειριστή Η/Υ, το τελευταίο ωφελήθηκε το επίδομα πληροφορικής που θα όφειλε με βάση το άρθρο 8 παρ. 11 του Ν. 2470/1997 να καταβάλλει, αν είχε συστήσει επιπλέον των υπαρχόντων βάσει του Οργανισμού του ισάριθμες με τους ενάγοντες οργανικές θέσεις του κλάδου Πληροφορικής προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του.

Καταλήγει δε το Πολυμελές Πρωτοδικείο, ότι το αναιρεσείον κατέστη αδικαιολογήτως πλουσιότερο χωρίς νόμιμη αιτία, με ζημία των εναγόντων και υποχρεούται, κατ' άρθρο 904 Α.Κ. να καταβάλει στους αναιρεσίβλητους τα αιτούμενα ποσά. Ακολούθως το Πολυμελές Πρωτοδικείο, αφού δέχθηκε την έφεση των αναιρεσιβλήτων εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που είχε δεχθεί τα αντίθετα και επιδίκασε στους αναιρεσίβλητους το αιτούμενο από τον καθένα ποσό για την ως άνω αιτία, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Με την κρίση του αυτή το Πολυμελές Πρωτοδικείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 904 επ. Α.Κ. σε συνδυασμό με τις ως άνω διατάξεις του Ν. 2470/1997 και του Π.Δ. 194/1988, καθόσον, 1) από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως ότι οι αναιρεσίβλητοι υπηρετούν, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, ως "Γραμματείς", "Βιβλιοθηκονόμοι" και "Λογίστριες", δηλαδή σε ειδικότητες οι οποίες δεν έχουν σχέση με τον κλάδο της πληροφορικής και η από τους οποίους χρησιμοποίηση Η/Υ προσιδιάζει σε χρήστες προς διευκόλυνση των ως άνω καθηκόντων τους και όχι σε χειριστές Η/Υ, κατά την έννοια του ως άνω Π.Δ.

από ειδικευμένους σε Η/Υ υπαλλήλους, που κατέχουν τα προσόντα που προβλέπει ο νόμος και υπηρετούν σε υπηρεσίες, διευθύνσεις, τμήματα ή κέντρα πληροφορικής, περίπτωση κατά την οποία και μόνο θεμελιώνεται το δικαίωμα προς απόληψη του επιδόματος πληροφορικής και 2) από την έλλειψη παραδοχών για το αν οι αναιρεσίβλητοι, είναι ειδικευμένοι υπάλληλοι, που υπηρετούν σε νομοθετημένες υπηρεσίες, διευθύνσεις, τμήματα ή κέντρα πληροφορικής και κατέχουν τους απαιτούμενους για την υπηρεσία σε τέτοιες διευθύνσεις, τμήματα ή κέντρα πληροφορικής τίτλους σπουδών (πτυχίο ή δίπλωμα), καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής των παραπάνω διατάξεων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων.

Τούτο δε γιατί, για να δικαιούται ο εργαζόμενος το επίδομα συγκεκριμένης θέσης που προϋποθέτει ύπαρξη ορισμένων τίτλων σπουδών και εξειδίκευσης, είτε η σύμβαση εργασίας του είναι έγκυρη, είτε άκυρη, οπότε υφίσταται αξίωση από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, θα πρέπει να έχει τα απαιτούμενα από το νόμο προσόντα της θέσης αυτής (τίτλους σπουδών και εξειδίκευση του εργαζόμενου στο εργασιακό αντικείμενο της θέσης), διότι άλλως ουδείς πλουτισμός του εργοδότη, με την αποφυγή καταβολής του επιδόματος της θέσης αυτής υφίσταται, και ουδεμία νομική υποχρέωση γεννάται σε βάρος του.

Επομένως, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 560 αρ. 1 του Κ.Πολ.Δ. είναι βάσιμος και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο, του οποίου η συγκρότηση από άλλους δικαστές είναι δυνατή {άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6387/2010 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς εκδίκαση στο ίδιο Πολυμελές Πρωτοδικείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Φεβρουαρίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Απριλίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ