Supreme Court dismisses appeal where insurer wrongly claims reimbursement of medical costs paid to insured under life insurance contract.

Απόφαση 586 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 586/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Ιανουαρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "INTERNATIONAL LIFE ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (πρώην "INTERNATIONAL HELLAS A.E.")", που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παύλο Ρήγα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου του Μαρίας Αβούρη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11/3/2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 6/9/2002 αγωγή προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2776/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 7873/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5/11/2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καραχάλιου ανέγνωσε την από 4/3/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο μόνος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως. Η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 298 και 914 ΑΚ; προκύπτει, ότι ο παρά το νόμο ζημιώσας άλλον υπαιτίως υποχρεούται σε αποζημίωση, η οποία περιλαμβάνει τη διαφορά μεταξύ της ενεστώσας περιουσιακής κατάστασης του ζημιωθέντος και εκείνης στην οποία θα βρισκόταν αυτός αν δεν συνέβαινε το ζημιογόνο γεγονός. Γι' αυτό, όταν εξ αυτού προκύπτει και κάποια ωφέλεια, τελούσα σε αιτιώδη προς τούτο σύνδεσμο, πραγματική ζημία είναι ό,τι υπολείπεται με την αφαίρεση της ωφέλειας.

Από αυτή τη γενική αρχή εισάγει εξαίρεση η διάταξη του άρθρου 930 παράγραφος 3 ΑΚ, κατά την οποία επί θανατώσεως ή βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου, η προς αποζημίωση αξίωση δεν αποκλείεται εκ του λόγου ότι άλλος υποχρεούται σε αποζημίωση ή διατροφή του αδικηθέντος, υπό την έννοια ότι δικαιούται αυτός να απαιτήσει αμφότερες τις παροχές, δηλαδή τη ζημιά και την ωφέλεια και όταν αυτές έχουν ως αιτία το ίδιο επιζήμιο γεγονός (Ολ.

ΑΠ 807/1973). Περαιτέρω, το άρθρο 31 του Ν 2496/1997, το οποίο εντάσσεται στο τρίτο κεφάλαιο του ανωτέρω νόμου που αφορά την ασφάλιση ατυχημάτων και ασθενειών, στην παράγραφο 1 αυτού ορίζει, ότι "αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο, η ασφάλιση ατυχημάτων περιλαμβάνει τις σωματικές βλάβες που προέρχονται από εξωτερική, βίαιη, αιφνίδια και ξένη προς την πρόθεση του ασφαλισμένου αιτία, εφόσον προκαλέσει προσωρινή ή μόνιμη, μερική ή ολική αναπηρία ή θάνατο ή ανάγκη νοσηλείας", ενώ στην παράγραφο 3 αυτού ορίζει ότι "μπορεί να συμφωνηθεί η καταβολή ασφαλίσματος που αντιστοιχεί είτε στις συγκεκριμένες άμεσες ζημιές του ασφαλισμένου είτε στο τυχόν κατ' αποκοπή για κάθε περίπτωση συμφωνημένα ποσά εφάπαξ ή σε περιοδικές παροχές είτε στην παροχή ιατροφαρμακευτικών και χειρουργικών υπηρεσιών.

Αν συμφωνήθηκε η καταβολή των συγκεκριμένων άμεσων ζημιών, έχουν εφαρμογή τα άρθρα 14 και 15 του παρόντος νόμου". Εξάλλου, κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 14 του Ν 2496/1997 "εάν ο λήπτης της ασφάλισης έχει αξίωση προς αποκατάσταση της ζημιάς κατά τρίτου, η αξίωση περιέρχεται στον ασφαλιστή! στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε", ενώ κατά την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου "ο λήπτης της ασφάλισης και, σε περίπτωση ασφάλισης για λογαριασμό, ο ασφαλισμένος και ο τυχόν τρίτος δικαιούχος του ασφαλίσματος, υποχρεούνται να διαφυλάξουν τα δικαιώματα τους κατά του τρίτου που περιέρχονται στον ασφαλιστή.

Παραβίαση της υποχρέωσης αυτής επάγεται ευθύνη των υπόχρεων, προς αποκατάσταση κάθε ζημιάς του ασφαλιστή". Με τις διατάξεις αυτές στις ασφαλίσεις προσωπικών κινδύνων, ατυχήματος και ασθένειας, στο μέτρο που αυτές λειτουργούν ως ασφαλίσεις ζημίας, καθιερώνεται η αποζημιωτική αρχή ή αρχή απαγόρευσης του πλουτισμού.

Έτσι, κατά το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 3 του ανωτέρω άρθρου 31 Ν 2496/1997, αν με την ασφαλιστική σύμβαση ατυχήματος και ασθενειών συμφωνηθεί η καταβολή συγκεκριμένων άμεσων ζημιών, έχει εφαρμογή το άρθρο 14 παράγραφος 1 του ίδιου νόμου, λειτουργεί δηλαδή ο μηχανισμός της υποκατάστασης του ασφαλιστή κατά του υπόχρεου τρίτου και περιέρχεται σ' αυτόν η αξίωση, στην έκταση του ποσού που κατέβαλε για τις συγκεκριμένες άμεσες ζημίες.

Η ασφαλιστική υποκατάσταση αποτελεί εκχώρηση από τον νόμο και επέρχεται αυτοδίκαια από το χρόνο καταβολής της ασφαλιστικής αποζημίωσης στο λήπτη της ασφάλισης. Στην εκχώρηση από το νόμο εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις για τη συμβατική εκχώρηση, εφόσον προσαρμόζονται στη φύση και στο σκοπό της και δεν προβλέπεται απόκλιση και επομένως, αφού δεν προβλέπεται διαφορετικά, είναι αναγκαία η αναγγελία για να γίνουν γνωστά τα περιστατικά της ασφαλιστικής υποκατάστασης.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, εσωτερικού ή διεθνούς. Ο κανόνας παραβιάζεται, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει, όταν αποδίδεται στον κανόνα διαφορετική έννοια από την αληθινή, είτε εσφαλμένη εφαρμογή, η οποία συντελείται, όταν εφαρμόζεται κανόνας, ενώ δεν συνέτρεχαν προϋποθέσεις εφαρμογής του ή όταν εφαρμόστηκε εσφαλμένα.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τα ακόλουθα σχετικά με λόγο έφεσης της αναιρεσίβλητης ασφαλιστικής εταιρίας, στην οποία ήταν ασφαλισμένο το αυτοκίνητο-, με το οποίο προξενήθηκε σωματική βλάβη στον αναιρεσίβλητο από υπαιτιότητα του οδηγού του, σύμφωνα με τον οποίο μη νόμιμα επιδικάστηκαν σ' αυτόν, κατ' εφαρμογή του άρθρου 930 παράγραφος 3 ΑΚ, παρότι είχαν καταβληθεί σ' αυτόν έξοδα νοσηλείας από άλλη ασφαλιστική εταιρία, με την οποία είχε αυτός συνάψει σύμβαση ασφάλισης ατυχήματος και ασθενείας και επομένως αυτή νομιμοποιείτο στην αξίωση αυτών.

Ο ισχυρισμός, εφόσον από τις παραδοχές τις απόφασης προκύπτει, ότι δεν γίνεται επίκληση αναγγελίας της τυχόν επελθούσας από την ασφαλιστική εταιρία, με την οποία είχε συνάψει ο παθών σύμβαση ατυχήματος και ασθενείας (δεδομένου ότι είναι δυνατόν να είχε συμφωνηθεί σωρευτική αποζημίωση), δεν θεμελιώνει αυθύπαρκτο δικαίωμα (γνήσια ένσταση) του τρίτου ζημιώσαντος (και εντεύθεν της ασφαλιστικής του εταιρίας), λαμβανομένου υπόψη ότι ο μηχανισμός της ασφαλιστικής υποκατάστασης επιδιώκει, εκτός από τον αποκλεισμό του πλουτισμού του παθόντος, και την πραγμάτωση της ευθύνης του τρίτου και, ως εκ τούτου., δεν αίρεται η νομιμοποίηση του αναιρεσιβλήτου-παθόντος, εμπίπτει δε η προβολή του ανωτέρω ισχυρισμού στην απαγόρευση του άρθρου 262 παράγραφος 2 ΚΠολΔ (ΑΠ 764/1981).

Το Εφετείο, συνεπώς, απορρίπτοντας τον προαναφερόμενο λόγο της έφεσης της αναιρεσείουσας, ορθά δεν εφάρμοσε τις ανωτέρω αναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου και ορθά εφάρμοσε τη διάταξη του άρθρου 930 παράγραφος 3 ΑΚ, έστω και με διαφορετική αιτιολογία και ο μοναδικός λόγος της αναίρεσης είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Κατά την μειοψηφούσα γνώμη, όμως, την οποία διατύπωσε η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Σοφία Καραχάλιου, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., έπρεπε να γίνει δεκτός, ως βάσιμος. Και τούτο, διότι : Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 930 παρ. 3 ΑΚ, 31 παρ. 1 και 3, 14 παρ. 1 και 3 του Ν. 2496/1997, το περιεχόμενο των οποίων εκτίθεται ανωτέρω, συνάγεται, ότι στην ασφάλιση προσώπων κατά ατυχημάτων, κατά το αποζημιωτικό σύστημα, στην οποία, δηλαδή, έχει συμφωνηθεί η καταβολή του ασφαλίσματος να αντιστοιχεί σε συγκεκριμένες άμεσες ζημίες του ασφαλισμένου, για την αποκατάσταση των οποίων αυτός έχει αξίωση, κατά του αστικώς υπευθύνου τρίτου, επέρχεται αυτοδίκαιη υποκατάσταση του ασφαλιστού στα δικαιώματα του ασφαλισμένου κατά του τρίτου, η οποία έχει ως περαιτέρω συνέπεια την έλλειψη δυνατότητας για σωρευτική ικανοποίηση του ζημιωθέντος ασφαλισμένου και από τον υπαίτιο της ζημίας και από του ασφαλιστή. 'Ετσι, αν ο ασφαλιστής κατέβαλε το ασφάλισμα στον ασφαλισμένο, ο μεν ασφαλισμένος δεν έχει μέχρι του ποσού αυτού και αξίωση αποζημιώσεως κατά του υπαιτίου τρίτου, ο δε ασφαλιστής υποκαθίστανται στα δικαιώματα του ασφαλισμένου κατά του αστικώς υπευθύνου τρίτου, στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε, μέσω του μηχανισμού της υποκαταστάσεως του άρθρου 14 παρ. 3 του Ν. 2496/1997 (αντιστοίχου της καταργηθείσας του αυτού περιεχομένου, διατάξεως του άρ. 210 Εμπ.Νόμου), Η υποκατάσταση αυτή επέρχεται αυτοδικαίως, χωρίς οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ του ασφαλιστού και του ασφαλισμένου, δεν υπάγεται στην διάταξη του άρθρου 488 Α.Κ.

και έχει τον χαρακτήρα "εκχωρήσεως εκ του νόμου". Στην υποκατάσταση δε αυτή (αν ο ίδιος ο νόμος δεν ορίζει άλλως) δεν υπάρχει ανάγκη αναγγελίας, κατ' άρθρο 460 Α.Κ., εφ' όσον η τελευταία διάταξη δεν εφαρμόζεται στην εκχώρηση εκ του νόμου (ΑΠ 903/1996, εκδοθείσα υπό την ισχύ του άρ. 210 του Εμπ.Ν.). Στην περίπτωση, δηλαδή, αυτή (της ασφαλίσεως προσώπων κατά ατυχημάτων, κατά το αποζημιωτικό σύστημα), δεν έχει εφαρμογή, μετά την ισχύ του, ως άνω, Ν. 2496/1997, η διάταξη του άρθρου 930 παρ. 3 Α.Κ., σύμφωνα με την οποία, κατά την κρατούσα τότε στη θεωρία και νομολογία άποψη, προ της θέσεως σε ισχύ του ασφαλιστικού αυτού νόμου, ο ασφαλισμένος εδικαιούτο, αν δεν είχε συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, να εισπράξει, αθροιστικώς, αφ' ενός το ασφάλισμα από τον ασφαλιστή και αφ' ετέρου αποζημίωση από τον ζημιώσαντα τρίτο (ΑΠ. 1411/2006, ΑΠ 1449/2007).

Επομένως, ο ζημιώσας τρίτος ή ο ασφαλιστής του, που έχει ασφαλίσει την ευθύνη αυτού από την πρόκληση αυτοκινητικού ατυχήματος, εναγόμενος από τον παθόντα ασφαλισμένο, στον οποίο καταβλήθηκε το ποσό του ασφαλίσματος που αντιστοιχεί στις άμεσες ζημίες, προς καταβολή και της αποζημιώσεως, δικαιούται να προτείνει ισχυρισμό περί ελλείψεως νομιμοποιήσεως τούτου, εφ' όσον, καταβάλλοντας στον πρώην δανειστή του (εν όψει του ότι επήλθε ήδη η υποκατάσταση), κινδυνεύει, ακολούθως να καταβάλει, εκ νέου, στον πραγματικό δικαιούχο της απαιτήσεως, ασφαλιστή.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως προκύπτει από αυτή, το Εφετείο, εν σχέσει προς την απαίτηση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσιβλήτου, για την δαπάνη νοσηλείας του στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, συνεπεία των σωματικών βλαβών που υπέστη από το ένδικο ατύχημα, η οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή με την εκκαλουμένη απόφαση του Πρωτοδίκου δικαστηρίου, εφαρμόζοντας την διάταξη του άρθρου 931 παρ. 3 του ΑΚ, έκρινε, ότι "...ορθά η εκκαλουμένη επιδίκασε στον ενάγοντα, ως αποζημίωση του το ποσό των 54.020,040 ευρώ για δαπάνη νοσηλείας του στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και το ποσό των 2.400 ευρώ για αμοιβή ιατρών (μειωμένα κατά το ποσοστό συνυπαιτιότητάς του), για το ύψος των οποίων δεν προβάλλεται παράπονο με λόγο έφεσης, παρόλο που τα ποσά αυτά κατέβαλε δυνάμει σύμβασης ασφαλίσεως ζωής και λοιπών παροχών (βλ.

προσκομιζόμενο αντίγραφο) μεταξύ του ενάγοντος και της ασφαλιστικής εταιρείας "Άλφα Ασφαλιστική" η τελευταία, καθόσον δικαιούχος της αποζημιώσεως είναι ο ενάγων κατ' άρθρο 930 παρ. 3 ΑΚ όπως προαναφέρθηκε". Επί τη βάσει δε αυτών απέρριψε την έφεση της ήδη αναιρεσείουσας, στην οποία περιλαμβάνετο, ως λόγος εφέσεως, και ισχυρισμός περί ελλείψεως νομιμοποιήσεως του ενάγοντος προς αξίωση του ανωτέρω ποσού, η οποία περιήρχετο στην ,καταβαλούσα αυτό, ως άνω, ασφαλίστρια.

Έτσι, που έκρινε όμως, το Εφετείο, εφ' όσον εδέχθη, ανελέγκτως, ότι το ανωτέρω ποσό αφορούσε σε νοσήλεια, ήτοι άμεσες ζημίες και ότι το ποσό αυτό κατεβλήθη από την ασφαλίστρια "Άλφα Ασφαλιστική", στην οποία ο αναιρεσίβλητος ήταν ασφαλισμένος, δυνάμει της προαναφερομένης συμβάσεως ασφαλίσεως, παραβίασε τις, ως άνω, διατάξεις του Ν. 2496/1997, τις οποίες δεν εφήρμοσε, ενώ υπήρχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των, καθώς, και την διάταξη του άρθρου 931 παρ. 3 , την οποία εφήρμοσε, ενώ δεν έπρεπε και έτσι υπέπεσε, κατά την γνώμη της μειοψηφίσασας Εισηγήτριας στην πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ.

Κατ' ακολουθίαν τούτων, πρέπει κατά τη μειοψηφίσασα γνώμη, να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως, να καταδικασθεί δε η αναιρεσείουσα, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 5-11-2007 αίτηση της ΑΑΕ, υπό την επωνυμία "INTERNATIONAL LIFE ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ", περί αναιρέσεως της υπ' αριθμ. 7873/2005 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσιες (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ