Supreme Court allows appeal on parental custody removal due to insufficient reasoning regarding child's best interest.

Απόφαση 577 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 577/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Βασίλειο Πέππα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Ιανουαρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Π. Ι. του Δ., Προέδρου Εφετών του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, 2. Κ. Ε. του Ι. Δικηγόρου, κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Διαλυνά, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Εισαγγελέως Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-7-2010 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου Εισαγγελέως, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 31904/2010 του ίδιου Δικαστηρίου και 1782/2012 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 27-8-2013 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσείοντες, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Πέππας, ανέγνωσε την από 17-1-2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί ο 7, 8, 9 και 10ος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως και ν' απορριφθούν οι λοιποί λόγοι επικουρικά δε σε περίπτωση απορρίψεως και αυτών, να γίνει δεκτός ο λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 59 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ κατ' αυτεπάγγελτη έρευνα, ως προς το αναφερόμενο στο σκεπτικό ζήτημα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σε αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες από τους επισπεύδοντες τη συζήτηση αναιρεσείοντες, .../24.10.2013 και .../ 24.10.2013 εκθέσεις του δικαστικού επιμελητή Θεσσαλονίκης …, προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναιρέσεως, με την σχετική πράξη προσδιορισμού, για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο και της κλήσεως προς συζήτηση κατ' αυτήν επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στον αιτούντα-αναιρεσίβλητο Εισαγγελέα Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης, αλλά και στον παρασταθέντα αντ' αυτού στη δευτεροβάθμια δίκη Εισαγγελέα Εφετών Θεσσαλονίκης. Επομένως, εφ' όσον αυτός δεν εμφανίσθηκε, ούτε παραστάθηκε στην παραπάνω δικάσιμο, κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του (άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ).

Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 1782/12 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, εκδοθείσα αντιμωλία των διαδίκων, κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 επ. ΚΠολΔ), με την οποία απορρίφθηκε η από 4/1/11 έφεση των ήδη αναιρεσειόντων κατά της 31904/10 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Με αυτήν, κατά παραδοχή της από 13/7/10 αιτήσεως της Εισαγγελέως (Ανηλίκων) Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης είχε αφαιρεθεί από τους αναιρεσείοντες η άσκηση της γονικής μέριμνας του ανήλικου θετού τέκνου τους και είχε αυτή ανατεθεί, αποκλειστικά, στο ίδρυμα "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΧΩΡΙΟ".

Σύμφωνα με το άρθρο 1510 εδ. β' ΑΚ η γονική μέριμνα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου, κατά δε το άρθρο 1511 ΑΚ στο συμφέρον του τέκνου πρέπει να αποβλέπει και η απόφαση του δικαστηρίου, όταν κατά τις διατάξεις του νόμου, το δικαστήριο αποφασίζει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή με τον τρόπο άσκησής της.

Εξάλλου, στο άρθρο 1532 ΑΚ ορίζεται: "Αν ο πατέρας ή η μητέρα παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημα τους για την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου ή τη διοίκηση της περιουσίας του ή αν ασκούν το λειτούργημα καταχρηστικά ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σ' αυτό, το δικαστήριο εφόσον το ζητήσουν ο άλλος γονέας ή οι πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου ή ο Εισαγγελέας μπορεί να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέτρο.

Το δικαστήριο μπορεί ιδίως να αφαιρέσει από τον ένα γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας ολικά ή μερικά και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλο ή αν συντρέχουν και στο πρόσωπο αυτού οι προϋποθέσεις της προηγούμενης παραγράφου να αναθέσει την επιμέλεια του τέκνου ολικά ή μερικά σε τρίτο ή να διορίσει επίτροπο".

Έτσι, σύμφωνα με τη διάταξη αυτή οι περιπτώσεις κακής άσκησης της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας του ανηλίκου που ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη και το κοινωνικό συμφέρον γενικότερα είναι: α) η παράβαση των καθηκόντων των γονέων, β) η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος τους, γ) η αδυναμία τους να ανταποκριθούν σ' αυτό, χωρίς, όμως, να είναι εφικτός ο απόλυτος εννοιολογικός διαχωρισμός των ως άνω περιπτώσεων κακής άσκησης της γονικής μέριμνας, διότι ως επί το πλείστον οι πιο πάνω περιπτώσεις αλληλοεπικαλύπτονται.

Τέλος, κατά το άρθρο 1533 ΑΚ: "Η αφαίρεση του συνόλου της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου και από τους δύο γονείς και η ανάθεσή της σε τρίτο διατάσσονται από το δικαστήριο μόνο όταν άλλα μέτρα έμειναν χωρίς αποτέλεσμα ή κρίνεται ότι δεν επαρκούν για να αποτρέψουν κίνδυνο της σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας του τέκνου.

Το δικαστήριο ορίζει την έκταση της γονικής μέριμνας που παραχωρεί στον τρίτο και τους όρους της άσκησής της. Το δικαστήριο αποφασίζει την ανάθεση της πραγματικής φροντίδας ή της επιμέλειας στον τρίτο κατά τη δεύτερη παράγραφο του προηγούμενου άρθρου ή την πρώτη παράγραφο του παρόντος, ύστερα από έλεγχο του ήθους, των βιοτικών συνθηκών και γενικά της καταλληλότητάς του, στηριζόμενο υποχρεωτικά σε βεβαίωση της κοινωνικής υπηρεσίας.

Η ανάθεση γίνεται σε κατάλληλη οικογένεια, κατά προτίμηση συγγενική (ανάδοχη οικογένεια) και, αν αυτό δεν είναι δυνατό, σε κατάλληλο ίδρυμα". Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι παρέχεται εξουσία στο δικαστήριο αφαίρεσης του συνόλου της επιμέλειας του τέκνου από τους δύο γονείς του και ανάθεσης αυτής σε τρίτο.

Όμως, για την αφαίρεση της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου και από τους δύο γονείς και την ανάθεσή της σε τρίτο, απαιτείται η συνδρομή αθροιστικώς των εξής προϋποθέσεων: α) παράβαση από τους γονείς των καθηκόντων που τους επιβάλλονται από το λειτούργημά τους, έστω και ανυπαίτια ή καταχρηστική άσκησή του ή αδυναμία ανταπόκρισής τους σ' αυτό και β) η αναποτελεσματικότητα άλλων μέτρων ή η ανεπάρκειά τους για την αποτροπή κινδύνου της σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας του τέκνου.

Συνεπώς, το δικαστήριο της ουσίας, κατά την παρεχόμενη σ' αυτό εξουσία, για να προχωρήσει στην αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας και από τους δύο γονείς, που συνεπάγεται την αφαίρεση από αυτούς του συνόλου της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου, οφείλει προηγουμένως να προβεί σε διάγνωση της αναποτελεσματικότητας "άλλων μέτρων" ή σε κρίση περί της ανεπάρκειάς τους, διατυπώνοντας με επάρκεια και σαφήνεια στην απόφασή του τις σχετικές περί τούτου ουσιαστικές του παραδοχές.

Τέτοια "άλλα μέτρα" μπορούν να είναι, μεταξύ άλλων, η διάσπαση του περιεχομένου της επιμέλειας, η άδεια του δικαστηρίου πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, η προηγούμενη από κάθε ενέργεια συμβουλή τρίτου ή η ανακοίνωση μελλοντικών ενεργειών σε κάποιο τρίτο κλπ. Η δε λήψη οποιουδήποτε μέτρου από το δικαστήριο και πολύ περισσότερο εκείνου της αφαίρεσης της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου και από τους δύο γονείς και της ανάθεσής της σε τρίτο πρέπει να διαπνέεται από την αρχή της προσφορότητας, δηλαδή της καταλληλότητας του μέτρου για την αποτροπή του κινδύνου που δημιουργεί η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας, προς την οποία συνάπτεται η αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή της αναλογίας του μέτρου προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και της ελάχιστης δυνατής επέμβασης στη σχέση γονέων και τέκνου.

Στην ένδικη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Οι καθών η αίτηση- εκκαλούντες, έλληνες πολίτες και κάτοικοι …, τέλεσαν μεταξύ τους νόμιμο γάμο στις 24.10.2000. Από τον γάμο τους αυτό δεν απέκτησαν τέκνα και για το λόγο αυτό αποφάσισαν να υιοθετήσουν τον ανήλικο Β. Σ., που γεννήθηκε στις 25.5.2001 στη Ρωσία και ήταν τρόφιμος ορφανοτροφείου.

Η υιοθεσία αυτή τελικώς με την από 27.4.2006 απόφαση του Δικαστηρίου της Μόσχας, το δεδικασμένο της οποίας αναγνωρίσθηκε στην Ελληνική Επικράτεια με την υπ' αριθμ. 38.962/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Έκτοτε ο ανήλικος που κηρύχθηκε θετό τέκνο τους με το κύριο όνομα Δ. και έλαβε το επώνυμο του πρώτου των καθ' ών διέμενε μαζί τους στη Θεσσαλονίκη στο ιδιόκτητο αυτών διαμέρισμα ....

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο ανήλικος, ο οποίος μέχρι τα πέντε του έτη διαβίωνε υπό τις συνθήκες ιδρύματος που δεν εξασφάλιζαν τις προϋποθέσεις για την ομαλή ψυχοσωματική του ανάπτυξη, είχε προβλήματα προσαρμογής. Έτσι όταν αρχικά φοίτησε στο Δημοτικό "Απόστολος Παύλος" στο οποίο τον εν έγραψαν οι γονείς του (καθ'ων-εκκαλούντες) παρουσίαζε προβλήματα στη συμπεριφορά του-δυσκολευόταν να αποδεχθεί και να σεβασθεί τους κανόνες λειτουργίας του σχολείου και της τάξης, είχε αδυναμία στη δημιουργία και διατήρηση ικανοποιητικών διαπροσωπικών σχέσεων με τους συμμαθητές - αλλά και προβλήματα στη μάθηση.

Προς αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών οι τελευταίοι ανέθεσαν την προετοιμασία του σε εκπαιδευτικό, ο οποίος όμως μετά από ένα διάστημα διέκοψε την συνεργασία του με τους εκκαλούντες επικαλούμενος προσωπικούς λόγους, ενώ για λόγους που αφορούσαν την κατάσταση που επικρατούσε στην οικία των καθ' ών (ανέφερε στους κοινωνικούς λειτουργούς ότι η δεύτερη των καθ' ών μία ημέρα χτύπησε τον ανήλικο διότι δεν ήθελε να διαβάσει και ότι συνήθως της ζητούσε να πηγαίνει βόλτα τον ανήλικο αντί να ασχολείται με τα μαθήματα αυτού, ενώ ο πρώτος των καθ' ών ήταν αμέτοχος σε ό,τι αφορούσε τον ανήλικο) διέκοψε την συνεργασία με αυτούς και η δεύτερη παιδαγωγός την οποία είχαν προσλάβει στη συνέχεια.

Τελικώς οι καθ' ων στις 8.1.2009 μετέγραψαν το τέκνο τους στο ιδιωτικό Σχολείο "Αριστοτέλειο Κολέγιο". Και στο εκπαιδευτήριο αυτό ο ανήλικος αρχικά είχε προβλήματα κοινωνικής συμπεριφοράς αλλά και σοβαρά προβλήματα μαθήσεως, τα προβλήματα όμως αυτά υποχώρησαν κατά μεγάλο μέρος με εφαρμογή από την δασκάλα του ειδικής παιδαγωγικής αγωγής και με ψυχολογική υποστήριξη...

Εξάλλου αποδείχθηκε ότι στις 15.9.2008 η Βασιλική Μαρία Νικολάου, ασκούμενη δικηγόρος τότε κατά την επίσκεψη της στον ιατρό το ιατρείου του οποίου βρίσκεται στην πολυκατοικία στην οποία είναι συνένοικοι οι καθ' ών αντιλήφθηκε τον ανήλικο να εξέρχεται από το διαμέρισμα αυτών χτυπημένο-έφερε μώλωπες στο πρόσωπο, οίδημα στο μέτωπο και εκδορές στα χέρια-κλαίγοντας, ξυπόλυτο και φοβισμένο.

Ο ανήλικος ανέφερε ότι έλλειπε η μητέρα του και ότι ο πατέρας του τον κυνήγησε και δεν ήθελε να γυρίσει στο σπίτι επέμενε δε να τον πάνε σε κάποιο φιλικό σπίτι εκεί κοντά. Τόσο η ανωτέρω όσο και ο ιατρός περιέθαλψαν το ανήλικο και για το διάστημα της μισής ώρας που κράτησαν αυτό δεν το αναζήτησε ο πατέρας του, επέστρεψε δε ο ανήλικος στην οικία του μόνο μετά από την επιμονή της μητέρας του.

Μετά το περιστατικό αυτό η προαναφερόμενη δικηγόρος λόγω και του ότι ο ανωτέρω ιατρός της ανέφερε ότι δεν επιθυμούσε εμπλοκή στην υπόθεση και ότι υπέθετε ότι στην οικία των καθ' ών υπήρχε κάποια προβληματική κατάσταση, διότι συχνά ακουγόταν από αυτήν φωνές, κατήγγειλε το περιστατικό μέσω της Εθνικής Τηλεφωνικής Γραμμής για τα παιδιά S.Ο.S. του Συλλόγου "Χαμόγελο του Παιδιού".

Μετά την καταγγελία αυτή ο ανωτέρω Οργανισμός .... ενημέρωσε την Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης. Ακολούθως με παραγγελία της Εισαγγελέως Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης .... διενεργήθηκε από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης κοινωνική έρευνα για τις συνθήκες διαβιώσεως του ανηλίκου και το κοινωνικό περιβάλλον αυτού.

Σύμφωνα με την έρευνα αυτή διαπιστώθηκαν "μικροπροβλήματα" (κατά το λεκτικό της σχετικής εκθέσεως) στον τρόπο αντιμετώπισης της ζωηρότητας του ανηλίκου, αποδοχή του προβλήματος υπερκινητικότητας και έλλειψης συγκεντρώσεως του ανηλίκου από τους καθ' ών γονείς του και προσπάθεια αυτών προς επίλυση τους και κρίθηκε ότι δεν συνέτρεχαν λόγοι αφαιρέσεως της ασκήσεως της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου από τους καθ' ών και αναθέσεως σε τρίτους ...

Στη συνέχεια στις 12.6.2010, ήτοι δύο έτη περίπου μετά το ανωτέρω περιστατικό κατά την έξοδο των καθ' ών από την οικία τους με το ανήλικο τέκνο τους το τελευταίο, ενώ διέσχιζαν καθέτως την οδό … διέλαθε της προσοχής τους και εξαφανίσθηκε. Τότε οι καθ' ών διαχωρίσθηκαν για την αναζήτηση του. Όταν όμως τον εντόπισε η δεύτερη, αυτών, μητέρα του επιτέθηκε και το χτύπησε με γροθιές, με τα γόνατα της και την τσάντα της στο πρόσωπο και στο σώμα του και του προξένησε σωματικές βλάβες ...

Το επεισόδιο αυτό έγινε αντιληπτό από παρευρισκόμενους οι οποίοι και το περιέγραψαν στους αστυνομικούς που ήδη είχαν καταφθάσει διότι είχαν ειδοποιηθεί από την δεύτερη των καθ' ων και για το λόγο αυτό αυτή παραπέμφθηκε με την αυτόφωρη διαδικασία ενώπιον του Α' Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης για παράβαση του άρθρου 6 παρ. 1 περ. 1 του Ν. 3500/2006 σε συνδυασμό με το άρθρο 308 παρ. 1α του Π.Κ., με την υπ' αριθμ. 8925/13.6.2010 δε απόφαση του εν λόγω Δικαστηρίου κρίθηκε ένοχη και της επιβλήθηκε ποινή φυλακίσεως ενός (1) έτους, με τριετή αναστολή, η οποία να σημειωθεί ότι δεν είναι τελεσίδικη αφού έχει ασκηθεί κατ' αυτής από την δεύτερη των καθ'ών το ένδικο μέσο της εφέσεως.

Ανεξάρτητα όμως από την έκβαση της ποινικής δίκης ενόψει του ότι δεν υφίσταται αμετάκλητη περαίωση αυτής η ανωτέρω συμπεριφορά της δεύτερης των καθ'ων-εκκαλούντων προς το ανήλικο τέκνο της αποδεικνύεται από τις καταθέσεις των αυτόπτων του περιστατικού μαρτύρων στο ακροατήριο του ποινικού Δικαστηρίου.

Η προσπάθεια της καθής να υποβαθμίσει το επεισόδιο με τον ισχυρισμό ότι επρόκειτο για ένα ράπισμα νουθεσίας υπό την φόρτιση της στιγμής και την αγωνία της για την εξαφάνιση του ανηλίκου αντικρούεται τόσο από τις διαπιστώσεις της ιατροδικαστικής εξέτασης του ανηλίκου, όπως προπαρατίθενται, όσο και κυρίως τις καταθέσεις των αυτόπτων μαρτύρων οι οποίοι περιγράφουν ανοίκεια προς το ανήλικο αλλά και τους ίδιους συμπεριφορά αυτής που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί και με δεδομένη την φόρτιση αυτής από την εξαφάνιση του ανηλίκου τέκνου της και την εξ αυτού ανησυχία της.

Ενδεικτικά, ο πρώτος των μαρτύρων (C. E. του S.) αναφέρει, κατά τα κρισιμότερα σημεία της καταθέσεως του "Είδα μια κυρία να χτυπάει κάποιον. Είδα κάποιον σκυμμένο. Συνειδητοποίησα ότι ήταν παιδάκι. Παρενέβη ένας ταξιτζής και μαζεύτηκε κόσμος... Η κατηγορουμένη έλεγε "αλήτη, θα μου γίνεις ναρκομανής"... Eμένα με είπε αργόσχολο κάποιον άλλο είπε πρεξάκια...".

Το παιδί κρύφθηκε πίσω από τους αστυνομικούς δεν ήθελε να είναι με τους γονείς του...". Ο δεύτερος των μαρτύρων (Δ. Σ. του Ε.) κατέθεσε, κατά την κατά λέξη παράθεση της κατάθεσης του, κατά το ουσιώδες μέρος της " στην πιάτσα στην οδό Ν. Ζέρβα είμασταν 4 ταξί. Χτυπούσε το παιδί με την τσάντα στην πλάτη με το πόδι στην κοιλιά..

Το έλεγε μαλακισμένο. Το παιδί έτρεμε. Ένας ταξιτζής της είπε να σταματήσει. Με έβρισε ναρκομανή, με σκουλαρίκια και τατουάζ. Δεν φοράω σκουλαρίκια...έχω δίδυμα παιδιά 3 ετών. Αν έχανα το παιδί μου για 20 λεπτά θα εκνευριζόμουν αλλά δεν θα αντιδρούσα έτσι". Ήτοι με τις καταθέσεις αυτές περιγράφεται συμπεριφορά της δεύτερης των καθ' ών- εκκαλούντων από μάρτυρες που είναι γονείς και συνεπώς μπορούν να κατανοήσουν τη θέση στην οποία είχε περιέλθει αυτή από την εξαφάνιση του τέκνου της, και υπό αυτή όμως την οπτική γωνία δεν κατανοούν ούτε δικαιολογούν την αντίδραση της.

Να σημειωθεί ότι οι καταθέσεις αυτές δεν αντικρούονται από κανένα των εισκομισθέντων στην ποινική δίκη αποδεικτικών μέσων ούτε από την κατάθεση του εξετασθέντος ως μάρτυρα υπερασπίσεως, πρώτου των καθ' ών εκκαλούντων ο οποίος κατέθεσε ότι δεν ήταν παρών κατά το περιστατικό και ότι η πρώτη αυτών του γνωστοποίησε ότι ομάδα δέκα ατόμων την κατηγόρησε ότι χτύπησε τον γιο τους, ότι το παιδί είναι ζωηρό, ότι δεν νομίζει να έλαβε χώρα τέτοιος ξυλοδαρμός και ότι σε ακραίες περιπτώσεις ο ίδιος χειροδικεί κατά του παιδιού τους ...

Μετά την ανωτέρω εξέλιξη με την υπ' αριθμ. 168/2010 Διάταξη της Εισαγγελέα Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης αφαιρέθηκε προσωρινός η άσκηση της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου από τους θετούς γονείς του, καθ'ων -εκκαλούντων και ανάθεση αυτής στο "Ελληνικό Παιδικό Χωριό" του Φιλύρου στο οποίο και διαμένει προσωρινά έκτοτε.

Κατά την εκτίμηση του Διευθυντή του ιδρύματος αυτού και του Ψυχιάτρου παιδιών και εφήβων, Α. Λ., ο ανήλικος βαθμολογείται ιδιαίτερα υψηλά σε κλίμακα για την κατάθλιψη σε παιδική ηλικία, παρουσιάζει στοιχεία συναισθηματικής διαταραχής, η αρχική του αντίδραση σε επαφή με το σώμα του, όπως για χαιρετισμό ή χάδι των μαλλιών του είναι η προστασία του κεφαλιού του με τα χέρια του απόκρυψη του κεφαλιού του ...

Επίσης κατά την εκτίμηση των κοινωνικών λειτουργών που διεξήγαγαν την οικεία κοινωνική έρευνα ο πρώτος των καθ' ών, θετός πατέρας του ανηλίκου κατά το πλείστον δεν συμμετέχει στην άσκηση της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου, ενώ η δεύτερη αυτών θετή μητέρα του εμφανίζει συναισθηματική ανωριμότητα και κόπωση με συνέπεια να μην είναι σε θέση να ασκεί το εν λόγω λειτούργημα ..., εκτιμήσεις που επαληθεύονται από όλα όσα προεκτέθησαν.

Από τον συνδυασμό όλων των ανωτέρω αποδεικνύεται ότι οι καθ' ών-εκκαλούντες, εκ των οποίων ο πρώτος ηλικίας 63 ετών κατά το χρόνο της πρώτης συζήτησης της υποθέσεως ... δικαστικός λειτουργός των τακτικών διοικητικών Δικαστηρίων, ήδη πρόεδρος Εφετών και η δεύτερη αυτών ηλικίας 53 ετών κατά τον άνω χρόνο..., δικηγόρος και επιστημονικός συνεργάτης στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ήδη συνταξιούχος, δεν ήταν έτοιμοι για την ανάληψη των καθηκόντων της ασκήσεως της γονικής μέριμνας του ανηλίκου που υιοθέτησαν, καθόσον δεν είχαν συνειδητοποιήσει τις δυσκολίες που συνεπάγεται η ανατροφή ενός παιδιού ούτε επέδειξαν τη διάθεση να τις αντιμετωπίσουν με συνέπεια να παρέχουν μεν σ' αυτό τα υλικά αγαθά και να φροντίζουν για την μόρφωσή του να μην μπορούν όμως να ανεχθούν και να αντιμετωπίσουν την ιδιότυπη περίπτωση του ανηλίκου που υιοθέτησαν και αποτέλεσμα ο ανήλικος να μην ενταχθεί στην οικογένεια αλλά ούτε να βρεθεί σε περιβάλλον ικανό να του απαλείψει τις μνήμες.

Συνέπεια άλλωστε της ελλείψεως ανοχής από μέρους των καθ' ων στην παρουσία του ανηλίκου ήταν αυτός τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδος να διαμένει σε οικία φίλης αυτών, της Α. Δ.-Π., ηλικίας 75 ετών (ο ίδιος ανέφερε στους κοινωνικούς λειτουργούς κατά την κοινωνική έρευνα που διενεργήθηκε κατά την νοσηλεία αυτού στο Νοσοκομείου "Γεώργιος Γεννηματάς" ότι κοιμάται μεσημέρι-βράδυ στην εν λόγω οικία) και να έχει αναλάβει την φροντίδα αυτού η οικιακή βοηθός της τελευταίας.

Τα ανωτέρω ως απόρροια των προαναφερομένων αποδεικτικών μέσων δεν αναιρούνται από τις καταθέσεις των μαρτύρων που εξετάσθηκαν με πρόταση των καθών-εκκαλούντων και τις ένορκες βεβαιώσεις, που προσκομίζονται από τους εκκαλούντες διότι οι ανωτέρω αναφέρονται σε προσωπικές τους εκτιμήσεις ως προς τον χαρακτήρα και την συμπεριφορά των καθ' ων-εκκαλούντων απέναντι στο τέκνο τους στηριζόμενοι στην εικόνα την οποία προσελάμβαναν από τυπική κοινωνική επαφή με τους καθ' ων εκκαλούντες και όχι στα πλαίσια ουσιαστικών σχέσεων ώστε να έχουν άμεση αντίληψη για τον τρόπο άσκησης από τους εκκαλούντες του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου θετού τέκνου τους, ούτε άλλωστε από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες από τους ίδιους ιατρικές γνωματεύσεις από 23.7.

και 23.10.2010 του ψυχιάτρου Δ. Β. περί του ότι αυτοί "δεν παρουσιάζουν συμπτώματα ψυχικής διαταραχής" και μπορούν ως εκ τούτου "να ασκήσουν ακωλύτως τα γονεϊκά τους καθήκοντα", και από 22.7. και 23.7.2010 του ψυχιάτρου Προκόπιου Προκοπίου περί του ότι από την ψυχιατρική εξέταση τους "βρέθηκαν χωρίς μείζονα ενεργό ψυχοπαθολογία", αφού προδήλως η έλλειψη και μόνο ψυχικής διαταραχής δεν αρκεί για την άσκηση του γονεϊκού λειτουργήματος.

Υπό τις παραδοχές αυτές κρίνεται ότι οι καθών δεν είναι κατάλληλοι για την άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του ανηλίκου θετού τέκνου τους. Ειδικότερα αυτοί ενώ υιοθέτησαν ένα παιδί άλλης εθνικότητας με εγγενείς συνεπώς δυσκολίες προσαρμογής στη χώρα μας το οποίο μάλιστα διαβιούσε σε Ίδρυμα και επομένως ήταν ειδικής ψυχολογίας λόγω της πρώιμης αποστερήσεως οικογενειακού περιβάλλοντος, παρά το μορφωτικό τους επίπεδο, δεν αντιλήφθησαν ότι απαιτείτο ιδιαίτερη, προσέγγιση αυτού με υπομονή, και τρυφερότητα.

Αντιθέτως αποδεικνύονται ανέτοιμοι και εμφανίζουν δυσανεξία στις δυσκολίες προσαρμογής του ανηλίκου στο νέο περιβάλλον που εκδηλώνεται εκ μέρους τους πολλές φορές με βία ή με άρνηση ή αδυναμία στην αντιμετώπιση τους, με συνέπεια αυτό να διαβιώνει τον περισσότερο χρόνο σε άλλη οικία, όπως προαναφέρεται, σε βαθμό που ο ανήλικος να μην έχει αντιληφθεί την έννοια της οικογένειας και να μην προσλαμβάνει την ασφάλεια, στοργή και αγάπη που εμπεριέχει ο θεσμός αυτός, στοιχεία που είναι αντίθετα στο συμφέρον και δικαίωμα του ανηλίκου αυτού για την σωστή ανάπτυξη της προσωπικότητας του.

Επομένως, ενόψει του ότι αποδεικνύεται γενικώς καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας του προσώπου του ανηλίκου από τους καθ' ών- θετούς γονείς του, σε βαθμό που αντίκειται στο συμφέρον του τέκνου συντρέχει περίπτωση αφαιρέσεως του λειτουργήματος αυτού από τους καθ' ών. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο ανήλικος μετά την μεταφορά του στο "ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΧΩΡΙΟ" στο Φίλυρο Θεσσαλονίκης εγκαταστάθηκε στο 6° σπίτι αυτού με υπεύθυνη "μητέρα" την Κ.

Ν. και "θεία" την Α. Π., ήδη δε με την ανωτέρω Κ. Σ. έχει επιτευχθεί η δημιουργία σχέσης ασφάλειας με τον ανήλικο. Έτσι το ανωτέρω ίδρυμα το οποίο διαθέτει την υποδομή και εξειδικευμένο προσωπικό στο οποίο και διαμένει ήδη ο ανήλικος κρίνεται ότι παρέχει τα εχέγγυα για την ανάληψη του συνόλου της μέριμνας και επιμέλειας του ανηλίκου.

Άλλωστε, δεν προέκυψε η δυνατότητα ανάθεσης της άσκησης της γονικής μέριμνας του ανηλίκου σε ανάδοχη (συγγενική ή μη) οικογένεια ούτε γίνεται σχετική επίκληση από κανένα των διαδίκων μερών. Κατά συνέπεια των ανωτέρω το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που με την εκκαλούμενη απόφαση του κατέληξε στην ίδια κρίση ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις και εφάρμοσε το νόμο και όσα περί του αντιθέτου ισχυρίζονται οι εκκαλούντες με τους λόγους της εφέσεως πρέπει ν' απορριφθούν ως αβάσιμα κατ' ουσίαν και η έφεση στο σύνολο της".

Όπως προκύπτει από το επισκοπούμενο ως άνω περιεχόμενο της αναιρεσιβαλλομένης, το Εφετείο διέλαβε σ' αυτήν ουσιαστικές παραδοχές, αναφορικά μόνο με την ακαταλληλότητα των αναιρεσειόντων προς άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του ανήλικου θετού τέκνου τους και καταχρηστικής άσκησης εκ μέρους τους του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας, στις οποίες και μόνον στήριξε το τελικό αποδεικτικό του συμπέρασμα, περί συνδρομής των προϋποθέσεων για αφαίρεση του λειτουργήματος αυτού από τους αναιρεσείοντες, κρίνοντας ορθή την όμοιου περιεχομένου κρίση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, μετ' απόρριψη της περί του αντιθέτου εφέσεως των ήδη αναιρεσειόντων.

Δεν διέλαβε, όμως, στην απόφασή του παραδοχές, αναφορικά με την αναποτελεσματικότητα άλλων μέτρων (υποβοηθητικών ή υποστηρικτικών στην άσκηση του επίμαχου λειτουργήματος από τους γονείς αναιρεσείοντες), ούτε διέλαβε κρίση περί του ότι τυχόν άλλα μέτρα θα ήσαν ανεπαρκή για να αποτρέψουν κίνδυνο της σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας του τέκνου, πριν καταλήξει σε απόφαση για λήψη του απόλυτου μέτρου της αφαίρεσης του συνόλου της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου και από τους δύο γονείς και ανάθεσής της σε τρίτο.

Σημειώνεται, ότι η κρίση περί αναθέσεως της επιμέλειας σε ανάδοχη οικογένεια και αν αυτό δεν είναι δυνατόν, σε κατάλληλο ίδρυμα, λαμβάνει χώρα, αφού προηγουμένως το δικαστήριο καταλήξει στην απόφαση να αναθέσει την πραγματική φροντίδα ή την επιμέλεια στον τρίτο, λόγω του ότι άλλα μέτρα έμειναν χωρίς αποτέλεσμα ή κρίνεται ότι δεν επαρκούν.

Έτσι, δεν καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος, ως προς την εφαρμογή των διατάξεων που καθορίζουν τις προϋποθέσεις για την αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας από τους γονείς (άρθρα 1532, 1533 ΑΚ) και κατ' επέκταση εκείνων που καθιστούν το συμφέρον του τέκνου προσδιοριστικό στοιχείο της κρίσης του δικαστηρίου, όταν αποφασίζει σχετικά με τον τρόπο άσκησης της γονικής μέριμνας (άρθρο 1511 ΑΚ, σε συνδυασμό με άρθρο 21 παρ. 1 του Συντάγματος).

Συνεπώς, ο 7ος λόγος, καθώς και οι 8ος, 9ος και 10ος της αίτησης, με τους οποίους προβάλλεται από τους αναιρεσείοντες, κατ' ορθή εκτίμηση του περιεχομένου τους, η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγω ανεπάρκειας αιτιολογιών της αναιρεσιβαλλομένης στο παραπάνω ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, κρίνονται βάσιμοι.

Κατ' ακολουθίαν τούτων και κατά παραδοχή των πιο πάνω λόγων, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, εφ' όσον είναι δυνατή η συγκρότηση αυτού, από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν. Έξοδα δεν επιδικάζονται σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, όπως αβασίμως αιτούνται οι αναιρεσείοντες, διότι αυτός (Εισαγγελέας) στην προκείμενη υπόθεση ενήργησε εξ υπηρεσιακού καθήκοντος και όχι προς εξυπηρέτηση ιδιωτικού του συμφέροντος (βλ. και άρθρο 746 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1782/2012 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης (διαδικασίας εκούσιας δικαιοδοσίας).

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Μαρτίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Μαρτίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ