Supreme Court partially allows appeal in labor dispute regarding unjust enrichment and court costs.

Απόφαση 572 / 2021 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 572/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Δήμητρα Κοκοτίνη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αρετή Παπαδιά, Πελαγία Ακάσογλου, Δήμητρα Ζώη και Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 12η Ιανουαρίου 2021, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Δήμος Καλαμάτας", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην Καλαμάτα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ. 2) της πληρεξουσίας δικηγόρου Αθανασίας Δημοπούλου, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: Α. Γ. του Χ., κατοίκου …, που παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Νικόλαου Δεληγιάννη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-2-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας. Εκδόθηκαν η 42/2007 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 111/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητεί το αναιρεσείον με την από 25-6-2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια αρεοπαγίτης Δήμητρα Ζώη, ανέγνωσε την από 17-12-2020 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί κατά ένα μέρος η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση ως προς αυτό το μέρος προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 25-6-2008 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, υπ' αριθμό 111/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας. Με την ως άνω απόφαση απορρίφθηκε ως αβάσιμη κατ' ουσίαν η από 31-5-2007 έφεση του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθ. 42/2007 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η από 5-2-2007 αγωγή του ενάγοντος και ήδη αναιρεσιβλήτου.

Η αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, αφού αντίγραφο της προσβαλλομένης αποφάσεως επιδόθηκε στον εναγόμενο- αναιρεσείοντα στις 26-5-2008 (βλεπ. σχετ. σημείωση του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Καλαμάτας Β. Κ. στο επικυρωμένο αντίγραφο της ως άνω αποφάσεως) και η ένδικη αίτηση αναιρέσεως κατατέθηκε στο Γραμματέα του εκδώσαντος αυτή δικαστηρίου στις 25-6-2008 δηλαδή εντός τριάντα ημερών από την επίδοση της αποφάσεως (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ.1, 566 παρ.1 ΚΠολΔ).

Επομένως είναι παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των διαλαμβανομένων σ' αυτή λόγων αναιρέσεως (άρθ. 577 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ). Κατά το άρθρο 904 παρ. 1 ΑΚ, όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια.

Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη". Κατά δε το άρθρο 908 εδ. α' ΑΚ: "Ο λήπτης οφείλει να αποδώσει το πράγμα που έλαβε ή το αντάλλαγμα που τυχόν έλαβε από αυτό". Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι αναγκαία προϋπόθεση, για την έγερση αγωγής προς απόδοση της από αδικαιολόγητο πλουτισμό ωφέλειας του εναγομένου σε βάρος της περιουσίας του ενάγοντος ή επί ζημία του, είναι ότι ο πλουτισμός αυτός αποκτήθηκε από αιτία μη νόμιμη, υπό μία από τις ενδεικτικώς αναφερόμενες, στην ανωτέρω διάταξη, μορφές ελλείψεως της νομιμότητάς της.

Στην περίπτωση μη νομίμου αιτίας, εκείνος που έκανε την παροχή για την αιτία αυτή, δικαιούται να αναζητήσει την ωφέλεια από τον λήπτη, με βάση την ανωτέρω διάταξη, εφ` όσον ισχυρισθεί και αποδείξει τα αναγκαία, κατά νόμο, στοιχεία, ήτοι: α) την περιουσιακή μετακίνηση από την μία περιουσία στην άλλη, β) τη συγκεκριμένη αιτία της μετακινήσεως αυτής και γ) την ανυπαρξία ή το ελάττωμα αυτής, που καθιστά την διατήρηση του πλουτισμού αδικαιολόγητη (ΑΠ 160/2018, 1254/2017, 342/2015).

Από το συνδυασμό της ως άνω διάταξης του άρθρου 904 ΑΚ και των διατάξεων των άρθρων 158, 159 παρ. 1, 174 και 180 ΑΚ προκύπτει ότι, επί παροχής μη νομίμου, άρα και όταν αυτή έγινε σε εκτέλεση άκυρης, για οποιονδήποτε λόγο, σύμβασης εργασίας ή έμμισθης εντολής δικηγόρου, αυτός που παρέσχε τις υπηρεσίες του δικαιούται να ζητήσει κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό από τον λήπτη της παροχής την ωφέλεια που αυτός αποκόμισε, συνισταμένη στο αντάλλαγμα που θα κατέβαλλε για την παροχή των ίδιων υπηρεσιών με έγκυρη σύμβαση.

Στοιχεία της αξίωσης αυτής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, η οποία είναι επιβοηθητικής φύσεως, με την έννοια ότι μπορεί ν' ασκηθεί μόνο αν λείπουν ή είναι ανίσχυρες οι προϋποθέσεις της αξίωσης από σύμβαση (ή από αδικοπραξία) και της αντίστοιχης αγωγής, αποτελούν, (α) η δόση της παροχής (παροχή των υπηρεσιών), (β) η συγκεκριμένη αιτία της παροχής και (γ) ο λόγος, για τον οποίο είναι μη νόμιμη η αιτία, με συνέπεια η παροχή να εμφανίζεται ως νομικά αδικαιολόγητη.

Ειδικότερα, ως προς το στοιχείο αυτό, εάν με την αγωγή αναζητείται ευθέως από τον ενάγοντα ο πλουτισμός (ωφέλεια) λόγω της ακυρότητας της σύμβασης, ο ενάγων θα πρέπει να επικαλεστεί και να αποδείξει τα περιστατικά που συνεπάγονται την ακυρότητα της σύμβασης, που συνιστούν τον λόγο για τον οποίο η αιτία της εντεύθεν ωφέλειας του εργοδότη δεν είναι νόμιμη, ενώ αν η βάση της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό σωρεύεται κατά δικονομική επικουρικότητα (άρθρο 219 ΚΠολΔ), δηλ.

υπό την ενδοδιαδικαστική αίρεση της απόρριψης της κύριας βάσης από τη σύμβαση, αρκεί για την πληρότητα της επικουρικής αυτής βάσης η επίκληση και απόδειξη της ακυρότητας της σύμβασης, χωρίς να απαιτείται να αναφέρονται και οι λόγοι της ακυρότητας (ΑΠ 15/2020, ΑΠ 412/2019, ΑΠ 1414/2015, ΑΠ 67/2015, ΑΠ 456/2010). Ο ως άνω γενικός κανόνας του άρθρου 904 ΑΚ, που απορρέει από τις κοινωνικές αντιλήψεις περί ισότητας και επιείκειας, έχει εφαρμογή και επί του Δημοσίου και των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, αφού υπέρ αυτών δεν καθιερώνεται εξαίρεση με τη διάταξη αυτή ή με άλλη (ΟλΑΠ 218/1977, ΑΠ 1102/2018, ΑΠ 791/2018, ΑΠ 1537/2014).

Εξάλλου, από τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ.1 του Ν. 1082/80, του άρθρου 1 παρ. 2 της 19040/81 Α.Υ. Οικονομικών και Εργασίας, του άρθρου 1 παρ.1 και του άρθρου 2 του ΑΝ 539/1945, καθώς και του άρθρου 3 παρ. 16 του Ν. 4504/1966, συνάγεται ότι επιδόματα (δώρα) εορτών, άδεια, αποδοχές άδειας και επίδομα αδείας, δικαιούνται όχι μόνο οι μισθωτοί οι απασχολούμενοι σε κάποιον εργοδότη με έγκυρη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, αλλά και οι προσφέροντες τις υπηρεσίες τους - βάσει άκυρης συμβάσεως εργασίας - με απλή σχέση εργασίας.

Συνεπώς και σε περίπτωση άκυρης σύμβασης εργασίας, ο εργαζόμενος δικαιούται ευθέως εκ του νόμου και όχι βάσει των διατάξεων του αδικαιολόγητου πλουτισμού, τις αποδοχές, το επίδομα άδειας και τα επιδόματα, εορτών. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως, αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος, προκύπτει, ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (ΟλΑΠ 6/2019, 8/2018, 1/1999).

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός, όταν από τις παραδοχές της απόφασης, δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν παραβιάστηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου (Ολ.ΑΠ 24/1992, ΑΠ 1142/2019, ΑΠ 728/2017). Στην προκειμένη περίπτωση το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη ως άνω απόφασή του (αρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό λόγο έλεγχο αυτής, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Ότι ο ενάγων, ο οποίος είναι δικηγόρος Καλαμάτας, απασχολήθηκε ως νομικός σύμβουλος του εναγομένου Δήμου Καλαμάτας (ΝΠΔΔ), παρέχοντας σ' αυτόν τις νομικές υπηρεσίες του από 14-1-2003 έως 31-12-2006, δυνάμει άκυρης μεταξύ τους εργασιακής σχέσεως, γι' αυτό και δικαιούται να αξιώσει από τον εναγόμενο την ωφέλεια που εκείνος αδικαιολόγητα αποκόμισε από την ως άνω εργασία του, που παρασχέθηκε χωρίς νόμιμη αιτία όσον αφορά τους δεδουλευμένους μισθούς του, ενώ τα επιδόματα (δώρα) εορτών, τις αποδοχές αδείας και το επίδομα αδείας τα δικαιούται ευθέως εκ του νόμου και όχι με βάση τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Ότι αρχικά και μέχρι την 30-6-2005 το εναγόμενο ΝΠΔΔ κατέβαλε κανονικά τις συμφωνηθείσες αποδοχές στον ενάγοντα, ενώ για το διάστημα από 1-7-2005 μέχρι 31-12-2006 δεν καταβλήθηκε σ' αυτόν κανένα ποσό. Ότι για το διάστημα από 1-7-2005 μέχρι 31-12-2006 δεν καταβλήθηκε ο καταβαλλόμενος στον ενάγοντα μηνιαίος μισθός, που ανερχόταν σε 1.309,39 ευρώ και το εναγόμενο οφείλει στον ενάγοντα για μισθούς και δώρα Χριστουγέννων 2005, το συνολικό ποσό των 8.866,34 ευρώ.

Ότι για το διάστημα από 1-1-2006 μέχρι 31-12-2006 το εναγόμενο οφείλει στον ενάγοντα για μισθούς, δώρα του Πάσχα και των Χριστουγέννων και για το επίδομα αδείας, το ποσό των 18.386,28 ευρώ και συνολικά 27.252,62 ευρώ.....". Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο έκρινε ότι ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος δικαιούται το πιο πάνω συνολικό ποσό των 27.252,62 ευρώ και ειδικότερα, το ποσό των 23.569,02 ευρώ για καθυστερημένους μισθούς του χρονικού διαστήματος από 1-7-2005 έως 31-12-2006, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού και το ποσό των 3.683,60 ευρώ για δώρα εορτών Χριστουγέννων και Πάσχα και επιδόματα αδείας, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις.

Στη συνέχεια απέρριψε την έφεση του εναγομένου-αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθμ. 42/2007 εκκαλουμένης αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή ως βάσιμη κατ' ουσίαν η ως άνω αγωγή. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο και ειδικότερα κατά το μέρος που έκρινε ότι ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος δικαιούται το πιο πάνω ποσό των 23.569,02 ευρώ για καθυστερημένους μισθούς του χρονικού διαστήματος από 1-7-2005 έως 31-12-2006, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή εφαρμογή των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 904 επ.

ΑΚ, τις οποίες παραβίασε εκ πλαγίου. Ειδικότερα, ενόψει του ότι με την ένδικη αγωγή επιδιώκεται ευθέως (και όχι επικουρικά) ο πλουτισμός λόγω της ακυρότητας της μεταξύ των διαδίκων καταρτισθείσας σύμβασης και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχεται ότι η μεταξύ των διαδίκων εργασιακή σύμβαση ήταν άκυρη, δεν προσδιορίζεται στο αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως:

α) ποια ακριβώς ήταν η σχέση που συνέδεε τον ενάγοντα και τον εναγόμενο Δήμο (π.χ. σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ή σύμβαση έμμισθης εντολής) και β) ποια ήταν τα περιστατικά που συνεπάγονται την ακυρότητα της σύμβασης, περιστατικά αναγκαία, αφού συνιστούν το λόγο για τον οποίο η αιτία της εντεύθεν ωφέλειας του εργοδότη δεν είναι νόμιμη, με συνέπεια η παροχή να εμφανίζεται ως νομικά αδικαιολόγητη.

Έτσι, η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το παραπάνω μέρος στερείται νόμιμης βάσης, αφού δεν καλύπτεται με πληρότητα και σαφήνεια, το πραγματικό των ως άνω εφαρμοστέων κανόνων του ουσιαστικού δικαίου. Όσον αφορά, όμως, το ποσό των 3.683,60 ευρώ που αντιστοιχεί σε δώρα εορτών Χριστουγέννων και Πάσχα και επιδόματα αδείας, αυτά τα δικαιούται ο ενάγων σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις των άρθρων 1 παρ.1 ου Ν. 1082/80, 1 παρ. 2 της 19040/81 Α.Υ.

Οικονομικών και Εργασίας, 1 παρ.1 και του άρθρου 2 του ΑΝ 539/1945, καθώς και του άρθρου 3 παρ. 16 του Ν. 4504/1966, και όχι με βάση τις διατάξεις από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό. Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την ουσιαστική έρευνα του δεύτερου αναιρετικού λόγου από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος.

Ο ίδιος από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος κατά το δεύτερο σκέλος του, με το οποίο το αναιρεσείον Ν.Π.Δ.Δ. αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση, την πλημμέλεια ότι, "....περιέχει ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, όπως είναι η αόριστη αναφορά αυτής σε χρηματικά εντάλματα...", είναι αόριστος και εντεύθεν απαράδεκτος, αφού η επικαλούμενη ανεπάρκεια αναφέρεται σε αόριστη αναφορά αποδεικτικού στοιχείου και όχι σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ .

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 12 ΚΠολΔ "αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παραβίασε τους ορισμούς του νόμου σχετικά με τη δύναμη των αποδεικτικών μέσων". Ο λόγος αυτός ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας αποδίδει μεγαλύτερη ή μικρότερη αποδεικτική δύναμη από εκείνη που, δεσμευτικά γι' αυτό (το δικαστήριο), καθορίζει ο νόμος.

Για το ορισμένο, όμως, του από την ως άνω διάταξη προβλεπόμενου λόγου αναίρεσης, πρέπει να καθορίζονται στο αναιρετήριο, εκτός των άλλων, ποια είναι η αποδιδόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση παραβίαση του νόμου σε σχέση με την αποδεικτική δύναμη των αποδεικτικών μέσων που έχουν εκτιμηθεί, και ποια ήταν η αποδεικτική δύναμη που αποδόθηκε σ' αυτά από την προσβαλλόμενη απόφαση, διαφορετική από εκείνη που αποδίδει ο νόμος, καθώς και πού έγκειται το σφάλμα της προσβαλλομένης αποφάσεως ως προς το συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο (ΑΠ 6/2019, ΑΠ 570/2016, ΑΠ 662/2014, ΑΠ 491/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 12 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι με την αόριστη αναφορά σε χρηματικά εντάλματα παραβίασε τους ορισμούς του νόμου σχετικά με τη δύναμη των αποδεικτικών μέσων. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος λόγω της αοριστίας του, αφού δε διαλαμβάνεται στο αναιρετήριο, α) για την ύπαρξη ποιου συγκεκριμένου ισχυρισμού προσκομίστηκαν τα σχετικά αποδεικτικά μέσα (χρηματικά εντάλματα), καθώς και ποια επίδραση θα ασκούσε ο ισχυρισμός αυτός στην έκβαση της δίκης, β) ποια είναι η αποδεικτική δύναμη που είχαν τα προσκομισθέντα έγγραφα και ποια αποδόθηκε σ' αυτά από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, γ) το σχετικό σφάλμα της προσβαλλομένης αποφάσεως και δ) ότι έγινε νόμιμη επίκληση των εγγραφών αυτών στο δικαστήριο της ουσίας.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθ.11β' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που δεν προσκομίστηκαν με επίκληση από τους διαδίκους. Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός αναίρεσης, ο αναιρεσείων έχει υποχρέωση να αναφέρει στην αναίρεσή του το αποδεικτικό μέσο που λήφθηκε υπόψη και την επίδρασή του στο διατακτικό της απόφασης.

Επίσης, πρέπει να εκτίθεται στο αναιρετήριο ότι ο αναιρεσείων επικαλέστηκε νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας τα περιστατικά εκείνα, που υποχρέωναν το δικαστήριο αυτό να μη λάβει υπόψη το συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο, εκτός αν συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις του άρθρου 562 παρ.2 ΚΠολΔ (ολ. ΑΠ 2/2008, ΑΠ 1800/2011).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον από το άρθρο 559 αρ.11β του ΚΠολΔ τέταρτο λόγο, αναιρέσεως αποδίδεται στο Εφετείο η πλημμέλεια, ότι έλαβε υπόψη αποδείξεις που δεν προσκομίσθηκαν. Ο λόγος αυτός είναι αόριστος και εντεύθεν απαράδεκτος, καθόσον δεν προσδιορίζεται με το αναιρετήριο ποιές ήταν οι αποδείξεις αυτές, τις οποίες το Δικαστήριο έλαβε υπόψη χωρίς να προσκομισθούν νόμιμα και ποια ήταν η επίδρασή τους στο διατακτικό της αποφάσεως.

Επιπλέον, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 8 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναιρέσεως, ιδρύεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκουμένου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολομ.

ΑΠ 9/1997, ΑΠ ΑΠ 258/2019, ΑΠ 1692/2017, ΑΠ 625/2008, ΑΠ 328/2008). Δεν αποτελούν "πράγματα" και άρα δεν ιδρύεται ο ως άνω λόγος αναιρέσεως αν δεν ληφθούν υπόψη, οι ισχυρισμοί που αποτελούν απλή ή αιτιολογημένη άρνηση της αγωγής, καθώς και οι ισχυρισμοί που συνιστούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου από την εκτίμηση των αποδείξεων (ΑΠ 260/2020, ΑΠ 29/2020, ΑΠ 87/2013, ΑΠ 701/2008, ΑΠ 625/2008).

Ο ισχυρισμός που στηρίζει τον λόγο αναιρέσεως πρέπει να παρατίθεται στο αναιρετήριο όπως προτάθηκε στο δικαστήριο της ουσίας και να αναφέρεται ο τρόπος και ο χρόνος προτάσεως ή επαναφοράς του στο Εφετείο, ώστε να μπορεί να κριθεί από το αναιρετήριο αν αυτός ήταν νόμιμος και παραδεκτός, και, αν το δικαστήριο εξέτασε την υπόθεση στην ουσία της, πρέπει να αναφέρονται στο αναιρετήριο και οι κρίσιμες σχετικές παραδοχές υπό τις οποίες έγινε η επικαλούμενη παραβίαση (ΑΠ 598/2019, ΑΠ 217/2017, ΑΠ 1654/2007, ΑΠ 1632/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πέμπτο λόγο αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ωστόσο όμως δεν παρατίθενται στο αναιρετήριο οι αποτελούντες "πράγματα ", υπό την ως άνω έννοια, ισχυρισμοί, όπως αυτοί προτάθηκαν στο δικαστήριο της ουσίας, ούτε αν αυτοί επαναφέρθηκαν, πότε και πώς, στο Εφετείο, ούτε ποιες είναι οι κρίσιμες σχετικές παραδοχές υπό τις οποίες έγινε η επικαλούμενη παραβίαση.

Επομένως, ο ως άνω λόγος αναίρεσης είναι απαράδεκτος λόγω της αοριστίας του. Με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 9 του ΚΠολΔ ορίζεται ότι αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν το δικαστήριο επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε ή επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν ή άφησε αίτηση αδίκαστη. Ο εν λόγω αναιρετικός λόγος ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας άφησε αδίκαστη, όχι οποιαδήποτε αίτηση των διαδίκων, αλλά μόνο εκείνη που εισάγει ιδιαίτερο κεφάλαιο της δίκης και προκαλεί εκκρεμοδικία (ΟλΑΠ 25/2003).

Τέτοια αίτηση είναι ιδίως αυτή της αγωγής, της ανταγωγής, της κύριας παρέμβασης, της αυτοτελούς πρόσθετης παρέμβασης, της ανακοπής, της τριτανακοπής κατά τα διάφορα αυτών αιτήματα και κάθε ενδίκου μέσου, όπως η έφεση, όχι όμως και οι επί μέρους λόγοι της τελευταίας, η μη λήψη υπόψη των οποίων ιδρύει τον εκ του αριθμού 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης (ΑΠ 54/2017, ΑΠ 567/2009, ΑΠ 1586/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση το αναιρεσείον Ν.Π.Δ.Δ. με τον έκτο λόγο αναιρέσεως αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, επειδή κατά τα εκτιθέμενα, κατά λέξη, "...το δευτεροβάθμιο δικαστήριο άφησε αδίκαστο το δεύτερο λόγο της έφεσης, συνιστάμενο στην επί της ουσίας εξέταση του σχετικού ζητήματος με ρητή απόδειξη ή έστω ρητή πιθανολόγηση και των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών....".

Ο λόγος αυτός, πέραν της αοριστίας του, αφού δεν εκτίθεται το περιεχόμενο του λόγου έφεσης, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί αν είναι ορισμένος, νόμιμος και ουσιώδης, είναι απαράδεκτος, καθόσον, η επικαλούμενη ως άνω πλημμέλεια δε μπορεί να θεμελιώσει, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν λόγο αναιρέσεως από την παραπάνω διάταξη του αριθμού 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Εξάλλου, απορριπτέος ως απαράδεκτος είναι και ο εκ του άρθρου 559 αρ. 17 Κ.ΠολΔ. λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων εντελώς αόριστα επικαλείται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση "περιέχει αντιφατικές διατάξεις", χωρίς άλλη διευκρίνιση.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 281 παρ. 2 του ν. 3463/2006 (Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων) τα δικαστήρια μπορούν να καθορίζουν το ποσό της δικαστικής δαπάνης, που επιδικάζεται σε βάρος ή υπέρ Δήμων και Κοινοτήτων, σε ποσό που φθάνει έως το πενήντα τοις εκατό (50%) των κατώτατων ορίων, που ορίζονται από τον Κώδικα περί Δικηγόρων.

Επομένως, σε δίκες που διάδικος είναι Δήμος ή Κοινότητα η δικαστική δαπάνη επιδικάζεται σε βάρος ή υπέρ αυτών, σύμφωνα με την ανωτέρω ειδική διάταξη και όχι σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 22 του ν. 3693/1957, που αφορά τη δικαστική δαπάνη του Δημοσίου, στην οποία δεν παραπέμπει η γενική διάταξη του άρθρου 276 του ίδιου Κώδικα, που ορίζει ότι οι Δήμοι και οι Κοινότητες έχουν όλες ανεξαιρέτως τις ατέλειες και τα δικαστικά, διοικητικά και δικονομικά προνόμια που παρέχονται στο Δημόσιο.

Από τα παραπάνω συνάγεται ότι οι Δήμοι ή Κοινότητες, ναι μεν έχουν τα προνόμια απαλλαγών και ατελειών του Δημοσίου, ως αποτελούντα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (άρθρο 28 παρ.4 ν. 2579/1998), όμως η νομική τους υπηρεσία δεν ασκείται από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους ώστε να έχει εφαρμογή το άρθρο 22 παρ.3 του ν. 3693/1957 περί μειωμένης δικαστικής δαπάνης (ΑΠ 1492/2017, ΑΠ 675/2015, ΑΠ 1362/2013).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτει ότι, με την πρωτοβάθμια υπ' αριθμ. 42/2007 απόφαση, με την οποία, όπως προαναφέρθηκε υποχρεώθηκε το εναγόμενο -αναιρεσείον ΝΠΔΔ να καταβάλει στον ενάγοντα το ποσό των 27.252,62 ευρώ (23.569,02 ευρώ για καθυστερημένους μισθούς του χρονικού διαστήματος από 1-7-2005 έως 31-12-2006, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού και 3.683,60 ευρώ για δώρα εορτών Χριστουγέννων και Πάσχα και επιδόματα αδείας, σύμφωνα με τις νόμιμες διατάξεις), επιβλήθηκαν σε βάρος του εναγομένου και τα δικαστικά έξοδα του ενάγοντος, τα οποία ορίστηκαν στο ποσό των 1.200 ευρώ.

Με την έφεση που ασκήθηκε κατά της ως άνω αποφάσεως ο αναιρεσείων ζητούσε την εξαφάνιση της εκκαλουμένης και ως τη διάταξη περί δικαστικών εξόδων, παραπονούμενος για το ύψος αυτών και ειδικότερα για τη μη επιδίκαση μειωμένων εξόδων κατ' ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 22 του ν. 3693/1957, όπως τούτο τροποποιήθηκε με την υπ' αριθμ. 7429/16-2-1988 απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρ. 5 παρ. 12 του ν. 1738/1987 (ΦΕΚ Α' 170/31-3-1988).

Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε το λόγο αυτό της έφεσης ως αβάσιμο, κρίνοντας ότι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ορθά επιδίκασε το ανωτέρω ποσό σε βάρος του αναιρεσείοντος, λαμβάνοντας υπόψη την αξία του αντικειμένου της διαφοράς και δη του επιδικασθέντος σε βάρος του αναιρεσείοντος ποσού, κατ' άρθρα 178 παρ.1 και 183 ΚΠολΔ, αφού δεν είχε επισυναφθεί από τον τελευταίο κατάλογος δικαστικών εξόδων, ενώ σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 281 ν. 3463/2006 "Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων", που τέθηκε σε ισχύ από 1-1-2007, μπορούσε και δεν ήταν υποχρεωμένο να επιβάλει μειωμένα δικαστικά έξοδα.

Στην προκειμένη περίπτωση το αναιρεσείον, με τον τελευταίο λόγο αναίρεσης, προβάλλει την αιτίαση ότι το Εφετείο, που με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε τον ως άνω λόγο της έφεσης, παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 22 του ν. 3693/1957 περί μειωμένης δικαστικής δαπάνης. Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται αιτίαση από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά το μέρος που αφορά την επιδικασθείσα σε βάρος του αναιρεσείοντος δικαστική δαπάνη που αναλογεί στη επιδικασθείσα απαίτηση του αναιρεσιβλήτου ποσού 3.683,60 ευρώ (για δώρα εορτών Χριστουγέννων και Πάσχα και επιδόματα αδείας), είναι αβάσιμος, διότι, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν παραπάνω, στην προκειμένη περίπτωση δεν έχει εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 22 παρ. 3 του ν. 3693/1957 περί μειωμένης δικαστικής δαπάνης.

Σε κάθε περίπτωση, όπως προαναφέρθηκε, το Εφετείο απέρριψε ως αβάσιμο το σχετικό λόγο της έφεσης του αναιρεσείοντος κατά της πρωτοβάθμιας απόφασης, η οποία δέχθηκε την αγωγή ως κατ'ουσίαν βάσιμη. Ενόψει αυτών και της ιδιότητας του αναιρεσείοντος ως ηττημένου εναγομένου στη δίκη εκείνη, το Εφετείο δεν παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 176 ΚΠολΔ., που ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση.

Η παράλειψη παραθέσεως της διάταξης αυτής, η οποία βρίσκει έρεισμα στο αγωγικό αίτημα, δεν καθιστά την απόφαση αναιρετέα. Τούτο δε, διότι η συνταγματική επιταγή της ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολόγησης των αποφάσεων (άρθρο 93 παρ. 3 του Συντάγματος) δεν καθιερώνει ούτε επιβάλλει αντίστοιχο αναιρετικό έλεγχο.

Ο δε κοινός νομοθέτης στο πεδίο της πολιτικής δίκης προβλέπει ως λόγο αναίρεσης την έλλειψη νόμιμης βάσης "ιδίως αν (η απόφαση) δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης" (άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ). Ως "αιτιολογίες", όμως, στη διάταξη αυτή νοούνται μόνο οι ουσιαστικές παραδοχές, των οποίων η έλλειψη, αντίφαση ή ανεπάρκεια καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής του νόμου.

Οι διατάξεις που στηρίζουν το αγωγικό αίτημα αρκεί, έστω και αν δεν μνημονεύονται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να υφίστανται και να δικαιολογούν, βάσει των ουσιαστικών παραδοχών της, το διατακτικό της, οπότε ο Άρειος Πάγος μπορεί να τις συμπληρώσει, κατά το άρθρο 578 του ΚΠολΔ (Ολ. ΑΠ 3/1997, ΑΠ 270/2018, ΑΠ 1113/2017, ΑΠ 104/2014, ΑΠ 282/2010, ΑΠ 1020/2005).

Τέλος, κατά το άρθρο 579 παρ. 1 ΚΠολΔ, "Αν αναιρεθεί η απόφαση, οι διάδικοι επανέρχονται στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την απόφαση που αναιρέθηκε και η διαδικασία πριν από την απόφαση αυτή ακυρώνεται μόνο εφόσον στηρίζεται στην παράβαση για την οποία έγινε δεκτή η αναίρεση. Κάθε απόφαση που στηρίζεται σ' αυτήν που αναιρέθηκε αναιρείται, εφόσον οι λόγοι αναιρέσεως αναφέρονται και σ' αυτήν".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η έκταση της ανατροπής εξαρτάται από το αν η εξαφάνιση της αποφάσεως είναι ολική ή μερική, αν αναφέρεται δηλαδή σε όλα ή ορισμένα μόνο κεφάλαια της αποφάσεως. Ως "κεφάλαια" κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 579 ΚΠολΔ νοούνται οι διατάξεις της προσβαλλομένης αποφάσεως που αποφαίνονται για τα αιτήματα παροχής δικαστικής προστασίας.

Αν η προσβαλλόμενη απόφαση αναιρέθηκε εν μέρει, είναι αυτονόητο ότι δεν θίγονται οι ανωτέρω συνέπειες ως προς τα προσβληθέντα και μη ανατραπέντα κεφάλαια. Ωστόσο, αν τα μη αναιρεθέντα κεφάλαια είναι συναφή με τα αναιρεθέντα, τότε πρέπει να θεωρηθεί ότι συναναιρούνται και αυτά. Η έννοια των "αναγκαίως συνεχομένων κεφαλαίων", δηλαδή εκείνων που τελούν σε σχέση ουσιαστικής συνάφειας με τα προσβαλλόμενα με την αναίρεση κεφάλαια, ευρίσκει έδαφος εφαρμογής και στη διάταξη περί δικαστικών εξόδων της αποφάσεως που αναιρέθηκε είτε εν συνόλω είτε εν μέρει, εφόσον τα δικαστικά έξοδα συνιστούν αίτηση με παρακολουθηματικό χαρακτήρα ως προς το κεφάλαιο της κύριας απαιτήσεως (ΑΠ 237/2018).

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω και κατά παραδοχή του ως άνω πρώτου λόγου αναίρεσης, εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ, πρέπει να αναιρεθεί η εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το κεφάλαιό της που αφορά αξιώσεις του αναιρεσιβλήτου, ποσού 23.569,02 ευρώ (οφειλόμενους μισθούς του χρονικού διαστήματος από 1-7-2005 έως 31-12-2006, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού), απορριπτομένης της αιτήσεως αναιρέσεως κατά τα λοιπά.

Όμως, ενόψει του ότι η αναίρεση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή κατά το ως άνω κεφάλαιο των 23.569,02 ευρώ, αυτή (αναίρεση) πρέπει, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν παραπάνω, να επεκταθεί και στο κεφάλαιο της προσβαλλομένης αποφάσεως που αφορά την επιβολή σε βάρος του αναιρεσείοντος-εναγομένου μέρους των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου-ενάγοντος και δη αυτών που αντιστοιχούν στο επιδικασθέν σ' αυτόν ποσό των 23.569,02 ευρώ.

Στη συνέχεια πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το ως άνω μέρος της που χρειάζεται περαιτέρω διευκρίνιση, προς εκδίκαση από άλλους δικαστές στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθ. 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του παρισταμένου αναιρεσείοντος Ν.Π.Δ.Δ Δήμου, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθ. 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένων όμως σύμφωνα με το άρθ. 281παρ.2 ν.3463/2006, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 111/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο να καταβάλει στο αναιρεσείον Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία "Δήμος Καλαμάτας", τα δικαστικά έξοδα αυτού, τα οποία ορίζει στο ποσό των εξακοσίων (600) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Απριλίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Μαΐου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ