Supreme Court dismisses appeal on inheritance claim regarding revocation of a donation via will.

Απόφαση 569 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 569/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Νοεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1 Α. Μ. του Ε., κατοίκου ... 2. Α. Μ. του Ε., κατοίκων ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χριστοφορίδη Σπυρίδωνα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: Α., συζ. Γ. Κ., το γένος Π. Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Μουζακιάρη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-1-2006 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 24583/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 1243/2010 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 11-8-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου, ανέγνωσε την από 30-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη των αντιδίκων της στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η προσβαλλόμενη απόφαση είναι αποτέλεσμα της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Οι αναιρεσείοντες άσκησαν, ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκη, την από 9-1-2006 αγωγή τους με την οποία ζήτησαν, ως εκ διαθήκης κληρονόμοι της γιαγιά τους, να αναγνωρισθεί ότι έχει συντελεσθεί ανάκληση της υπό την εικονική μεταβίβαση λόγω γονικής παροχής ακινήτου υποκρυπτόμενης δωρεάς από την γιαγιά τους στην εναγόμενη θυγατέρα της και να υποχρεωθεί η εναγόμενη σε δήλωση βούλησης περί μεταβίβασης της κυριότητας του ακινήτου στις ενάγουσες.

Η αγωγή απορρίφθηκε με την υπ' αριθ. 24583/2008 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Κατά της τελευταίας αποφάσεως οι ενάγουσες άσκησαν έφεση, η οποία απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, Ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης, ιδρύεται, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κατάλληλου κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα εξής: " Η Α. Κ., γιαγιά από τη μητρική γραμμή των εκκαλουσών, η οποία γεννήθηκε το έτος 1924 και απεβίωσε στις 24-9- 2005, είχε τρία έγγαμα τέκνα και συγκεκριμένα την εφεσίβλητη, το Β. Α. και Θ. συζ. Ε. Μ. (μητέρα των εκκαλουσών), Η ανωτέρω ήταν κυρία ενός διαμερίσματος, εμβαδού καθαρού 42,84 τμ ....

Με το υπ' αριθμ. .../7 -5-1997 συμβόλαιο, που μεταγράφηκε νόμιμα, η ανωτέρω μητέρα της εφεσίβλητης, της μεταβίβασε την ψιλή κυριότητα του ως άνω διαμερίσματος, αντικειμενικής αξίας 4.121.208 δρχ., λόγω γονικής παροχής και κράτησε την επικαρπία αυτού εφ' όρου ζωής της. Η γονική παροχή συνεστήθη, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ως άνω συμβόλαιο για να δυνηθεί η εφεσίβλητη, ηλικίας τότε 52 ετών, να αποκτήσει ατομική οικογενειακή και οικονομική αυτοτέλεια.

Ανεξαρτήτως του νομικού χαρακτηρισμού που δόθηκε από τα μέρη, η μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας του ακινήτου δεν έγινε για τους διαγραφόμενους στο άρθρο 1509 ΑΚ σκοπούς αλλά υποκρύπτει δωρεά όχι όμως υπό τρόπο (δηλαδή ανάληψη υποχρέωσης παροχής φροντίδας της ασθενούς μητέρας της δωρεοδόχου), την οποία θέλησαν τα μέρη και συνεπώς η εν λόγω δικαιοπραξία είναι εικονική, όπως κρίθηκε από την εκκαλουμένη απόφαση, η οποία δεν πλήττεται ως προς το ανωτέρω ζήτημα.

Η δωρήτρια, ηλικίας 73 ετών κατά το χρόνο της μεταβίβασης του διαμερίσματος, διατηρούσε στενό συγγενικό δεσμό με την εφεσίβλητη κόρη της ήδη από του χρόνου θανάτου του δευτέρου συζύγου της το έτος 1992, όπως κατατέθηκε από τη μάρτυρα των εκκαλουσών, μητέρα αυτών. Η εφεσίβλητη παρείχε τις αναγκαίες φροντίδες στη μητέρα της, η οποία εμφάνισε το έτος 1997 καρδιακή ανεπάρκεια, χωρίς η κατάσταση αυτή της υγείας της να την εμποδίζει να αυτοεξυπηρετηθεί.

Οι καλές προσωπικές σχέσεις μεταξύ των δύο γυναικών, διατηρήθηκαν και καθ' όλο το χρονικό αυτό διάστημα των ετών 1997-2003, κατά το οποίο η εφεσίβλητη επισκεπτόταν τη μητέρα της και ενδιαφερόταν για τις καθημερινές ανάγκες της ...

Συνεπώς, μετά την παραπάνω δωρεά και μέχρι το έτος 2003, δεν αποδεικνύεται ότι η μητέρα της εφεσίβλητης, προέβη με οποιονδήποτε τρόπο σε δήλωση ανάκλησης της δωρεάς. Το έτος 2003 η Α. Κ. υπέστη γαστρορραγία ενώ από το 2004 επιδεινώθηκε το πρόβλημα υγείας που είχε λόγω της καρδιακής ανεπάρκειας και νοσηλεύτηκε για ορισμένα χρονικά διαστήματα στο νοσοκομείο.

Κατά τη διάρκεια της νοσηλείας της (από 18/3/2003 - 24/3/2003) εξαιτίας της γαστρορραγίας που υπέστη, ψυχράνθηκε με την εφεσίβλητη και έκτοτε οι σχέσεις τους διαταράχθηκαν, με αποτέλεσμα η εφεσίβλητη να απομακρυνθεί από τη μητέρα της, την οποία όμως επισκεπτόταν, κατά τα διαστήματα που νοσηλευόταν στο νοσοκομείο.

Παράλληλα η ηλικιωμένη γυναίκα άρχισε να έχει στενότερες επαφές με την άλλη κόρη της και τις εκκαλούσες εγγονές της, τέκνα της τελευταίας. Μέχρι το θάνατο της όμως δεν αποδεικνύεται ότι με δήλωση της προς την εφεσίβλητη ανακάλεσε τη δωρεά προς αυτή ... Ενόψει όλων αυτών, η συμπεριφορά της Α. Κ. να αποφεύγει μέχρι το θάνατο της να εμφανιστεί η ίδια ως το πρόσωπο που αξιώνει από την εφεσίβλητη τη μεταβίβαση του διαμερίσματος, ανακαλώντας δωρεά στην οποία είχε προηγουμένως προβεί σε συνδυασμό με τις ανωτέρω συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτή εκδηλώθηκε, επιβεβαιώνει τη βούληση της το ακίνητο να παραμείνει στην εφεσίβλητη χωρίς όμως να γίνει (η δωρήτρια) αποδέκτης της δυσαρέσκειας των εκκαλουσών και της μητέρας τους Το γεγονός ότι αυτή ήταν η βούληση της επιβεβαιώνεται και από το περιεχόμενο της υπ' αριθμ. .../2-2-2004 δημοσίας διαθήκης που συντάχθηκε στην οικία της ...

δέκα εννέα μήνες πριν από το θάνατο στην οποία εμφανίζεται η κληρονομούμενη να αναφέρει διάφορα περιστατικά σε σχέση με την εφεσίβλητη αντίστοιχα με τα ιστορούμενα στην κρινόμενη αγωγή και να δηλώνει ότι εγκαθιστά τις εκκαλούσες εγγονές της, κληρονόμους της και στο ακίνητο, ενώ δεν αποδείχθηκε ότι προηγουμένως με οποιονδήποτε τρόπο είχε εμφανιστεί ως ανακαλούσα τη δωρεά και επιδιώκοντας να υποχρεώσει τη δωρεοδόχο να της μεταβιβάσει το ακίνητο".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το δικαστήριο απέρριψε την έφεση των εναγουσών ως αβάσιμη. Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του σχετικά με το ουσιώδες ζήτημα της ανάκλησης ή μη της δωρεάς, σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες, οι οποίες επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή του κανόνα ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 509 του Α.Κ., δεχόμενο ότι ουδόλως αποδείχθηκε ότι η δωρήτρια ανακάλεσε την υπό τη γονική παροχή υποκρυπτόμενη δωρεά, με δήλωση απευθυντέα προς τη δωρεοδόχο θυγατέρα της.

Έτσι, οι προβαλλόμενες ειδικότερα αιτιάσεις ότι το Εφετείο δεν παραθέτει τους λόγους για τους οποίους ψυχράνθηκαν οι σχέσεις μεταξύ δωρήτριας και δωρεοδόχου κατά το διάστημα που η δωρήτρια νοσηλευόταν στο νοσοκομείο και δεν εξειδικεύει την παραδοχή του ότι η δωρήτρια τηρούσε μυστική από τη θυγατέρα της και μητέρα των εναγόντων τη μεταβίβαση του ακινήτου στην εναγόμενη, προκειμένου να μην τη δυσαρεστήσει, αλυσιτελώς προβάλλονται, αφού νομικώς κρίσιμο ζήτημα είναι αν η δωρήτρια ανακάλεσε ή όχι τη δωρεά και επί του ζητήματος αυτού η προσβαλλόμενη απόφαση περιέχει σαφείς και πλήρεις αιτιολογίες.

Επομένως, ο τέταρτος από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγος του αναιρετηρίου, που υποστηρίζει τ' αντίθετα, είναι αβάσιμος. Κατά το μέρος που ο ίδιος αναιρετικός λόγος πλήττει την μη επιδεκτική αναιρετικού λόγου εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ) και ειδικότερα την παραδοχή του Εφετείου ότι δεν αποδείχθηκε ανάκληση της δωρεάς, ο λόγος προβάλλεται απαραδέκτως.

Με τον πρώτο από το άρθρο 559 αριθ.8 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που πρότειναν οι αναιρεσείοντες και έχουν ουσιώδη επίδραση στη δίκη. Ειδικότερα, αναφέρεται ότι το Εφετείο: α) δεν έλαβε υπόψη τα υποστηριζόμενα με την έφεση των εναγόντων και τις προτάσεις τους ότι η δωρήτρια δήλωσε στη μητέρα των εναγόντων και εξετασθείσα μάρτυρα ότι η δωρήτρια ανακάλεσε τη δωρεά, β) υιοθέτησε τις παραδοχές της πρωτόδικης απόφασης ότι, αν η δωρήτρια είχε ανακαλέσει εν ζωή τη δωρεά, ασφαλώς θα είχε κινηθεί δικαστικά κατά της δωρεοδόχου, χωρίς να λάβει υπόψη την με την έφεση των εναγόντων και τις προτάσεις τους απόκρουση της παραδοχής αυτής και γ) δεν έλαβε υπόψη τους ισχυρισμούς των εναγόντων περί εσφαλμένης ερμηνείας από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο της διαθήκης της δωρήτριας.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο έλαβε υπόψη τους λόγους της έφεσης περί εσφαλμένης εκτίμησης των αποδείξεων από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο και επανεκτίμησε το ίδιο τις αποδείξεις.

Με τον δεύτερο κατά το πρώτο σκέλος του από το άρθρο 559 αριθ. 12 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δεν προσέδωσε στη δημόσια διαθήκη της δωρήτριας την αυξημένη αποδεικτική δύναμη των άρθρων 440 και 441 του ΚΠολΔ, αλλά μικρότερη και έτσι δέχθηκε ότι δεν αποδείχθηκε ότι η δωρήτρια είχε ανακαλέσει τη δωρεά, όπως αναφέρει στη διαθήκη της. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι η διαθήκη δεν αποτελεί πλήρη απόδειξη περί της αληθείας της αναφερόμενης σ' αυτήν δηλώσεως της δωρήτριας ότι είχε προβεί σε προφορική ανάκληση της δωρεάς, περιστατικό την αλήθεια του οποίου όφειλαν ν' αποδείξουν οι ενάγουσες. Με τον δεύτερο κατά το δεύτερο σκέλος του από το άρθρο 559 αριθ. 20 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο παραμόρφωσε το περιεχόμενο της δημόσιας διαθήκης της δωρήτριας, αφού ενώ στη διαθήκη αναφέρεται ότι η δωρήτρια δήλωσε στη δωρεοδόχο ότι ανακαλεί την προς αυτήν δωρεά και τους λόγους της ανάκλησης, το Εφετείο δέχθηκε αυθαίρετα, εκτιμώντας και άλλα αποδεικτικά μέσα, ότι δεν αποδείχθηκε ότι έλαβε χώρα αυτή η δήλωση. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι υπό την επίφαση της θεμελιώσεώς του στην ως άνω διάταξη, πλήττει τη μη δεκτική αναιρετικού ελέγχου εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ).

Με τον τρίτο κατά το πρώτο σκέλος από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο, αν και έμμεσα δέχθηκε ότι υπάρχει κενό και αμφιβολία στη δήλωση της διαθέτιδος ότι ανακάλεσε τη δωρεά και ως προς τον τρόπο που την ανακάλεσε, παρέλειψε να προσφύγει στους ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών των άρθρων 173 και 200 του Α.Κ.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι στηρίζεται στην εσφαλμένη προϋπόθεση ότι το Εφετείο δέχθηκε ότι έγινε δήλωση ανάκλησης της δωρεάς, ενώ, όπως προαναφέρθηκε, το Εφετείο δέχθηκε ότι δεν αποδείχθηκε η αναφερόμενη στη διαθήκη ανάκληση της δωρεάς με απευθυντέα δήλωση της δωρήτριας προς τη δωρεοδόχο. Με τον τρίτο κατά το δεύτερο σκέλος του από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ λόγο του αναιρετηρίου προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας κατά την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στους εφαρμοστέους κανόνες δικαίου.

Ειδικότερα, υποστηρίζεται ότι "αντίκειται στα διδάγματα της κοινής πείρας ο δικανικός συλλογισμός της προσβαλλόμενης απόφασης, σύμφωνα με τον οποίο η δωρήτρια, ήτοι μια ηλικιωμένη, άρρωστη και αγράμματη γυναίκα, σκαρφίστηκε, επί της ουσίας, ένα "νομικό τερτίπι" και μεθόδευσε την υλοποίησή του με τα κατά το δυνατόν περισσότερα εχέγγυα νομιμότητας έτσι ώστε και τη δωρεά να μην ανακαλέσει και εμάς να μη δυσαρεστήσει".

Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι τα επικαλούμενα περιστατικά δεν αποτελούν παραδοχές του Εφετείου, δεν προσδιορίζονται στο αναιρετήριο ποία είναι τα διδάγματα της κοινής πείρας που παραβιάστηκαν και σε κάθε περίπτωση πρόκειται για επιχειρήματα που αφορούν την εκτίμηση των αποδείξεων. Κατόπιν των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση πρέπει να απορριφθεί.

Οι αναιρεσείουσες πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, λόγω της ήττας των (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 11-8-2010 αίτηση των Ά. και Α. Μ., κατοίκων ..., για αναίρεση της υπ' αριθ. 1243/2010 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων ( 2.700 ) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Μαρτίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ