Supreme Court dismisses appeal on easement rights, citing inadmissible arguments and failure to propose facts.

Απόφαση 568 / 2012 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 568/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Κων/νο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 25 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Π. συζ. Β. Κ., το γένος Α. Δ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Μπαλέρμπα.

Του αναιρεσίβλητου: Π. Ρ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Λαμπρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-1-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ιστιαίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 219/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 2-1-2008 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Κων/νος Τσόλας ανέγνωσε την από 18-3-2009 έκθεση του αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτη-Αντιπροέδρου Μίμη Γραμματικούδη, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η από 2-1-2008 αίτηση της Π. Κ., για αναίρεση της 219/2007 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας και της 5/2006 απόφασης του Ειρηνοδικείου Ιστιαίας.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.-Επειδή, κατά το άρθρο 1012 του ΑΚ, αν ακίνητο στερείται την αναγκαία δίοδο προς το δρόμο, έχει δικαίωμα ο κύριος του να απαιτήσει δίοδο από τους γείτονες έναντι ανάλογης αποζημίωσης, κατά δε το άρθρο 1013 του ίδιου Κώδικα, η κατεύθυνση της διόδου και η έκταση του δικαιώματος για χρήση της, καθώς και η αποζημίωση που πρέπει να καταβληθεί, καθορίζονται με δικαστική απόφαση.

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών συνάγονται, πλην άλλων, τα εξής: α) ως ακίνητο στερούμενο την αναγκαία δίοδο προς την οδό θεωρείται εκείνο που στερείται κάθε επικοινωνία με δημόσια, δημοτική ή κοινοτική οδό, αναγκαία για την εκμετάλλευση ή τη χρησιμοποίηση του, σύμφωνα με τον προορισμό του, καθώς και εκείνο που έχει μεν δίοδο, πλην όμως αυτή εξυπηρετεί ατελώς τις ανάγκες του, ανεξαρτήτως αν πρόκειται για ακίνητο αστικό ή αγροτικό, οικοδομημένο εν μέρει ή ασκεπή χώρο, εντός ή εκτός σχεδίου, β) η έκταση του δικαιώματος προς χρήση διόδου, η οποία πρέπει να ανταποκρίνεται προς την οικονομική χρησιμότητα του, καθώς και η επάρκεια της διόδου, κρίνονται αντικειμενικά, σύμφωνα με τις κατά το χρόνο ασκήσεως της αγωγής συγκεκριμένες συνθήκες, ενόψει και των αναγκών του ακινήτου, του προορισμού του και της θέσεως ή της περιοχής αυτού και γ) στο δικαστήριο της ουσίας παρέχεται η εξουσία, κατά την έρευνα της σχετικής αγωγής, να καθορίζει, εκτιμώντας τις περιστάσεις, τις διαστάσεις της διόδου και την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθεί αυτή, με την επιλογή της προσφορότερης διέλευσης, η οποία θα έχει ως κριτήριο την όσο το δυνατό μικρότερη ζημία των γειτονικών ακινήτων.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ.1 εδ. α' ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά αποφάσεων των ειρηνοδικείων αναίρεση επιτρέπεται και αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμόστηκε, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας, που δίκασε κατ' έφεση, δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση του, σε σχέση με την ένδικη αγωγή του αναιρεσιβλήτου περί παροχής σ' αυτόν διόδου μέσω του ακινήτου της ήδη αναιρεσείουσας- εναγομένης, τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "Δυνάμει του υπ' αριθ. .../4-6-1973 πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ιστιαίας Κωνσταντίνου Στάμου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ιστιαίας στον τόμο ...

και με αύξοντα αριθμό 97, ο ενάγων απέκτησε κατά κυριότητα με αγορά από την Α., χήρα Ι. Α., το γένος Π. Σ., ένα αγροτεμάχιο -οικόπεδο εκτός σχεδίου πόλεως, εμβαδού 7101περίπου τ. μ., που βρίσκεται στη θέση "Ξηρόκαμπος" του οικισμού "Ψαροπούλι" της κτηματικής περιφέρειας Βασιλικών Ευβοίας και συνορεύει βόρεια με ακίνητο ιδιοκτησίας Χ.

Α., νότια με το ακίνητο της εναγομένης, δυτικά με ακίνητο ιδιοκτησίας Α. Τ. και ανατολικά εν μέρει με ακίνητο ιδιοκτησίας Ν. και Α. Λ. και εν μέρει με ακίνητο ιδιοκτησίας Μ. Κ., εντός του οποίου ο ενάγων έχει ανεγείρει ισόγεια παραθεριστική οικία. Η εναγομένη δυνάμει του υπ' αριθ. .../6-4-1982 συμβολαίου της συμβολαιογράφου Ιστιαίας Ελένης Νταλιάνη -Αναλυτή, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ιστιαίας στον τόμο ...

και με αύξοντα αριθμό 50, κατέστη κυρία με αγορά από τον Α. Η. ενός αγροτεμαχίου εκτάσεως 8.000 τ.μ., που βρίσκεται στην ίδια ως άνω περιοχή και θέση και συνορεύει ανατολικά με τη δημοτική παραλιακή οδό, βόρεια εν μέρει με ακίνητο ιδιοκτησίας Μ. Κ., εν μέρει με το ακίνητο του ενάγοντος και εν μέρει με ακίνητο ιδιοκτησίας Α.

και Ε. Σ., Α. Β., Α. Β., Σ. Ι., Ν. Α. και Γ. Σ.. Περαιτέρω, αποδείχθηκε, ότι το ανωτέρω ακίνητο του ενάγοντος ήταν ανέκαθεν, ήτοι από το έτος1973και έως σήμερα, περίκλειστο, χωρίς πρόσωπο σε δημόσιο δρόμο, ο δε ενάγων αλλά και πριν από αυτόν η δικαιοπάροχος του εξυπηρετούνταν είτε λαθραία είτε κατόπιν σχέσεως ανοχής από ακίνητα διαφόρων ομόρων ιδιοκτητών, τα οποία κατά το προαναφερθέν χρονικό διάστημα ήταν απερίφρακτα και αδόμητα.

Κατά συνέπεια, πρέπει να παρασχεθεί η αιτουμένη δίοδος εκ μέρους της εναγομένης, κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ομόρου ακινήτου αυτής, προκειμένου να αποκτήσει το ακίνητο του ενάγοντος δίοδο προς τον πλησιέστερο προς το ακίνητο του και καλύτερα διαμορφωμένο ασφαλτοστρωμένο δημοτικό παραλιακό δρόμο, ο οποίος έχει κοινόχρηστο χαρακτήρα.

Ειδικότερα, η παρασχεθείσα δίοδος ορίζεται κατά τη βόρεια πλευρά της συνολικού μήκους 91 περίπου μέτρων, εν μέρει επί πλευράς 88 περίπου μέτρων με ακίνητο ιδιοκτησίας Κ., κατά το κοινό όριο αυτού με το ακίνητο της εναγομένης και εν μέρει επί πλευράς 3 περίπου μέτρων με το ακίνητο του ενάγοντος, νότια με το υπόλοιπο ακίνητο της εναγομένης επί πλευράς 91 περίπου μέτρων, ανατολικά επί πλευράς 3 περίπου μέτρων, ως πλάτος της διόδου, με τον ως άνω παραλιακό δρόμο και δυτικά επί πλευράς 3 περίπου μέτρων με το υπόλοιπο ακίνητο της εναγομένης.

Η προαναφερθείσα δίοδος του ακινήτου του ενάγοντος προς τον ως άνω δρόμο από την άκρη και κατά μήκος της βόρειας πλευράς του ακινήτου της εναγομένης είναι η προσφορότερη, δεδομένου ότι διέρχεται από το άκρο της ιδιοκτησίας της τελευταίας και αποτελεί τον ομαλότερο τρόπο πρόσβασης προς την παραλιακή οδό.

Εξάλλου, αποδείχθηκε, ότι το ακίνητο της εναγομένης, εμβαδού 8.000 περίπου τ.μ., είναι το μεγαλύτερο στην περιοχή, σε σχέση ιδίως με τα λοιπά όμορα ακίνητα, το εμβαδόν των οποίων δεν ξεπερνά τα 1.000 τ.μ., είναι παντελώς αδόμητο, και, εκ των ως άνω λόγων, συνάγεται ότι η δίοδος καθίσταται σαφώς ολιγότερο επαχθής για την εναγομένη από ότι για τους ιδιοκτήτες των λοιπών όμορων ακινήτων.

Είναι δε η πλέον επωφελής και πρόσφορη για τον ενάγοντα, προκειμένου το ακίνητο του τελευταίου να έχει πρόσβαση προς τον παραλιακό δρόμο. Τέλος, η ανάλογη αποζημίωση, που πρέπει να καταβληθεί από τον ενάγοντα στην εναγομένη, ανέρχεται στο ποσό των 6.000 ευρώ, δεδομένου ότι ισόποση μείωση επέρχεται στο ακίνητο της από την παροχή της επίδικης διόδου, χωρίς απώλεια της κυριότητας της εναγομένης σε αυτό, ενώ ο ενάγων πρέπει να καταβάλλει στην εναγομένη το επιπλέον ποσό των 300 ευρώ, στο οποίο αποτιμάται η διάρρηξη του μπετόν στην περίφραξη του ακινήτου της (εναγομένης), προκειμένου να ελευθερωθεί η δίοδος κατά την και εν μέρει επί πλευράς 3 περίπου μέτρων με το ακίνητο του ενάγοντος, νότια με το υπόλοιπο ακίνητο της εναγομένης επί πλευράς 91 περίπου μέτρων, ανατολικά επί πλευράς 3 περίπου μέτρων, ως πλάτος της διόδου, με τον ως άνω παραλιακό δρόμο και δυτικά επί πλευράς 3 περίπου μέτρων με το υπόλοιπο ακίνητο της εναγομένης".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας δέχθηκε την ένδικη αγωγή ως και κατ' ουσίαν βάσιμη και στη συνέχεια απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης, που είχε κρίνει ομοίως. Με το να αποφανθεί έτσι το Πολυμελές Πρωτοδικείο δεν παραβίασε, με εσφαλμένη εφαρμογή, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1012 και 1013 ΑΚ, αφού υπό τα ως άνω δεκτά γενόμενα πραγματικά περιστατικά συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους.

Ειδικότερα, ορθώς το Πολυμελές Πρωτοδικείο ερμήνευσε και εφάρμοσε τις εν λόγω διατάξεις του ΑΚ, αφού (ανελέγκτως) δέχθηκε, ότι το ακίνητο του ενάγοντος είναι περίκλειστο και ότι για την επικοινωνία του με την ως άνω κοινόχρηστη δημοτική ο5ό είναι αναγκαία η παραχώρηση σ' αυτόν της πιο πάνω αναφερόμενης οδού, την οποία και έκρινε αφενός ως προσφορότερη για την επικοινωνία αυτού (ακινήτου του ενάγοντος) με τη δημοτική οδό και αφετέρου ως λιγότερο επαχθή για το βαρυνόμενο ακίνητο της εναγομένης.

Επομένως, οι πρώτος, κατά το δεύτερο μέρος του, και δεύτερος λόγοι αναίρεσης, από το άρθρο 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ, με τους οποίους η αναιρεσείουσα προβάλλει τ' αντίθετα είναι αβάσιμοι. Οι ίδιοι λόγοι αναίρεσης, κατά το μέρος που με αυτούς προβάλλονται αιτιάσεις που ανάγονται στην εκτίμηση, στάθμιση και αξιολόγηση των αποδείξεων, η σχετικά με τις οποίες κρίση του δικαστηρίου είναι αναιρετικώς ανέλεγκτη (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ), είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι.

2.- Επειδή ο εκ του άρθρου 560 αριθ. 1 λόγος αναίρεσης συντρέχει, όταν υπάρχει παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, εφόσον ο κανόνας αυτός απετέλεσε την μείζονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 1015 ΑΚ, αν εξαιτίας της εκποίησης μέρους του ακινήτου αποκόπηκε η συγκοινωνία προς το δρόμο του μέρους που εκποιήθηκε ή του μέρους που απέμεινε, έχει υποχρέωση να παράσχει δίοδο ο κύριος του μέρους από όπου γινόταν έως τώρα η συγκοινωνία.

Η διάταξη αυτή του άρθρου 1015 ΑΚ αναφέρεται στην περίπτωση που λόγω εκποίησης μέρους του ακινήτου, το μέρος που εκποιήθηκε ή απέμεινε έχασε την επικοινωνία με το δημόσιο δρόμο. Εφόσον συντρέχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις, αυτός που αποστερήθηκε τη δίοδο λόγω της εκποίησης δεν έχει την κατ' αρθρ. 1012 ΑΚ αξίωση κατ' άλλων γειτόνων, αλλά αξίωση σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1015 ΑΚ κατά του κυρίου του ακινήτου, μέσω του οποίου γινόταν μέχρι τώρα η επικοινωνία με το δημόσιο δρόμο.

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσείουσα με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, κατά το πρώτο μέρος του, από το άρθρο 560 αριθ.1α ΚΠολΔ, αποδίδει στα Πολυμελές Πρωτοδικείο την πλημμέλεια της παραβίασης του άρθρου 1015 ΑΚ, την οποία δεν εφάρμοσε παρόλο ότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση, αφού δεν υπάρχουν σχετικές (περί μη εφαρμογής της ως άνω διάταξης) παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης.

Η αναιρεσείουσα, με τον ίδιο λόγο αναίρεσης, αποδίδει στο Πολυμελές Πρωτοδικείο την αιτίαση, ότι δεν έλαβε υπόψη του, ότι η έκταση του ακινήτου του ενάγοντος είναι 335 τ.μ, και όχι 750 τ.μ., ότι αυτό είναι τμήμα μεγαλύτερου ακινήτου, το οποίο ανήκε στον απώτερο δικαιοπάροχο του Μ. Σ., ο οποίος εκποίησε τμήματα του στους αναφερόμενους τρίτους, με συνέπεια το τμήμα του ενάγοντος, που κατέστη περίκλειστο, να δικαιούται παροχής διόδου σύμφωνα με την ως άνω διάταξη του άρθρου 1015 ΑΚ και όχι σύμφωνα με το άρθρο 1012 ΑΚ, με βάση το οποίο παρασχέθηκε η δίοδος, γι' αυτό άλλωστε και ο εν λόγω διάδικος με τις αναφερόμενες στο λόγο αυτό αγωγές τους, οι οποίες απορρίφθηκαν, ζήτησε από τους συγκυρίους όμορου ακινήτου, που προέρχονταν από το μεγαλύτερο αυτό ακίνητο του ανωτέρω κοινού απώτερου δικαιοπάροχου, την παροχή δουλείας διόδου.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απαράδεκτος, διότι πλήττεται η αναιρετικώς ανέλεγκτη εκτίμηση του Δικαστηρίου της ουσίας πραγματικών γεγονότων, σχετικά με τη συνδρομή των προϋποθέσεων εφαρμογής των άρθρων 1012 και 1015 ΑΚ.

3.- Επειδή, για το παραδεκτό του από το άρθρο 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγου αναίρεσης, εφόσον για την εφαρμογή του νόμου απαιτείται η υποβολή αίτησης, πρέπει ο αναιρεσείων να προτείνει την υποβολή της εν λόγω αίτησης στο Δικαστήριο της ουσίας και να αναφέρεται τούτο στο αναιρετήριο. Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τρίτο (και τελευταίο) λόγο αναίρεσης προβάλλεται, ότι με την παροχή διόδου υπέρ του ακινήτου του ενάγοντος, το οποίο εκείνος, ως κάτοικος Αθηνών, διατηρεί για ψυχαγωγική ικανοποίηση του και μάλιστα για περιορισμένο χρόνο σε σχέση με το ακίνητο της αναιρεσείουσας, το οποίο είναι άρτιο και οικοδομήσιμο, παραβιάζονται οι διατάξεις των άρθρων 281ΑΚ και 25 παρ.3 του Συντάγματος.

Επίσης, παραβιάζεται η διάταξη του άρθρου 300 ΑΚ, καθόσον από συντρέχον πταίσμα του ενάγοντος επιχειρήθηκαν να δημιουργηθούν τεχνητά εμπόδια για την εξυπηρέτηση του ακινήτου του με τη δουλεία διόδου που αυτός, κατά τα ανωτέρω ζητούσε από τους συγκυρίους όμορου ακινήτου, που προέρχονταν από το μεγαλύτερο ενιαίο ακίνητο του ανωτέρω κοινού απώτερου δικαιοπάροχου αυτών.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης προϋποθέτει, για το παραδεκτό αυτού, να έχουν προταθεί στο δικαστήριο της ουσίας τα γεγονότα που συνιστούν προϋπόθεση της εφαρμογής των ανωτέρω κανόνων του ουσιαστικού δικαίου, ήτοι η ένσταση περί καταχρηστικής άσκησης του με την ένδικη αγωγή ασκούμενου δικαιώματος, του ενάγοντος, η συναφής προς τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, η διάταξη του άρθρου 25 παρ. 3 του Συντάγματος, καθώς και η ένσταση περί συντρέχοντος πταίσματος του εν, λόγω διαδίκου, ώστε να είναι εφικτός ο έλεγχος από τον Άρειο Πάγο, περί του εάν παραβιάσθηκαν ή όχι οι διατάξεις αυτές, πράγμα που δεν αναφέρεται στο αναιρετήριο ότι έχει γίνει στην κρινόμενη υπόθεση.

Επομένως, ο λόγος αυτός είναι προεχόντως απορριπτέος ως αόριστος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 2-1-2008 αίτηση της Π. συζ. Β. Κ., για αναίρεση της 219/2007 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας, που δίκασε ως Εφετείο.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 6 Μαρτίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Απριλίου 2012 .

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ