Supreme Court allows appeal on compensation unit price, remands case for retrial by different judges.

Απόφαση 564 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 564/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Ιανουαρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, ως διαδόχου εν προκειμένω της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", τελούσης σε ειδική εκκαθάριση (..., δ.δ. ..., φερομένη στον αρχικό ΚΠ ως ιδιοκτησία Δ. Γ. του Β. και ... δ.δ. ...), η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Σαραντόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ" και το διακριτικό τίτλο "... ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χριστοδούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-9-2009 αίτηση προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης της ήδη αναιρεσίβλητης (μετά την έκδοση της 223/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας και συνεκδικάστηκε με την από 15-1-2010 αίτηση της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ", στη θέση της οποίας έχει ήδη υπεισέλθει η "... ΑΕ", με τις αιτήσεις άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, καθώς και με τις ανταιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 127/2013 απόφαση του Εφετείου Λαμίας, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 5-9-2014 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Καλαματιανός διάβασε την από 3-1-2018 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αίτησης για αναίρεση της 127/2013 απόφασης του Εφετείου Λαμίας.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται για (ευθεία) παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου αν το δικαστήριο της ουσίας, με βάση τα αναιρετικώς ανέλεγκτα γενόμενα δεκτά από εκείνο, ως αποδειχθέντα, πραγματικά περιστατικά, δεν εφαρμόσει τον συγκεκριμένο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή εφαρμόσει αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμόσει αυτόν εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή ή μη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον κανόνα δικαίου (Ολ.ΑΠ 1/2013).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση της διάταξης ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά.

Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξ αιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το Νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων, εφόσον το πόρισμα από την εκτίμηση αυτή διατυπώνεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 24/1992, Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 9/2013).

Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4.11.1950 Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε, μαζί με την σύμβαση, αρχικώς με το Ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ΝΔ 53/1974 και έχει αυξημένη ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 του Συντάγματος έναντι των κοινών νόμων, συνάγεται ότι για τον προσδιορισμό της πλήρους αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου κατά το χρόνο της πρώτης συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου της αιτήσεως καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού σε περίπτωση παράλειψης του προσωρινού ή παρέλευσης έτους από τη συζήτηση για προσωρινό καθορισμό) της αποζημίωσης αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριούμενου ακινήτου.

Οι διατάξεις αυτές του Συντάγματος ουσιαστικά επαναλαμβάνονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 και 2 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ισχύει μετά το ν. 2985/2002, που εφαρμόζεται από 1-1-2002. Εξάλλου, στο άρθρο 13 παρ. 1 εδ. τελευτ. του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) όπως το εδάφιο αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 9 παρ. 1 του ν. 3193/2003 ορίζεται ότι "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων τα οποία συντάχθηκαν το χρόνο κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριούμενου".

Έτσι, ως κριτήριο διαφοροποίησης και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί επί αγροτικού ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και επί αστικού, αν το απαλλοτριούμενο είναι εντός ή εκτός σχεδίου, εντός ή εκτός ζώνης, ποίοι οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής, και ο συντελεστής εμπορικότητας σε σχέση όμως με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο.

Αλλά η πιο πάνω διάταξη δεν καθιερώνει αποκλειστικά και για το δικαστήριο υποχρεωτικά κριτήρια για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριούμενου, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν θα τα λάβει υπόψη ή θα λάβει υπόψη άλλα τέτοια, παρά μόνο παρέχει οδηγίες για το πώς πρέπει να καθορίζεται η πραγματική αξία και επιτρέπει στο δικαστήριο να λάβει υπόψη γι’ αυτό το σκοπό, αφού χρησιμοποιηθεί η λέξη ιδίως, κάθε πρόσφορο κατά την ανέλεγκτη κρίση του συγκριτικό στοιχείο αφού το αξιολογήσει κατάλληλα.

Η σχετική, για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου, κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 1782/2008). Επίσης, κατά το τελευταίο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 15 του ν. 2882/2001, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013, "Το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου".

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση συνεκδίκασε την υπ’ αρ. εκθ. κατ. 103/ 29-10-2009 αίτηση της αναιρεσίβλητης "... Α.Ε.", την από 15-1-2010 αίτηση της δικαιοπαρόχου της αναιρεσείουσας, με την επωνυμία "... ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.", την ασκηθείσα με τις προτάσεις της ανταίτηση της αναιρεσείουσας "...

ΑΕ" και αιτήσεις, ανταιτήσεις και παρεμβάσεις άλλων διαδίκων, με τις οποίες ζήτησαν να καθορισθεί η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για ακίνητα, συνολικής έκτασης 862.917,86 τ.μ., σε κάποια των οποίων (με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα ... ... και .... ...) προέβαλε εμπράγματα δικαιώματα η αναιρεσείουσα, που απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά υπέρ και με δαπάνες της ...

Α.Ε. για λόγους δημόσιας ωφέλειας. Στη συνέχεια, το Δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον των λόγων αναίρεσης μέρος της, ως αποδειχθέντα, σχετικά με τον καθορισμό αποζημίωσης των απαλλοτριουμένων ακινήτων της αναιρεσείουσας, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την υπ’ αριθμ. 1051152/ 3622/0010/2007 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών...

απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά... για την κατασκευή της νέας διπλής σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων μεταξύ Σ.Σ. ... και Σ.Σ. ..... έκταση... Τα απαλλοτριωθέντα αποτελούνται κυρίως από αγροτεμάχια (ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος) και φυσικά βρίσκονται εκτός οικισμού και εκτός σχεδίου. Ωστόσο άλλα έχουν πρόσοψη σε αγροτικές οδούς και άλλα σε επαρχιακή οδό.

Η όλη περιοχή βρίσκεται στην αρχή του Θεσσαλικού κάμπου και ανάμεσα σε μεγάλα αστικά κέντρα (Λαμία - Καρδίτσα). Τα αγροτεμάχια, που περιλαμβάνονται στην απαλλοτριωθείσα έκταση είναι πολύ εύφορα και με υψηλή παραγωγικότητα, ενώ είναι επιδεκτικά πολλών ειδών καλλιέργειας. Ειδικότερα, εκείνα που βρίσκονται στο Δ.Δ. ...

διαθέτουν πλούσιο υπέδαφος, το οποίο είναι κατάλληλο για εξόρυξη αδρανών υλικών που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή δημοσίων έργων. Τέλος, τα προς απαλλοτρίωση ακίνητα παρουσιάζουν έντονη γεωργική εκμετάλλευση, με ιδιαίτερα διαδεδομένες τις βιολογικές καλλιέργειες, ενώ η ευρύτερη περιοχή ενδείκνυται και για τουριστική αξιοποίηση (αγροτουρισμός), λόγω του ιδιαίτερου φυσικού της κάλλους.

Η Επιτροπή Προεκτίμησης της Κτηματικής Υπηρεσίας του Ν. Φθιώτιδας (άρθρ. 15 Ν. 2882/01) στην από 16-1-2007 έκθεση προεκτίμησης της αξίας των απαλλοτριούμενων ακινήτων και των επικειμένων τους, προσδιόρισε την αξία τους (με βάση άλλα συγκριτικά στοιχεία προηγουμένων ετών) ως εξής: Για την κτηματική περιφέρεια ... - ... - ...:

α) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους σε 0,79 ευρώ/τ.μ., β) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα και με πρόσωπο στην επαρχιακή οδό ... - ... - ...

σε 2 ευρώ/τ.μ. και γ) αγροτεμάχια ξερικά, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους 0,44 ευρώ/τ.μ. Για την κτηματική περιφέρεια ... - ... - ...: α) Για αγροτεμάχια ξερικά ή χέρσα, εκτός οικισμού, εκτός σχεδίου, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους, σε 0,44 ευρώ/τ.μ., β) για τους βοσκότοπους περιοχής ...

σε 0,11 ευρώ/τ.μ., γ) για αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους σε 0,79 ευρώ/τ.μ. και δ) για αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα και με πρόσωπο στην επαρχιακή οδό ... -... - ...

σε 2,35 ευρώ/τ.μ. Σύμφωνα με την αιτούσα ... ΑΕ, τα ανωτέρω ποσά ταυτίζονται απόλυτα με την αγοραία αξία των απαλλοτριωθέντων. Οι κύριοι των απαλλοτριωθέντων - ανταιτούντες ζητούν να καθοριστούν τιμές πολύ μεγαλύτερες από αυτές της αιτούσας. Συγκεκριμένα υποστηρίζουν ότι η αξία τους ανέρχεται κατά περίπτωση από 60 ευρώ έως 100 ευρώ ανά τ.μ.

Ωστόσο, η αιτούσα δεν προσκομίζει κάποιο συγκριτικό στοιχείο, ενώ οι ανταιτούντες προσκομίζουν και επικαλούνται: α) την υπ’ αριθ. 267/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας, με την οποία καθορίστηκε προσωρινή αποζημίωση για ακίνητα που απαλλοτριώθηκαν στην περιοχή Δήμου ... και συγκεκριμένα για αγροτεμάχια ποτιστικά με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο το ποσό των 13 ευρώ/τ.μ.

και για αγροτεμάχια ποτιστικά με πρόσωπο σε επαρχιακή οδό το ποσό των 25 ευρώ/τ.μ. και β) την υπ’ αριθ. 373/3006 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, με την οποία καθορίστηκε προσωρινή αποζημίωση για απαλλοτριούμενα ακίνητα στην περιοχή Δ.Δ. ... και ειδικότερα για αγρούς ποτιστικούς με πρόσωπο σε παλαιά επαρχιακή οδό το ποσό των 30 ευρώ/τ.μ.

και για αγρούς ποτιστικούς με πρόσωπο σε αγροτική οδό το ποσό των 18 ευρώ/τ.μ., γ) την υπ’ αριθ. 285/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, με την οποία καθορίστηκε προσωρινή αποζημίωση για απαλλοτριούμενα ακίνητα στην κτηματική περιφέρεια ... και ... του Δήμου Θεσσαλιώτιδας για αγροτεμάχια ξηρικά εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού με πρόσωπο σε αγροτικό δρόμο το ποσό των 14 ευρώ/τ.μ.

και για ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου και εκτός οικισμού το ποσό των 18 ευρώ/τ.μ. Τα εν λόγω συγκριτικά στοιχεία, ωστόσο, έχουν σχετική αποδεικτική αξία διότι αφενός δεν προκύπτει αν αυτή είναι και η οριστικά καθορισθείσα αποζημίωση και αφετέρου ο χρόνος της εκτιμήσεως είναι διαφορετικός.

Με την υπ’ αριθ. 223/27.7.2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας η προσωρινή αποζημίωση για τα ένδικα ακίνητα και τα επικείμενα συστατικά τους καθορίσθηκε (με κρίσιμο χρόνο την 10.4.2009) ως εξής: Για το έδαφος: 1) Για την κτηματική περιφέρεια ... - ... - ...: α) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους σε 16 ευρώ/τ.μ., β) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα και με πρόσωπο στην επαρχιακή οδό ... - ... - ...

σε 18 ευρώ/τ.μ. και γ) αγροτεμάχια ξηρικά, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους 14 ευρώ/τ.μ.... Για την αξία των κτισμάτων και λοιπών επικειμένων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, περιλαμβανομένων και μη στον κτηματολογικό πίνακα, ως ακολούθως: 1)..., 18) για διώροφο κτίριο, παλαιότερα βιομηχανία γάλακτος, τμήμα του οποίου είναι πλακοσκεπές και τμήμα έχει στέγη από κεραμίδια, επί δε του πλακοσκεπούς υπάρχει και δεύτερος όροφος, με κατεστραμμένο μηχανολογικό εξοπλισμό, κατασκευής προ του 1970 (... ...), 40.000 ευρώ.... 7.

Μετά από αυτά, το Δικαστήριο, αφού έλαβε υπόψη του α) τις επικαλούμενες από κάθε διάδικο αξίες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, σε συνδυασμό με τα συγκριτικά και άλλα αποδεικτικά στοιχεία που καθένας απ’ αυτούς προσκομίζει και επικαλείται, β) τις εκτιμήσεις των αρμοδίων κατά νόμο προεκτιμητικών επιτροπών, γ) τα τεκμήρια που συνάγονται από την υπ’ αριθ. 223/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας που καθόρισε την προσωρινή αποζημίωση και δ) τα συγκριτικά στοιχεία που επικαλέσθηκαν οι διάδικοι, αλλά και όσα οι μάρτυρες αποδείξεως και ανταποδείξεως βεβαίωσαν, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, κατά τον κρίσιμο χρόνο της συζητήσεως ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου (14.5.2013), η αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και των επικειμένων τους ανέρχεται, με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς όμως να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση τους μετά τη δημοσίευση της πράξεως απαλλοτριώσεως και μόνο εξ αιτίας αυτής, στα κατωτέρω αναφερόμενα ποσά, στα οποία πρέπει να καθορισθεί και η οριστική αποζημίωσή τους:

Για το έδαφος: 1) Για την κτηματική περιφέρεια ... - ... - ...: α) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους σε 1,6 ευρώ ανά τ.μ., β) αγροτεμάχια ποτιστικά ή με δυνατότητα ποτίσματος, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα και με πρόσωπο στην επαρχιακή οδό ... - ... - ...

σε 4 ευρώ ανά τ.μ. και γ) αγροτεμάχια ξηρικά, εκτός σχεδίου, εκτός οικισμού, σε απόσταση άνω των 800 μέτρων από τη θάλασσα, με πρόσωπο σε αγροτικούς δρόμους 1 ευρώ ανά τ.μ... Λήφθηκε ιδιαίτερα υπόψη ότι μετά την γενική οικονομική κρίση που επικρατεί στη Χώρα από το 2010 και στο εξής η αγορά των ακινήτων και οι αξίες αυτών έχουν καταρρεύσει, ενώ δεν υπάρχει πανελλήνια καθόλου ζήτηση για την αγορά ακινήτων...".

Και υπό τις ως άνω παραδοχές, καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας του εδάφους των ένδικων ακινήτων στα προαναφερόμενα ποσά.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο κατά τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριούμενων εδαφικών εκτάσεων, δεν παραβίασε ευθέως τις προαναφερθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ο πρώτος λόγος αναίρεσης κατά το οικείο μέρος του, με το οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Όμως, τις ανωτέρω διατάξεις τις παραβίασε εκ πλαγίου με ασαφείς, ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, στερώντας την απόφασή του νόμιμης βάσης και συνεπώς υπέπεσε στην πλημμέλεια του αριθμού 19 του ως άνω άρθρου. Ειδικότερα, η απόφαση περιέχει ασαφείς αιτιολογίες ως προς την αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων διότι, ενώ δέχεται ότι τα αγροτεμάχια αυτά είναι πολύ εύφορα και με υψηλή παραγωγικότητα, επιδεκτικά πολλών ειδών καλλιέργειας και παρουσιάζουν έντονη γεωργική εκμετάλλευση, με ιδιαίτερα διαδεδομένες τις βιολογικές καλλιέργειες, ότι η ευρύτερη περιοχή ενδείκνυται και για τουριστική αξιοποίηση (αγροτουρισμό), λόγω του ιδιαίτερου φυσικού της κάλλους, ενώ δέχεται τα συγκριτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι ανταιτούντες, ήτοι αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας, με τιμές ακινήτων από 13 έως 30 ευρώ ανά τ.μ., ως έχοντα (σχετική έστω) αποδεικτική αξία και ενώ λαμβάνει υπόψη ως τεκμήρια τα συναγόμενα από την 223/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας περί καθορισμού προσωρινής αποζημίωσης, που καθόρισε τιμές από 14 έως 18 ευρώ για τα επίδικα ακίνητα, και μολονότι επισημαίνει την μη προσκόμιση συγκριτικών στοιχείων από την αναιρεσίβλητη και τονίζοντας ότι λαμβάνει ιδιαίτερα υπόψη την κατάρρευση της αξίας των ακινήτων λόγω της οικονομικής κρίσης στη Χώρα από το έτος 2010, καθορίζει τιμές χαμηλότερες κατά ποσοστό 78 έως 95,5% των προσωρινών, χωρίς να αναφέρονται σ’ αυτήν σαφή και επαρκή περιστατικά, που να δικαιολογούν τόσο μεγάλη μείωση, ήτοι χωρίς να αναφέρεται ότι οι αξίες των ακινήτων, οι οποίες καθορίστηκαν ως προσωρινές τιμές μονάδας αποζημίωσης με την προαναφερόμενη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας έχουν υποστεί κατά την τελευταία τριετία (2010-2013) μείωση της αξίας τους κατά ποσοστό 78 έως 95,5% και χωρίς περαιτέρω να παρατίθεται κανένα στοιχείο ή μαρτυρική κατάθεση περί της αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων, στο οποίο ως πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο βασίστηκε το Δικαστήριο, ώστε να δικαιολογείται λογικώς η συναγωγή του συμπεράσματος στο οποίο κατέληξε και η εκφορά της κρίσης του ως προς το ύψος της αξίας αυτών.

Ακόμη, ενώ αναφέρει ότι η αξία των ακινήτων κατέρρευσε ένεκα της οικονομικής κρίσης, δεν αναφέρει ποια ήταν η αξία των ακινήτων πριν ή κατά το έτος 2010, η οποία κατέρρευσε, ώστε να μπορεί να κριθεί αναιρετικά αν οι τελικά καθοριζόμενες από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση αξίες, ως οριστικές τιμές μονάδας αποζημίωσης των απαλλοτριουμένων ακινήτων, δικαιολογούνται ένεκα της κατάρρευσης των αξιών τους μετά το έτος 2010, λόγω της οικονομικής κρίσης.

Επομένως, οι συναφείς πρώτος και δεύτερος, κατά την β’ αιτίασή του, λόγοι της αναίρεσης, με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., κρίνονται βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί.

Ο εκ του άρθρου 559 αρ. 8 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναίρεσης, ιδρύεται αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκουμένου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος (Ολομ. ΑΠ 9/1997). Δεν αποτελούν "πράγματα" και άρα δεν ιδρύεται ο ως άνω λόγος αναίρεσης αν ληφθούν ή δεν ληφθούν υπόψη ισχυρισμοί που συνιστούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου από την εκτίμηση των αποδείξεων. Με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης, κατά την πρώτη αιτίασή του, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αρ. 8, διότι, κατά την αναιρεσείουσα, έλαβε υπόψη της ισχυρισμό που δεν προτάθηκε, ήτοι ότι η αξία των ακινήτων έχει καταρρεύσει και δεν υπάρχει πανελλήνια ζήτηση για αγορά ακινήτων. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι τα προεκτεθέντα δεν αποτελούν πράγματα, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 8 Κ.Πολ.Δ., αλλά επιχειρήματα και συμπεράσματα, που άντλησε το Δικαστήριο από τα διδάγματα της κοινής πείρας.

Ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 11 περίπτ. γ’ του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., κατά τον οποίο επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, ελέγχεται ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κ.λπ.) που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη. Στην προκειμένη περίπτωση η ήδη αναιρεσείουσα, για να στηρίξει την αίτησή της, ως προς την αξία του διαλαμβανόμενου σ’ αυτήν επικειμένου της ιδιοκτησίας της κτίσματος, προσκόμισε μετ’ επικλήσεως, μεταξύ άλλων την από 21-1-2008 τεχνική έκθεση του πολιτικού μηχανικού Τ.Ε.

Ν. Κ., το από Ιανουαρίου 2008 τοπογραφικό διάγραμμα του ανωτέρω μηχανικού και την από 21-1-2008 έκθεση εκτίμησης αξίας ακινήτου του ίδιου μηχανικού, που αναφέρονταν στο επικείμενο της ιδιοκτησίας της με αρ. ιδιοκτησίας κτηματολογικού πίνακα .... .... Με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 11γ’ του Κ.Πολ.Δ.

και συγκεκριμένα ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του τα προσκομισθέντα μετ’ επικλήσεως ανωτέρω έγγραφα. Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, για να καταλήξει στο αποδεικτικό πόρισμα, βεβαιώνει ότι έλαβε υπόψη όλα τα έγγραφα που προσκόμισαν οι διάδικοι ενώπιον του Δικαστηρίου με επίκληση, έτσι ώστε ουδεμία να καταλείπεται αμφιβολία περί του ότι λήφθηκαν υπόψη και τα προαναφερόμενα έγγραφα, ανεξαρτήτως του εάν γίνεται ειδική μνεία αυτών.

Κατά συνέπεια, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 11γ’ Κ.Πολ.Δ. αντίθετος τρίτος λόγος της αίτησης αναίρεσής της είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, κατά παραδοχή των πρώτου και δεύτερου λόγων αναίρεσης, ως προς τη δεύτερη αιτίαση του τελευταίου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ως προς το διαλαμβανόμενο στους ανωτέρω λόγους κεφάλαιο, που αφορά στον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης των εδαφικών εκτάσεων της αναιρεσείουσας, και να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά τούτο, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Η αναιρεσίβλητη πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ Κ.Πολ.Δ., όπως ίσχυε και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση πριν αντικατασταθεί με το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του Ν. 4335/2015).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 127/2013 απόφαση του Εφετείου Λαμίας, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το ως άνω κεφάλαιο, προς περαιτέρω εκδίκασή της στο αυτό Εφετείο Λαμίας, αποτελούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την εν λόγω αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Και

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Μαρτίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Μαρτίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ