Supreme Court partially allowed appeal against inheritance judgment for procedural and substantive errors.

Απόφαση 560 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 560/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Ιωάννη Σίδερη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ1, η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χαρίλαο Βερβενιώτη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Ψ1 και 2. Ψ2, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-7-2003 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1670/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 1683/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 21-9-2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 12-12-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι). Επειδή, κατά το άρθρο 576 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ` αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, κατά την εκφώνηση της υποθέσεως στο ακροατήριο και τη συζήτηση που επακολούθησε, δεν εμφανίστηκαν οι αναιρεσίβλητοι. Από τις εκθέσεις επιδόσεως υπ' αριθ. ..... και ..... εκθέσεις επιδόσεως του δικ. Επιμελητού του Πρωτοδικείου Αθηνών ......., αποδεικνύεται ότι αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με τις πράξεις καταθέσεώς της και ορισμού δικασίμου καθώς και κλήση για παράστασή τους κατά τη συζήτησή της στη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της αποφάσεως αυτής, επιδόθηκαν νομίμως και εμπροθέσμως στους αναιρεσιβλήτους, γι` αυτό, παρά την κατά τα ανωτέρω απουσία τους, η συζήτησή της θα πρέπει να προχωρήσει.

II). Από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως, εκτός των άλλων, και τα ακόλουθα κρίσιμα περιστατικά: "Στις 21.8.2002 πέθανε στην Αθήνα η Χ. Η ανωτέρω άφησε την από ...... ιδιόγραφη διαθήκη της που δημοσιεύθηκε με τα υπ' αριθμ.4913/29.11.2002 πρακτικά και απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Η διαθέτιδα ήταν χήρα και άφησε μόνη πλησιέστερη συγγενή της κατά το θάνατο της την ενάγουσα θυγατέρα της. Με την ανωτέρω διαθήκη η διαθέτιδα εγκατέστησε κληρονόμους της τους εναγομένους, ανήψια της, και την ενάγουσα, ορίζοντας στη διαθήκη της, ειδικότερα, τα ακόλουθα: " Αθήνα ..... Διαθήκη. Εγώ η υπογεγραμμένη Χ που έχω σώας τας φρένας μου, συντάσσω την παρούσα διαθήκη και δηλώνω τα εξής:

Επιθυμώ, μετά το θάνατο μου, το μερίδιο μου από το πατρικό μου σπίτι στη ....... Χίου να περιέλθει στα ανήψια μου Ψ2 και Ψ1 κατά το 1/2 στον καθένα εις μνήμην της αγαπημένης μου αδελφής ......... Όλη την υπόλοιπη περιουσία μου, κινητή και ακίνητη την αφήνω στην κόρη μου Χ1. Χ ". Η σύνταξη της ως άνω ιδιόγραφης διαθήκης έγινε την ....., όταν η κληρονομουμένη είχε προβλήματα υγείας.

Όπως αποδεικνύεται από την .... αξονική τομογραφία εγκεφάλου του θεραπευτικού κέντρου " υγεία " κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο είχε " μηνιγγίωμα στην ανώτερη δεξιά παραοβελιαία χώρα, περιβαλλόμενο από μικρής εκτάσεως περιεστιακό οίδημα στο κατώτερο τμήμα του χωρίς άλλα αξιόλογα ευρήματα ". Κατά το έτος 2001 έπασχε από μηνιγγίωμα του εγκεφάλου, συμπτώματα γεροντικής άνοιας, επιληψία και παροδικά εγκεφαλικά επεισόδια, αστάθεια, γραφική αδυναμία λόγω τρόμου, δυσαρθρία, παροδικό αγγειακό ισχαιμικό επεισόδιο, υπέρταση, όπως αποδεικνύεται από τα από ...., ....

εξιτήρια του θεραπευτικού κέντρου " υγεία " και τα από .... και .... πιστοποιητικά του ιατρού ..... και την ιατρική βεβαίωση της Γ' Παθολογικής Κλινικής του θεραπευτικού κέντρου "υγεία", αντίστοιχα. Από κανένα όμως στοιχείο των ως άνω βεβαιώσεων δεν αποδεικνύεται ότι η θανούσα έπασχε από ανοϊκή συνδρομή βαρείας και διαρκούς μορφής, που περιόριζε αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης της.

Έπασχε από μηνιγγίωμα εγκεφάλου χωρίς αρχικά άλλα αξιόλογα ευρήματα, στη συνέχεια αυτό της προκάλεσε αστάθεια, γραφική αδυναμία λόγω τρόμου και πλέον κατά το έτος 2001 και εντεύθεν συμπτώματα γεροντικής άνοιας, με ανικανότητα κρίσεως, ασυναρτησία στις σκέψεις και εκφράσεις, σύγχυση διαλείψεις και κενά μνήμης, ήτοι δεν είχε πάντα πνευματική διαύγεια, όπως ειδικότερα αναφέρεται στις από ....

και ..... ιατρικές γνωματεύσεις, οι οποίες αναφέρουν " παροδικά " συμπτώματα που διαρκούσαν για μικρό χρονικό διάστημα. Εξάλλου, όπως καταθέτει η μάρτυρας της ενάγουσας, φίλη της θανούσας, αυτή ( θανούσα ) είχε " μικροδιαλείψεις ", πάθαινε " μικροεγκεφαλικά ", αλλά παρακολουθούσε τηλεόραση, σχολίαζε την πραγματικότητα, διαφωνούσαν δε οι δύο φίλες διότι ανήκαν σε διαφορετικά πολιτικά κόμματα, άλλοτε μιλούσε, έγραφε, κουβέντιαζε και άλλοτε είχε βλέμμα απλανές, η κατάσταση δε της υγείας της επιδεινώθηκε πολύ από το Φεβρουάριο του έτους 2002, ήταν όμως η θανούσα σε θέση να αντιληφθεί τι έπραττε.

Περαιτέρω, αυτή είχε πολύ καλές σχέσεις με τους εναγόμενους, τέκνα της προαποβιώσασας αδελφής της, με την οποία έμεναν στην ίδια πολυκατοικία, ήταν μαζί τις περισσότερες φορές και ήταν πολύ αγαπημένες. Τα ανήψια της αυτά την βοηθούσαν και της συμπαραστεκόταν στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε με την υγεία της και λόγω της μεγάλης ηλικίας της (έτος γεννήσεως 1918 ), δεδομένου ότι η πρώτη των εναγομένων διέμενε στην ίδια πολυκατοικία.

Από τα προαναφερόμενα αποδεικνύεται ότι η κληρονομουμένη, κατά τον κρίσιμο χρόνο σύνταξης της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης της, δηλαδή στις ....., είχε προβλήματα υγείας αλλά αυτά δεν ήταν τέτοια και σε τέτοιο βαθμό που να της δημιουργούσαν εγκεφαλικές βλάβες, ώστε να περιορίζουν αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησης της, αφού δεν είχαν ( στον κρίσιμο χρόνο ) προκαλέσει μόνιμη διαταραχή της λειτουργίας του νου της, σε βαθμό που να αποκλείει την ύπαρξη λογικής κρίσης.

Άλλωστε, στις 19-1-2001, δηλαδή ενάμισυ μήνα μετά τη σύνταξη της ως άνω διαθήκης, δυνάμει του υπ' αριθμ. ...... συμβολαίου της Συμβολαιογράφου Αθηνών Βασιλικής Καραλή, η διαθέτιδα προέβη σε γονική παροχή προς την ενάγουσα θυγατέρα της ψιλής κυριότητας δυο ακινήτων της, παραστάθηκε αυτοπροσώπως κατά την υπογραφή του συμβολαίου και έθεσε τον όρο μη καταλογισμού των συγκεκριμένων παροχών στη νόμιμη μοίρα της.

Είχε, λοιπόν, η διαθέτιδα τη διανοητική ικανότητα να προβαίνει σε δικαιοπραξίες, όπως και η επίμαχη διαθήκη, με δική της βούληση. Επομένως, η ένδικη αγωγή κατά τη στηριζόμενη στα άρθρα 1718, 1719 αρ.3, 1813 και 1871 του ΑΚ κύρια βάση της κρίνεται απορριπτέα ως κατ' ουσίαν αβάσιμη. Άρα, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση του απέρριψε την, ως άνω, βάση ( κύρια ) της ένδικης αγωγής δεν έσφαλε και ειδικότερα, ορθώς και το νόμο ( τις διατάξεις που ήδη αναφέρθηκαν ) ερμήνευσε και εφάρμοσε και τις αποδείξεις εκτίμησε και πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι πρώτος και δεύτερος λόγοι έφεσης, με τους οποίους η εκκαλούσα υποστηρίζει τα αντίθετα......".

Με αυτά που δέχθηκε και έτσι έκρινε το Εφετείο επί της ως άνω αγωγής της ενάγουσας ήδη αναιρεσείουσας, την οποία και απέρριψε, κατά την κυρία της βάση, ως ουσιαστικά αβάσιμη, δεν παραβίασε εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 1718,1719 παρ.3, 1813,1871 και 1871 του Α.Κ., ούτε στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, αφού διέλαβε πλήρως, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες επ' αυτού, ο δε για το αντίθετο πρώτος και από τον αριθ.19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

λόγος της αναιρέσεως είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

III). Από τις διατάξεις των άρθρων 1825,1827,1831, και 1834 του Α.Κ. συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας οποιουδήποτε μεριδούχου, η οποία συνίσταται στο ήμισυ της εξ' αδιαθέτου μερίδας, λαμβάνεται ως βάση η κατάσταση και η αξία της κληρονομίας κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, δηλαδή όλα τα υπάρχοντα στην κληρονομία, κατά τον χρόνο αυτόν, περιουσιακά στοιχεία (πραγματική κληρονομική ομάδα), από την οποία αφαιρούνται τα χρέη της κληρονομίας, οι δαπάνες κηδείας του κληρονομουμένου, ως και οι δαπάνες απογραφής, προστίθενται δε ακολούθως σε αυτά και θεωρούνται, ως υπάρχουσες στην κληρονομία (πλασματική κληρονομική ομάδα) κατά την αξία του χρόνου της πραγματοποιήσεώς τους, οι παροχές των άρθρων 1831 παρ. 2 και 1833 του Α.Κ., που έγιναν από τον κληρονομούμενο, όσο ζούσε, προς τους μεριδούχους ή τρίτους, επί της δε προσδιοριζομένης κατά τον τρόπο αυτόν αυξημένης (πλασματικής) κληρονομικής ομάδας, εξευρίσκεται η νόμιμη μοίρα του κληρονόμου.

Ειδικότερα για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας του μεριδούχου: α) εκτιμάται η αξία όλων των αντικειμένων της κληρονομιάς κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, β) αφαιρούνται από την αξία αυτή της πραγματικής ομάδας της κληρονομιάς τα χρέη της και οι δαπάνες κηδείας του κληρονομουμένου και απογραφής της κληρονομιάς, γ) στο ποσό που απομένει μετά την αφαίρεση των παραπάνω χρεών, προσθέτονται με την αξία που είχαν κατά το χρόνο που πραγματοποιήθηκαν οι πιο πάνω παροχές του κληρονομουμένου προς τους μεριδούχους ή τρίτους, δ) με βάση την αυξημένη ( πλασματική ) κληρονομική ομάδα, που προσδιορίζεται κατά τον προαναφερόμενο τρόπο, εξευρίσκεται η νόμιμη μοίρα του μεριδούχου, ε) από το ποσό αυτής (νόμιμης μοίρας) αφαιρείται η αξία των πραγμάτων, στα οποία τυχόν έχει εγκατασταθεί ο μεριδούχος, καθώς και η αξία της παροχής που τυχόν είχε λάβει και υπόκειται σε συνεισφορά και στ) σχηματίζεται ένα κλάσμα με αριθμητή το ποσό της εξευρισκόμενης με τον πιο πάνω τρόπο νόμιμης μοίρας του και παρονομαστή την αξία εκείνων των στοιχείων της πραγματικής ομάδας, από τα οποία, χωρίς αφαίρεση χρεών και δαπανών, θα λάβει ο μεριδούχος το απαιτούμενο ποσοστό για τη νόμιμη μοίρα του.

Το κλάσμα αυτό ή δεκαδικός αριθμός που προκύπτει από τη διαίρεση του αριθμητή με τον παρονομαστή παριστά το ποσοστό που πρέπει να πάρει ο μεριδούχος αυτούσιο σε κάθε αντικείμενο της πραγματικής ομάδας της κληρονομιάς, για να λάβει έτσι τη νόμιμη μοίρα του (Α.Π. 511/1982 ΝΟΒ 31,354). Εξ' άλλου κατά το άρθρο 1831 παρ. 2 ΑΚ, όπως ίσχυε πριν από το ν. 1329/1983 και έχει εφαρμογή μερικώς στην προκειμένη περίπτωση κατ` άρθρο 88 του ιδίου νόμου, για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας προστίθεται στην κληρονομία κάθε δωρεά του κληρονομουμένου που έγινε στη δεκαετία πριν από το θάνατό του και δεν επιβαλλόταν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρεπείας, καθώς και οτιδήποτε καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα κάθε μεριδούχου κατά το άρθρο 1833 του ιδίου Κώδικα.

Ορίζεται δε στο άρθρο αυτό, όπως και τούτο ίσχυε κατά τον ίδιο χρόνο, ότι στη νόμιμη μοίρα καταλογίζεται οτιδήποτε παραχώρησε ο κληρονομούμενος, ενόσω ζούσε, στο μεριδούχο με τον όρο να καταλογισθεί στη νόμιμη μοίρα. Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι για να προστεθεί στην κληρονομία και υπολογισθεί στη νόμιμη μοίρα η παροχή που έγινε σε μεριδούχο από τον κληρονομούμενο σε χρόνο μεγαλύτερο της δεκαετίας πριν από το θάνατό του και πάντως πριν από την ισχύ του ν. 1329/1983, πρέπει η παροχή να έγινε με τον όρο να καταλογισθεί στη νόμιμη μοίρα (A.Π.27/2005, Α.Π.463/1985 ΝΟΒ 34,193).

Στην προκειμένη περίπτωση από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως, ως προς την επικουρική βάση της αγωγής, τα ακόλουθα κρίσιμα περιστατικά: " Κατά τον χρόνο θανάτου της κληρονομουμένης η κληρονομιαία περιουσία αυτής αποτελούνταν α) από το 1/2 εξ αδιαιρέτου ενός οικοπέδου, επιφάνειας 540 τ.μ.

με την επ' αυτού ισόγεια οικία επιφανείας 109 τ.μ., κειμένου στη ..... Χίου, αξίας του ποσοστού αυτού 30.000 ευρώ, β) την επικαρπία του υπό στοιχεία Α2 διαμερίσματος, επιφανείας 54 τ.μ., που βρίσκεται στην Αθήνα επί της οδού .... ....., αξίας 1.648,13 ευρώ, δηλαδή 1/10 της συνολικής πραγματικής αξίας του ακινήτου ανερχομένης στο ποσό των 16.481,29 ευρώ λόγω της ηλικίας της κληρονομουμένης που διήγε το 83° έτος της ηλικίας της, και την επικαρπία του υπό στοιχεία Κ5 καταστήματος, επιφανείας 21,50 τ.μ.,που βρίσκεται στην ίδια ως άνω πολυκατοικία, αξίας 1.264,49 ευρώ, υπολογιζόμενης κατά τον ίδιο τρόπο, καθόσον η συνολική πραγματική αξία του ανερχόταν σε 12.644,9 ευρώ, γ) 120 μετοχές της ανώνυμης εταιρείας " COSΜΟΤΕ " Κινητές Τηλεπικοινωνίες Α.Ε.

αξίας 1.220,40 ευρώ, δ) όλη την οικοσκευή της κληρονομουμένης αποτελούμενη από έπιπλα αντίκες, μια τραπεζαρία από ατόφιο μαόνι παλαιά, έπιπλα σαλονιού, διακοσμητικά αντικείμενα, σερβίτσια φαγητού, υαλικά, κρύσταλλα, τραπέζια, ασημικά, πορσελάνες, κοσμήματα, συνολικής αξίας 23.000 ευρώ. Η αξία των παραπάνω υπό στοιχεία α' έως και γ' κληρονομιαίων πραγμάτων δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους, ενώ το Δικαστήριο στηρίζει την κρίση του για την ύπαρξη και την αξία των κληρονομιαίων πραγμάτων με στοιχείο δ' στην κατάθεση του μάρτυρα των εναγομένων Γ1 και στην ένορκη βεβαίωση του ......

που προσκομίζουν οι εναγόμενοι σε συνδυασμό και συνεκτίμηση με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα. Η αξία, λοιπόν, της πραγματικής κληρονομικής ομάδας ανερχόταν στο ποσό των 57.133,02 ευρώ (30.000+ 1.648,13+1.264,49 ευρώ + 1.220,40+23.000 ). Από το ποσό αυτό πρέπει να αφαιρεθούν οι δαπάνες της κηδείας που ανήλθαν στο μη αμφισβητούμενο ποσό των 1.962,28 ευρώ.

Έτσι, το υπόλοιπο της αξίας της πραγματικής κληρονομικής ομάδας ανέρχεται στο ποσό των 55.170,74 ευρώ (57.133,02 - 1.962,28 ). Στο τελευταίο αυτό ποσό προσθέτονται και θεωρούνται ότι υπάρχουν στην κληρονομιά (πλασματική κληρονομική ομάδα), με την αξία που είχαν κατά τους χρόνους των παροχών, οι ακόλουθες παροχές: 1) Τα 20/32 εξ αδιαιρέτου του υπό στοιχεία Γ1 διαμερίσματος, επιφανείας 57,60 τ.μ., που βρίσκεται στο .......Αττικής επί των οδών .....

και ...., που απέκτησε η ενάγουσα με το ..... συμβόλαιο γονικής παροχής της Συμβολαιογράφου Βασιλικής Καραλή, πραγματικής αξίας κατά το χρόνο της παροχής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, 10.000 ευρώ. 2) Το 1/4 εξ αδιαιρέτου οικοπέδου, επιφανείας 1011,79 τ.μ. στη θέση " ..... " στο ....... Αργολίδας, που απέκτησε η ενάγουσα με το ....

συμβόλαιο γονικής παροχής της ίδιας πιο πάνω Συμβολαιογράφου, πραγματικής αξίας κατά το χρόνο της παροχής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, 15.000 ευρώ. 3) Το υπό στοιχεία Δ5 διαμέρισμα του 4ου ορόφου της επί της οδού ..... αρ...... Αθηνών πολυκατοικίας, επιφανείας 72 τ.μ., που απέκτησε η ενάγουσα με το ... συμβόλαιο γονικής παροχής της άνω Συμβολαιογράφου, πραγματικής αξίας κατά το χρόνο της παροχής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, 19.500 ευρώ. 4) Η ψιλή κυριότητα του υπό στοιχεία Α2 διαμερίσματος του 1ου ορόφου της επί της οδού ......

αρ. ...... πολυκατοικίας, επιφανείας 54 τ.μ., που απέκτησε η ενάγουσα με το .... συμβόλαιο γονικής παροχής της άνω Συμβολαιογράφου, πραγματικής αξίας κατά το χρόνο της παροχής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, 16.500 ευρώ.

5) H ψιλή κυριότητα του υπό στοιχεία Κ5 ισογείου καταστήματος στην οδό .... αρ. ...., επιφανείας 21,50 τ.μ., που απέκτησε η ενάγουσα με το ....... πιο πάνω συμβόλαιο, πραγματικής αξίας κατά το χρόνο της παροχής, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, 12.500 ευρώ. 6) Κατά το έτος 1982 δωρεά 1.027 ευρώ από τη διαθέτιδα στην ενάγουσα για την αγορά αυτοκινήτου που προήλθαν από την πώληση του υπό στοιχεία ΑΙ διαμερίσματος του 1ου ορόφου επί της οδού ...... .....

και κατά το έτος 1986 το ποσό των 10.000 ευρώ δωρεά από τη διαθέτιδα στην ενάγουσα για την αγορά ποσοστού 2/3 του υπό στοιχεία Δ2 διαμερίσματος του 4ου ορόφου, επιφανείας 145,50 τ.μ. και ποσοστού 2/3 της υπό στοιχεία Υ2 αποθήκης στο ..... με το ..... συμβόλαιο της ως άνω Συμβολαιογράφου. Το Δικαστήριο στηρίζει την κρίση του για τις πιο πάνω δωρεές στη σαφή κατάθεση του μάρτυρα Γ1, η οποία δεν αναιρείται από άλλο αποδεικτικό μέσο, κατά τρόπο που να μπορεί να στηρίξει διαφορετική δικαστική κρίση.

Συνεπώς, οι προσθετέες παροχές είναι συνολικού ποσού 84.527 ευρώ (10.000 + 15.000 + 19.500 + 16.500 + 1.027 + 10.000), ενώ η πλασματική κληρονομική ομάδα ανέρχεται στο ποσό των 139.697,74 ευρώ (55.170,74 πραγματική κληρονομική ομάδα + 84.527 προσθετέες παροχές). Η νόμιμη μοίρα της ενάγουσας ανέρχεται στο 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας της, δηλαδή ανέρχεται στο ποσό των 69.848,87 ευρώ.

Η ενάγουσα μεριδούχος έχει λάβει τις ακόλουθες παροχές με τα αντίστοιχα ποσά, οι οποίες είναι καταλογιστέες στη νόμιμη μοίρα της, ήτοι 1) το ποσό των 10.000 ευρώ (η γονική παροχή του υπό στοιχεία Γ1 διαμερίσματος στο ......), 2) το ποσό των 15.000 ευρώ ( η γονική παροχή του 1/4 του οικοπέδου στο ...... Αργολίδας ) και 3) το ποσό των 11.027 ευρώ ( οι δωρεές προς την ενάγουσα από τη μητέρα της κατά τα έτη 1982 και 1986 ).

Ο ισχυρισμός της ενάγουσας ότι οι ανωτέρω με αριθμούς 1 και 2 παροχές αποτελούν γονικές παροχές της μητέρας της προς αυτήν που έγιναν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή για λόγους ευπρέπειας και δεν είναι καταλογιστέες, κρίνεται απορριπτέος, καθόσον ο ισχυρισμός αυτός μπορεί να προβληθεί από τρίτα πρόσωπα τα οποία και αφορά και όχι από μεριδούχους σύμφωνα με τα άρθρα 1831 παρ.2 και 1833 ΑΚ.

Όμως δεν καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα της ενάγουσας οι ακόλουθες παροχές, ήτοι: 1) η γονική παροχή του Δ5 διαμερίσματος επί της οδού ....... αρ. .... με το ..... συμβόλαιο και 2) οι γονικές παροχές που αφορούν στο διαμέρισμα Α2 και στο κατάστημα Κ5 επί της οδού..... αρ. .... και ... με το ...... συμβόλαιο, διότι η διαθέτιδα ρητά στα άνω συμβόλαια εξαίρεσε την υποχρέωση του καταλογισμού των στοιχείων αυτών στη νόμιμη μοίρα της ενάγουσας.

Η αξία των ως άνω περιουσιακών στοιχείων που καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα της ενάγουσας ανέρχεται στο ποσό των 36.027 ευρώ ( 10.000 + 15.000 + 11.027). Με την προαναφερόμενη διαθήκη η κληρονομουμένη κατέλειπε στην ενάγουσα α) την επικαρπία των ακινήτων Α2 και Κ5 , συνολικής αξίας κατά το χρόνο του θανάτου της 2.912,62 ευρώ, β) τις 120 ονομαστικές μετοχές της ανώνυμης εταιρείας " COSΜΟΤΕ " αξίας 1,220,40 ευρώ και γ) όλη την κινητή περιουσία της -οικοσκευή αξίας 23.000 ευρώ, δηλαδή περιουσιακά στοιχεία συνολικής αξίας ποσού 27,133,02 ευρώ ( 2.912,62 + 1.220,40 + 23.000 ).

Η συνολική αξία των κληρονομιαίων στα οποία εγκαταστάθηκε η ενάγουσα ανέρχεται στο ποσό των 63.160,02 ευρώ (27.133,02 + 36.027 ). Το ποσό αυτό των 63.160,02 ευρώ αφαιρείται από το ποσό των 69.848,87 ευρώ, στο οποίο ανέρχεται η νόμιμη μοίρα της ενάγουσας, και, έτσι, απομένει ως υπόλοιπο το ποσό των 6.688,85 ευρώ (69.848,87 - 63.160,02 ). Κατά το ποσό αυτό πρέπει να συμπληρωθεί η νόμιμη μοίρα της ενάγουσας, ενώ αυτό, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, τίθεται ως αριθμητής κλάσματος με παρονομαστή την αξία του 1/2 εξ αδιαιρέτου ακινήτου που βρίσκεται στο Δημοτικό Διαμέρισμα .......

του Δήμου Αμάνης του Νομού Χίου ανερχόμενη, κατά τα ανωτέρω, στο ποσό των 30.000 ευρώ πλέον των εξόδων κηδείας της κληρονομουμένης. Δηλαδή τίθεται ως παρονομαστής το ποσό των 31.962,28 ευρώ ( 30.000 + 1.962,28 ).

Συνεπώς, το σχηματιζόμενο κλάσμα είναι 6.688,85/ 31.962,28 και ο δεκαδικός 0,21 ή ποσοστό 21% που η ενάγουσα πρέπει να λάβει αυτούσιο στο 1/2 εξ αδιαιρέτου του άνω ακινήτου, το οποίο ποσοστό 21% του 1/2 εξ αδιαιρέτου κατέχουν οι εναγόμενοι, για να λάβει έτσι τη νόμιμη μοίρα της. Επομένως, η ένδικη αγωγή κρίνεται ως εν μέρει κατ' ουσίαν βάσιμη κατά την επικουρική της βάση. ...".

Με βάση αυτές τις παραδοχές του το Εφετείο αναγνώρισε κληρονομικό δικαίωμα της ενάγουσας, ως νομίμου μεριδούδου στην κληρονομία της μητέρας της, κατά ποσοστό 21% επί του 1/2 εξ' αδιαιρέτου του κληρονομιαίου ακινήτου, χωρίς, ως όφειλε, να προβεί στον κατά τα άνω νόμιμο προσδιορισμό της νόμιμης μοίρας αυτής στην κληρονομία της κληρονομουμένης μητέρας της, δοθέντος ότι α) έθεσε ως παρονομαστή του κλάσματος την αξία της πραγματικής ομάδας της κληρονομίας, προσθέτοντας όμως την δαπάνη κηδείας, με αποτέλεσμα, δια της αυξήσεως του παρανομαστή του κλάσματος, να επιδικάσει στην ενάγουσα ποσοστό μικρότερο του πράγματι απαιτουμένου για τη συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας της, και β) καταλόγισε στη νόμιμη μοίρα την δωρεά του έτους 1982, που δόθηκε πριν από την ισχύ του ν.1329/1983, ενώ η κληρονομουμένη είχε αποβιώσει στις 21.8.2002, χωρίς να δεχθεί ότι το ποσό αυτό παραχωρήθηκε εν ζωή στην ενάγουσα - μεριδούχο με τον όρο να καταλογισθεί στη νόμιμη μοίρα.

Επίσης το Εφετείο με εντελώς ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες προέβη στην αναγωγή της αξίας των γενόμενων από την κληρονομούμενη προς την ενάγουσα παροχών, που έγιναν με τα με αριθμό ....., ....., ..... και ...... συμβόλαια, χωρίς να προσδιορίζει επακριβώς τον χρόνο των παροχών αυτών, ενώ εξάλλου εντελώς αναιτιολογήτως δέχεται ότι η αξία της οικοσκευής της κληρονομουμένης, αποτελουμένης από έπιπλα αντίκες, μία τραπεζαρία από ατόφιο μαόνι παλαιά, έπιπλα σαλονιού, διακοσμητικά αντικείμενα, σερβίτσια φαγητού, υαλικά, κρύσταλλα, τραπέζια, ασημικά, πορσελάνες, κοσμήματα, ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 23.000 ευρώ, χωρίς να προσδιορίζεται, όπως θα έπρεπε, η αξία καθ' ενός αντικειμένου χωριστά.

Ενόψει κυρίως των άνω παραδοχών του το Εφετείο παραβίασε τόσον ευθέως όσο και εκ πλαγίου τις ως άνω εφαρμοστέες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, στέρησε την προσβαλλόμενη απόφασή του νόμιμης βάσης σε σχέση με τα άνω ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και υπέπεσε εκ τούτου στις από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 του ΚΠολΔ πλημμέλειες και γι' αυτό πρέπει κατά παραδοχή των σχετικών τρίτου, τετάρτου και δευτέρου στοιχ.

στ και ζ, λόγων της αιτήσεως να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, ήτοι κατά το μέρος που έγινε δεκτή εν μέρει η αγωγή κατά την επικουρική της βάση, για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Αθηνών που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, εν μέρει κατά τα στο σκεπτικό αναφερόμενα, την προσβαλλόμενη ως άνω 1683/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το μέρος που αναιρέθηκε στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Μαρτίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Μαρτίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ