Supreme Court dismisses appeal on land expropriation and inheritance law grounds regarding public ownership.

Απόφαση 557 / 2012 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 557/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Ερωτόκριτο Καλούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 7 Δεκεμβρίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Α. Κ. του Π., και 2. Δ. συζ. Α. Κ., το γένος Χ. Κ., κατοίκων ... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αθανάσιο Παπαγεωργίου.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Α. Γ. του Γ., 2. Π. Γ. του Γ., κατοίκων ... , ως διαδόχων και δηλούντων συνέχιση της παρούσης δίκης του θανόντος πατρός των και αρχικού διαδίκου Γ. Γ. του Α., και 3. Συνεταιρισμού Αποκαταστάσεως Ακτημόνων Κτηνοτρόφων (Σ.Α.Α.Κ.) κοινότητος Βάρης Αττικής, που εδρεύει στην Βάρη, όπως νόμιμα εκπροσωπείται. Ο μεν πρώτος (Α. Γ.) παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Μακρή, οι δε 2η και 3ος εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο τους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-9-1992 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 7992/1993 μη οριστική, 3960/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4198/2003, 2761/2005 μη οριστικές, 5360/2006 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 23-10-2008 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ερωτόκριτος Καλούδης ανέγνωσε την από 28-11-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Με την 3473/14-2-5-3-1923 απόφαση της Επανάστασης του 1922 για την αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών, η οποία κυρώθηκε με το ψήφισμα της Συντακτικής Συνέλευσης των Αθηνών από 7/6-15/9/1924, επιτράπηκε η απαλλοτρίωση ακινήτων κατά παρέκκλιση του άρθρου 17 του Συντάγματος του 1911. Κατ' εφαρμογήν των παραπάνω έκτακτων νομοθετημάτων, σε συνδυασμό με τα άρθρα 1, 2, 22, 25, 26, 39 και επόμενα του από 3/5-10-1924 διατάγματος περί Κωδικοποιήσεως των αγροτικών νόμων και το άρθρο 25 παρ.2 του από 24-11/26-12-1925 ν.δ. "περί τροποποιήσεως του Αγροτικού Κώδικος", που αντικατέστησε το άρθρο 25 της εν λόγω Κωδικοποίησης, από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της υπουργικής απόφασης που κηρύσσει την απαλλοτρίωση, κατά τη ρητή διάταξη του άρθρου 25, περιέρχονται στην κυριότητα και στη νομή του Δημοσίου τα κτήματα που απαλλοτριώθηκαν με την υπουργική απόφαση πλην των εξαιρέσεων των άρθρων 3 έως 12 που εδώ δεν πρόκειται (ΟλΑΠ 470/1938).

Κατά παρέκκλιση του άρθρου 19 του Συντάγματος του 1927 επιτράπηκε στη συνέχεια με το άρθρο 119 αυτού η απαλλοτρίωση για την αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών, μικρών κτηνοτρόφων και προσφύγων αγροτών επί μία πενταετία, όπως κάθε φορά ορίζει ο νόμος με τους περιορισμούς του άρθρου 119. Ακολούθησαν οι παρεκκλίσεις από τη συνταγματική προστασία για την ιδιοκτησία που έγιναν με τους περιορισμούς του άρθρου 104 του Συντάγματος του 1952 (αντίστοιχου του άρθρου 119 του Συντάγματος του 1927) και εκδόθηκε το ν.δ. 2185/1952 "περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως κτημάτων προς αποκατάστασιν ακτημόνων καλλιεργητών και κτηνοτρόφων", το οποίο, εφόσον εκδόθηκε μέχρι της 21-4-1967, διατηρείται σε ισχύ, κατ' άρθρο 117 παρ.1 του ισχύοντος Συντάγματος, κατά τις διατάξεις του οποίου η απαλλοτρίωση θεωρείται ότι έχει συντελεστεί από τη χρονολογία της δημοσίευσης της υπουργικής απόφασης που κηρύσσει την απαλλοτρίωση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης (άρθρο 2 παρ.3), από τη δημοσίευση δε αυτή "περιέρχονται άνευ άλλης διατυπώσεως εις την κυριότητα και την νομήν του Δημοσίου πάσαι αι εκτάσεις του κτήματος μεθ' όλων των κτισμάτων πλην των εξαιρέσεων των άρθρων 18, 20, 29 και 30 του παρόντος άρθρο 6)".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 2 παρ.5 του από 29/30-4-1953 β.δ. "περί κωδικοποιήσεως των κειμένων διατάξεων περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων κλπ", προσφυγικές απαλλοτριώσεις ανακαλούνται αυτοδικαίως από την 15 Απριλίου 1957, εφόσον μέχρι τη χρονολογία αυτή δεν χώρησε ούτε κατάληψη ούτε αποζημίωση. Με τη διάταξη αυτή επιδιώχθηκε εκκαθάριση των εκκρεμοτήτων από τις ρυθμίσεις απαλλοτριώσεων, δυνάμει του άρθρου 119 του Συντάγματος του 1927 ή άλλων προγενεστέρων, κατά παρέκκλιση από τους ορισμούς των συνταγματικών διατάξεων για την προστασία της ιδιοκτησίας.

Όμως, η κατά τα άνω αυτοδίκαιη ανάκληση δεν λαμβάνεται αυτεπαγγέλτως υπόψη από το δικαστήριο, αλλά θα πρέπει να προβάλλεται από τον καθ' ου η απαλλοτρίωση, προς το συμφέρον του οποίου θεσπίσθηκε η προεκτιθέμενη διάταξη. Επομένως, δεν μπορεί να προβάλλεται από άλλον, εκτός από τον καθ' ου η απαλλοτρίωση, ούτε μάλιστα από εκείνον που δεν αντλεί από τον καθ' ου η απαλλοτρίωση τα επικαλούμενα δικαιώματά του.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα εξής: "Το επίδικο ακίνητο είναι ένα αγροτεμάχιο έκτασης 9085 τ.μ. ... που βρίσκεται στη θέση "Δίλοφο" της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου Βάρης Αττικής ... αποτελεί τμήμα μεγαλύτερης βοσκήσιμης έκτασης 5000 στρεμμάτων περίπου που ανήκε στην Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη και απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά από το Ελληνικό Δημόσιο προς αποκατάσταση ακτημόνων με την 145277/24-11-1924 απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, που δημοσιεύτηκε νόμιμα (ΦΕΚ 111Β/ 26-11-1924).

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 22 του Διατάγματος της 3-10-1924 "περί κωδικοποιήσεως των αγροτικών νόμων>>, είχε κηρυχθεί απαλλοτριωτέα και παραχωρητέα με σκοπό τη γεωργική αποκατάσταση ακτημόνων καλλιεργητών η μεγαλύτερη έκταση (αγρόκτημα Βάρης) με την παραπάνω 145277/1924 απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, με τη 13004/1930 δε απόφαση του ίδιου Υπουργού (ΦΕΚ 108, τ.

Β. 30-8-1930) εγκρίθηκε η οριστική διανομή του αγροκτήματος. Έτσι, συντελέστηκε η απαλλοτρίωση και η κυριότητα περιήλθε στο Ελληνικό Δημόσιο, μολονότι δεν καταβλήθηκε η αποζημίωση (μέχρι την παρακάτω αναφερόμενη παραχώρηση στον δεύτερο εναγόμενο) ... με την κατάληψη της απαλλοτριωθείσας έκτασης από αυτό (Ελληνικό Δημόσιο) το οποίο έκτοτε την εξουσίαζε δια των αρμοδίων οργάνων του ...

εποπτεύοντας, φυλάττοντας και προστατεύοντα (αυτήν) από καταπατήσεις τρίτων και οριοθετώντας τη μείζονα έκταση ... μέχρι την παραχώρηση μέρους της έκτασης αυτής στο δεύτερο εναγόμενο Συνεταιρισμό Αποκατάστασης Ακτημόνων Κτηνοτρόφων Βάρης-Αττικής το 1960 ... με το 163319/23-1-1960 οριστικό παραχωρητήριο του Υπουργείου Γεωργίας, που μεταγράφηκε νόμιμα ... ( τον οποίο -εναγόμενο Συνεταιρισμό) τότε αποτελούσαν οι κατονομαζόμενοι σε αυτό (παραχωρητήριο) σαράντα δύο (42) αποκατασταθέντες με την υπ' αριθμ. 53/1948 απόφαση της Επιτροπής Απαλλοτριώσεων Αθηνών και σε εκτέλεση της απόφασης αυτής (και) έτσι ο δεύτερος αυτός εναγόμενος έγινε κύριος βοσκήσιμων εκτάσεων συνολικής επιφάνειας 1823,180 στρεμμάτων που βρίσκονται στην εποικισθείσα περιοχή του αγροκτήματος Βάρης Αττικής και αποτελούνται από τα ακόλουθα τέσσερα τεμάχια, που καθορίζονται στην οριστική διανομή των γαιών, που κυρώθηκε ...

α) ..., β) ..., γ) το υπ' αριθμ. 462 έκτασης 1445, 680 στρεμμάτων ... και δ) ... Εξάλλου, αποδείχθηκε ότι η επίδικη έκταση μετά του μεγαλύτερου ακινήτου αποτελεί τμήμα του πιο πάνω περιελθόντος στο δεύτερο εναγόμενο συνεταιρισμό υπ' αριθμ. 462 κληροτεμαχίου συνολικής έκτασης ως άνω 1445, 680 στρεμμάτων, παρά τα αντίθετα υποστηριζόμενα από τους ενάγοντες ενώ συγχρόνως εμπίπτει στον τίτλο κτήσης των εναγόντων, δηλαδή το .../1985 αγοραπωλητήριο συμβόλαιο του συμ/φου Αθηνών Γεωργίου Σοφιανόπουλου, όπως διορθώθηκε με την υπ' αριθμ. .../92 πράξη του ίδιου συμ/φου, καθώς επίσης εμπίπτει και στον τίτλο του δικαιοπαρόχου τους Β.

Ο.. Όμως ο τελευταίος (Β. Ο.), δεν ήταν κύριος του επίδικου και του μεγαλύτερου ακινήτου, ώστε να καταστούν έτσι συγκύριοι οι ενάγοντες με το παραπάνω συμβόλαιο, καθόσον αυτό, όπως προαναφέρθηκε, ανήκε στην Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη και περιήλθε, με την απαλλοτρίωση του 1924 και με την κατάληψή του από το Ελληνικό Δημόσιο, στο τελευταίο.

Ειδικότερα, ο προαναφερόμενος Β. Ο. φέρεται κύριος αυτού δυνάμει του υπ' αριθμ. .../1981 συμβολαίου του συμ/φου Αθηνών Κων/νου Μητρέλλη, το οποίο υπογράφτηκε (αυτοσύμβαση) σε εκτέλεση του υπ' αριθμ. .../1972 προσυμφώνου αγοραπωλησίας του συμ/φου Ελευσίνας Β. Τζαμουράνη. Με το τελευταίο αυτό συμβόλαιο ο Β. Ο. είχε προσυμφωνήσει με τον Α.

Δ. να αγοράσει απ' αυτόν (Δ.) έκταση συνολικού εμβαδού 1008 στρεμμάτων ευρισκομένη στη θέση "Κρεβατάκια" της Βάρης, ενώ στην πραγματικότητα, η παραπάνω έκταση ανήκε, μετά την ανωτέρω απαλλοτρίωση, στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου και τμήματα αυτής, μετά την προαναφερόμενη παραχώρηση, στην κυριότητα του εναγόμενου Συνεταιρισμού.

Για την παραπάνω πράξη του ο Β. Ο. καταδικάσθηκε αμετάκλητα για απάτη σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου κατ' εξακολούθηση και κατ' επάγγελμα και υπό περιστάσεις που μαρτυρούν ότι ο υπαίτιος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος (βλ. ΑΠ 1378/92, προσαγομένη). Ο δε δικαιοπάροχος του Β. Ο., Α. Δ., δεν ήταν κύριος του επιδίκου ως κληρονόμος της θανούσας το έτος 1933 μητέρας του Φ.

Δ., την οποία αποδέχθηκε με την .../1969 πράξη αποδοχή κληρονομιάς, αφού, όπως προεκτέθηκε, η έκταση αυτή είχε ήδη απαλλοτριωθεί το έτος 1924 και είχε περιέλθει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου. Περαιτέρω, ούτε με πρωτότυπο τρόπο (τακτική ή έκτακτη χρησικτησία) οι ενάγοντες και οι δικαιοπάροχοί τους έγιναν κύριοι του επιδίκου, αφού αυτό μετά της μεγαλύτερης έκτασης απαλλοτριώθηκε το έτος 1924 με την προαναφερόμενη απόφαση του Υπουργού Γεωργίας και περιήλθε, έτσι, με την κατάληψη από το Ελληνικό Δημόσιο και τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης στην κυριότητα του τελευταίου, το οποίο εθεωρείτο πλέον νομέας και άσχετα με τη διενέργεια διακατοχικών πράξεων και δεν χωρούσε πλέον χρησικτησία τρίτου σε βάρος του, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, ενώ στη συνέχεια από τη μεταγραφή του παραχωρητηρίου το έτος 1960 η κυριότητα του επιδίκου μετά της μεγαλύτερης έκτασης που αποτελούσε τμήμα του υπ' αριθ. 462 κληροτεμαχίου, περιήλθε ως ενιαίος κλήρος στα μέλη του Συνεταιρισμού, οι οποίοι και εθεωρούντο έκτοτε πλασματικοί νομείς μέχρι τις 23-5-1968 που άρχισε η ισχύς του α.ν. 431/1968 ...

Μετά την ισχύ, όμως του νόμου αυτού-οπότε και δεν θεωρείται ο κληρούχος κατά πλάσμα του νόμου νομέας του κλήρου αν δεν τον κατέχει στην πραγματικότητα-και αν ακόμη ήθελε θεωρηθεί ότι οι ενάγοντες και οι δικαιοπάροχοί τους άσκησαν διακατοχικές πράξεις στο επίδικο που, όπως προαναφέρεται, αποτελεί τμήμα αγροτικού κλήρου, δεν απέκτησαν κυριότητα σ' αυτό, καθόσον δεν είναι επιτρεπτή η χρησικτησία επί τμήματος κληροτεμαχίου της οριστικής διανομής, αφού, έτσι, επέρχεται η κατάτμηση του κλήρου που απαγορεύεται ...

Ακολούθως των ανωτέρω κριθέντων και αποδειχθέντων και κατά αποδοχή ως ουσιαστικά βάσιμης της περί ιδίας κυριότητας ένστασης του δεύτερου εναγόμενου Συνεταιρισμού, που ειδικότερη μορφή αυτής αποτελεί και ο προβληθείς νομότυπα από αυτόν ισχυρισμός ότι το επίδικο ακίνητο έχει απαλλοτριωθεί κατά τα προαναφερόμενα αναγκαστικά υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και ότι η απαλλοτρίωση αυτή έχει συντελεσθεί νόμιμα και ότι ακολούθως παραχωρήθηκε σε αυτόν ως γεωργικός κλήρος νομότυπα κατά τα προαναφερόμενα, αποτελούντος του επίδικου τμήματος του γεωργικού κλήρου, η ένδικη αγωγή ήταν απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη".

Με βάση τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση των ήδη αναιρεσειόντων εναγόντων κατά της εκκαλούμενης απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο είχε εκφέρει όμοια κρίση. Έτσι, που έκρινε το Εφετείο, περιέλαβε στην απόφασή του πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία τόσο όσον αφορά την απόρριψη της αγωγής όσο και όσον αφορά την παραδοχή της άνω ένστασης, που καθιστά εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των ουσιαστικών πιο πάνω διατάξεων για την απόκτηση της κυριότητας της επίδικης έκτασης από το Ελληνικό Δημόσιο λόγω της απαλλοτρίωσης και στη συνέχεια από το δεύτερο εναγόμενο και ήδη τρίτο αναιρεσίβλητο Συνεταιρισμό.

Αναφορικά με τις επί μέρους αιτιάσεις των αναιρεσειόντων το Εφετείο ορθά έκρινε, ότι το επίδικο αγροτεμάχιο με τη δημοσίευση της παραπάνω απόφασης