Supreme Court partially allows appeal, correcting court fee rate from 3% to 2% for opposing parties in expropriation compensation case.

Απόφαση 54 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 54/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Νοεμβρίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και στην προκειμένη περίπτωση και από τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαριέττα Βλαχοπάνου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ι. Μ. του Ν., 2) Ν. Μ. του Ι., 3) Γ. Θ. του Π., 4) Ι. Δ. του Μ., 5) Η. Δ. του Μ., 6) Δ. Μ. του Κ., κατοίκων ..., 7) Β. Π. το γένος Κ., κατοίκου ... 8) ..., 9) Σ. Μ. του Κ., 10) Α. Κ. του Θ., 11) Θ. Μ. του Ι., 12) Θ. Μ. του Ι., 13) Κ. Μ. του Θ., κατοίκων ..., 14) Α. Κ., κατοίκου ..., 15) Χ. Ν., 16) Α. Τ. του Η., κατοίκου ... 17) Ε. Μ., 18) Β. Κ. του Δ., 19) Σ. Π. του Η., 20) Σ. Χ. του Δ., 21) Γ. Ο. του Α., 22) Κ. Σ. του Α., 23) Ι. Κ. του Ν., 24) Κ. Μ. του Δ., 25) Ε. Κ. του Δ., 26) Χ. Ζ. του Κ., κατοίκων ..., 27) Ν. Κ. του Κ., κατοίκου ..., 28) Φ. Τ. του Γ., κατοίκου ..., 29) Α. Π. του Γ., κατοίκου ..., 30) Ε. Κ. του Γ., κατοίκου ..., 31) Ι. Μ. του Τ., 32) Α. Δ. του Ι., κατοίκων ... 33) Μ. Λ. του Α., 34) Δ. Τ. του Σ., κατοίκου ..., 35) Σ. Α. του Ι., 36) Π. Δ. του Ι., 37) Μ. Χ. του Κ., 38) Ε. Κ. του Κ., 39) Β. Κ. του Ε., 40) Α. Κ. του Ε., 41) Θ. Π. του Τ., 42) Ι. Σ. του Κ., 43) Χ. Κ. του Ι., 44) Ι. Κ. του Χ., 45) Φ. Γ. του Θ., 46) Ε. Τ. του Β., 47) Π. Σ. του Γ., 48) Χ. Σ. του Κ., 49) Θ. Σ. του Χ., 50) Ν. Δ. του Χ., 51) Γ. Ν. του Δ., 52) Ε. Γ. του Ι., 53) Ι. Τ. του Β., 54) Μ. Ζ. του Α., 55) Π. Ζ. του Μ., 56) Χ. Μ. του Κ., κατοίκων ... 57) Α. Λ., 58) Γ. Λ. και 59) Κ. Λ., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-9-2001 αίτηση προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 59/2001 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σερρών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την από 20-4-2002 (διά των προτάσεών τους) ανταίτηση των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 1454/2003 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 10-5-2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Καλαματιανός διάβασε την από 6-11-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του πρώτου λόγου αναίρεσης και την αναίρεση της 1454/2003 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης, κατά παραδοχή του δεύτερου λόγου, ως προς το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 6Α του διατάγματος της 26 Ιουνίου - 10 Ιουλίου 1944 "Περί κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου", που προστέθηκε με το άρθρο 46 παρ. 3 του ν. 4305/ 2014, "Η επίδοση από το Ελληνικό Δημόσιο ή οποιοδήποτε Ν.Π.Δ.Δ. κάθε ενδίκου βοηθήματος και ενδίκου μέσου, οποιασδήποτε κλήσης προς συζήτηση υπόθεσης, οποιασδήποτε δικαστικής απόφασης, προσωρινής διαταγής, για οποιαδήποτε υπόθεση σε οποιονδήποτε βαθμό ή στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης, ενώπιον οποιουδήποτε πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου, δύναται να γίνει:

α) στους αντιδίκους του ή τον αντίκλητό τους, β) στον δικηγόρο ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ή έχει υπογράψει το τελευταίο δικόγραφο που αφορά την υπόθεση, στην τελευταία δηλωθείσα, κατά τις κείμενες διατάξεις, διεύθυνσή τους. Ο δικηγόρος στην περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου θεωρείται αντίκλητος και για κάθε μεταγενέστερη επίδοση, εκτός εάν ο διάδικος, κατά περίπτωση, γνωστοποίησε με δήλωση στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους ή την έδρα του Ν.Π.Δ.Δ., το διορισμό νέου πληρεξουσίου ή αντικλήτου.

Ο δικηγόρος ή ο αντίκλητος οφείλει να παραδίδει αμελλητί το επιδιδόμενο έγγραφο. Επιδόσεις που έχουν διενεργηθεί κατά τα αναφερόμενα στα προηγούμενα εδάφια θεωρούνται νόμιμες και για εκκρεμείς σε οποιοδήποτε στάδιο υποθέσεις". Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την υπ’ αριθ. ... /5-6-2015 έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Σερρών Θ.

Τ., που προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον, ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτήν πράξη κατάθεσης και ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο νόμιμα και εμπρόθεσμα επιδόθηκε στον, θεωρούμενο κατά τα ανωτέρω ως αντίκλητο των αναιρεσιβλήτων, Νικόλαο Νικολάου, δικηγόρο Σερρών, ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης, ήτοι στη δίκη ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκης, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη 1454/2003 απόφαση περί καθορισμού οριστικής αποζημίωσης με την επιμέλεια της έχουσας προς τούτο πληρεξουσιότητα Παρέδρου του Ν.Σ.

του Κράτους Μαριέττας Βλαχοπάνου. Οι ως άνω αναιρεσίβλητοι, όμως, δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της προκειμένης υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου στην ως άνω δικάσιμο. Επομένως πρέπει, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία αυτών.

Ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 11 περίπτ. γ’ του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., κατά τον οποίο επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, για την ίδρυση του οποίου αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών (Ολ.ΑΠ 2/2008, ΑΠ 322/2011), ελέγχεται ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κ.λπ.) που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη (ΑΠ 1.../2010). Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη 1454/2003 απόφασή του αφού συνεκδίκασε την από 17-9-2011 αίτηση του αναιρεσείοντος και την ασκηθείσα δια των προτάσεων ανταίτηση των αναιρεσιβλήτων, με τις οποίες ζήτησαν να καθορισθεί η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για ακίνητα συνολικής έκτασης 51.273,92 τ.μ., των οποίων η κυριότητα φέρεται ότι ανήκει στους αναιρεσιβλήτους και τα οποία απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για τη διάνοιξη τμήματος της επαρχιακής οδού ..., που οφείλει να αποζημιώσει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο και οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες, δέχθηκε εν μέρει κατ’ ουσίαν την αίτηση και την ανταίτηση και καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας των επιδίκων στα διαλαμβανόμενα στην απόφαση ποσά.

Το ήδη αναιρεσείον, για να στηρίξει την αίτησή του προσκόμισε μετ’ επικλήσεως, μεταξύ άλλων α) τις από 20-11-1999 και 27-12-1999 εκθέσεις εκτίμησης του προϊσταμένου της ΔΟΥ Σερρών, με τις οποίες προσδιορίστηκε η αξία των απαλλοτριουμένων και β) τα ΦΜΑ .../1994, .../1994, .../1993, .../1997 και .../1995, με τα οποία μεταβιβάσθηκαν παρακείμενα ακίνητα.

Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, για να καταλήξει στο αποδεικτικό πόρισμα, βεβαιώνει στο σημείο που κάνει μνεία των αποδεικτικών μέσων κατ’ είδος ότι έλαβε υπόψη και όλα τα έγγραφα που προσκόμισαν οι διάδικοι ενώπιον του Δικαστηρίου με επίκληση. Από τη βεβαίωση αυτή σε συνδυασμό με το όλο σκεπτικό της προσβαλλόμενης απόφασης δεν καταλείπεται καμία αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του για το σχηματισμό της δικανικής του κρίσης και τα προαναφερθέντα έγγραφα.

Κατά συνέπεια, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 11γ’ Κ.Πολ.Δ. αντίθετος πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 130 του ν. 4070/2012, η δικαστική δαπάνη βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση και επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον παρόντα νόμο. Η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά.

Το άρθρο 22 του Ν. 3693/1957 δεν εφαρμόζεται. Η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου, με την οποία καθορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδας, αποτελεί, ως προς τη δικαστική δαπάνη, εκτελεστό τίτλο σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εάν και οι δύο διάδικοι αποδέχθηκαν την απόφαση αυτή ή πέρασε άπρακτη η προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 20.

Σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης. Από τη διάταξη αυτή, κατά την οποία τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο δικαιούχος της αποζημίωσης, προκειμένου να επιτύχει τον προσδιορισμό και την είσπραξη αυτής, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του δικηγόρου του, αποτελούν σύμφωνα και με την επιταγή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί πλήρους αποζημιώσεως, παρακολούθημα της εν λόγω αποζημίωσης και προσαυξάνουν το ποσό αυτής, ώστε να μην επέρχεται, φαλκίδευση της πλήρους αποζημίωσης που αυτός δικαιούται (Ολ.ΑΠ 502/2005 και 17/2000, ΑΠ .../2012), προκύπτει, ότι στη δίκη του προσωρινού ή οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης του απαλλοτριωμένου, σύμφωνα με τα άρθρα 18, 19 και 20 του άνω νόμου (ΚΑΑΑ), ένα είναι το αντικείμενο της δίκης, ο προσδιορισμός της αποζημίωσης και συνεπώς μία αμοιβή του δικηγόρου σε ποσοστό επί της αξίας του αντικειμένου αυτού της δίκης ορίζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 1 και 114 παρ. 5 του Κώδικα Δικηγόρων.

Έτσι, σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης στο Εφετείο, μετά τον προσωρινό προσδιορισμό αυτής, η δικαστική δαπάνη περιλαμβάνει: 1) τα γενόμενα για την διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα που ήταν απαραίτητα (άρθ. 189 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), 2) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου για την παράστασή του ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου και ενώπιον του Εφετείου (άρθρα 109 και 11 του Κώδικα Δικηγόρων) και 3) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου σε ποσοστό επί της καθοριζομένης οριστικής αποζημίωσης και δη 2% για τη σύνταξη αίτησης, ανταίτησης ή παρέμβασης και 1% για τη σύνταξη περιστάσεων επί της αίτησης, αντένστασης ή παρέμβασης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, οι αναιρεσίβλητοι κατά τη συζήτηση της αίτησης του αναιρεσείοντος ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκης για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης των ακινήτων τους, τα οποία απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά με την 1067528/7049/0010/25-8-1999 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών για δημόσια ωφέλεια, με τις επί της άνω αίτησης κατατεθείσες έγγραφες προτάσεις τους άσκησαν ανταίτηση.

Αίτηση και ανταίτηση συνεκδικάσθηκαν και καθορίσθηκε η αμοιβή των πληρεξούσιων δικηγόρων των ανταιτούντων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης. Σημειωτέον, ότι στη δίκη για καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδας, που είχε προηγηθεί επί αίτησης του αναιρεσείοντος, οι 56 αναιρεσίβλητοι είχαν ασκήσει ανταίτηση με προφορική δήλωση στο ακροατήριο, ενώ οι τρεις τελευταίοι τούτων είχαν ασκήσει με τον ίδιο τρόπο παρέμβαση.

Σύμφωνα όμως με τις πιο πάνω διατάξεις εφόσον η ανταίτηση ασκήθηκε με τις προτάσεις η αμοιβή των πληρεξούσιων δικηγόρων τους έπρεπε να καθορισθεί σε ποσοστό 2% επί της αποζημίωσης. Επομένως το Εφετείο με το να προσδιορίσει την αμοιβή των δικηγόρων των ανταιτούντων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης παραβίασε τις προπαρατεθείσες διατάξεις και ως εκ τούτου ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη η πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., διότι το Εφετείο καθόρισε την αμοιβή των πληρεξούσιων δικηγόρων των ανταιτούντων και ήδη αναιρεσίβλητων σε ποσοστό 3% επί της αποζημίωσης πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αναίρεση και δη μόνο κατά το κεφάλαιο της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τούτο και, δεδομένου ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, να κρατηθεί η υπόθεση κατά το μέρος αυτό (άρθρο 580 παρ. 3 εδ.

α’ Κ.Πολ.Δ.) και να καθορισθεί η αμοιβή των πληρεξούσιων δικηγόρων των καθ’ ων - ανταιτούντων (δικαιούχων της αποζημίωσης), που βαρύνει το Ελληνικό Δημόσιο, στο ως άνω νόμιμο ποσοστό, 2% επί του ποσού της αποζημίωσης. Οι αναιρεσίβλητοι πρέπει να καταδικασθούν στα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής δίκης του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, τα οποία ορίζονται μειωμένα κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957, δοθέντος ότι η αποκλείουσα την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του ν. 2882/2001 δεν έχει εφαρμογή στην δίκη της αναίρεσης κατ’ απόφασης εφετείου περί οριστικού προσδιορισμού αποζημίωσης, στην οποία εφαρμόζονται, όσον αφορά στη δικαστική δαπάνη, οι διατάξεις των άρθρων 173 έως 193 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (άρθρο 22 παρ. 3 ν. 2882/ 2001).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1454/2003 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το αναφερόμενο στο αιτιολογικό της παρούσας κεφάλαιο.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση κατά το ανωτέρω κεφάλαιο.

Καθορίζει την αμοιβή των πληρεξούσιων δικηγόρων των καθ’ ων - ανταιτούντων σε ποσοστό 2% επί του ποσού της αποζημίωσης.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής δίκης του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Ιανουαρίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ