Supreme Court dismisses appeal on property sale exemption, ruling 20.9% payment order valid under law.

Απόφαση 547 / 2023 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 547/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αικατερίνη Βλάχου, Γεωργία Κατσιμαγκλή, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη και Μαρί Δεργαζαριάν, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Νοεμβρίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - καλούσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ανώνυμη Εταιρεία", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ergasias AΕ", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Χονδρόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων - καθ' ων η κλήση: 1) Ε. Θ. του Ι., κατοίκου ... 2) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ AΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 3) ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ AΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων η 1η εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Γεωργία Τσιτσιρίγκου σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν. 3226/2004 και μετά από την υπ' αριθμ. 105/2020 Πράξη Προέδρου του Αρείου Πάγου, που δεν κατέθεσε προτάσεις, ενώ οι 2η και 3η δεν παραστάθηκαν.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-12-2013 αίτηση της ήδη 1ης των αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ρεθύμνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 126/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 10/2019 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 23-2-2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο η αναιρεσείουσα και η 1η των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της 1ης αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., αν κατά τη συζήτηση της αναιρέσεως δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος ερευνά αυτεπαγγέλτως αν ο απολειπόμενος διάδικος επέσπευσε εγκύρως τη συζήτηση, οπότε συζητεί την υπόθεση σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, ή, αν τη συζήτηση επέσπευσε ο αντίδικος του απολειπόμενου διαδίκου, οπότε εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα.

Αν η κλήση για συζήτηση δεν επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήτευση. Στην αντίθετη περίπτωση, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Περαιτέρω, με το άρθρο 83 παρ. 2 του ν. 4790/2021 "Κατεπείγουσες ρυθμίσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας από τις συνεχιζόμενες συνέπειες της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19, την ανάπτυξη, την κοινωνική προστασία και την επαναλειτουργία των δικαστηρίων και άλλα ζητήματα" ορίζεται ότι "2.

Σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιουδήποτε βαθμού δικαιοδοσίας και οποιασδήποτε διαδικασίας ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων λόγω των έκτακτων μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία του κορωνοϊού COVID-19, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του προέδρου του τμήματος ή του προϊσταμένου του δικαστηρίου, νέα ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο στη συντομότερη διαθέσιμη δικάσιμο.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. Προς ενημέρωση των διαδίκων, και πάντως όχι επί ποινή ακυρότητας, η νέα δικάσιμος γνωστοποιείται από τον γραμματέα στον δικηγορικό σύλλογο της έδρας του δικαστηρίου.

Στις υποθέσεις με διάδικο το Ελληνικό Δημόσιο, ο γραμματέας του δικαστηρίου γνωστοποιεί στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους τη νέα δικάσιμο με το οικείο πινάκιο ή έκθεμα. Με πρωτοβουλία επίσης του γραμματέα μπορεί να γνωστοποιείται η νέα δικάσιμος με αποστολή ηλεκτρονικού μηνύματος στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των διαδίκων ή με ανάρτηση στην πύλη ψηφιακών υπηρεσιών δικαστηρίων solon.gov.gr για όσα δικαστήρια και διαδικασίες έχουν ενταχθεί στο εν λόγω σύστημα".

Με την προαναφερόμενη διάταξη, προβλέπεται μεν ο αυτεπάγγελτος επαναπροσδιορισμός της συζήτησης των υποθέσεων που ματαιώθηκαν κατά το χρονικό διάστημα της επιβολής του μέτρου της προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19, πλην όμως, σε περίπτωση ερημοδικίας κάποιου διαδίκου κατά την ορισθείσα νέα δικάσιμο, προκειμένου να ισχύσει η με πρωτοβουλία του γραμματέα εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, ως κλήτευση κατ' αυτή του απολειπόμενου διαδίκου, απαιτείται, ως προϋπόθεση, ο εν λόγω διάδικος, είτε να είχε επισπεύσει εγκύρως τη συζήτηση ο ίδιος, είτε να είχε νομίμως και εμπροθέσμως κλητευθεί να παραστεί για τη δικάσιμο, κατά την οποία η συζήτηση της υπόθεσης ματαιώθηκε λόγω της αναστολής.

Σε αντίθετη περίπτωση, η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο για τη νέα δικάσιμο, δεν ισχύει ως κλήτευσή του κατ' αυτή και απαιτείται η νόμιμη κλήτευσή του. Στην προκείμενη περίπτωση, φέρεται προς συζήτηση ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου η υπό κρίση από 23.2.2019 (αρ. κατ. 28/2019) αίτηση της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "Τράπεζα Eurobank Ergasias Ανώνυμη Εταιρεία" κατά των 1) Ε.

Θ., 2) "Τράπεζας Πειραιώς Α.Ε" και 3) της "Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος Α.Ε.", με την οποία ζητείται η αναίρεση της υπ' αριθμ. 10/2019 αποφάσεως του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνης. Όπως προκύπτει από τα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου και τα διαδικαστικά έγγραφα της παρούσας δίκης, η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως προσδιορίσθηκε, κατ' άρθρ. 568 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., με την επιμέλεια της αναιρεσείουσας, να συζητηθεί στη δικάσιμο της 8-5-2020, κατά την οποία ματαιώθηκε η συζήτηση αυτής, λόγω της προσωρινής αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων εξ αιτίας του κορωνοϊού COVID-19.

Μετά την κατάθεση της από 10-5-2020 κλήσεως της "Τράπεζας Eurobank Ανώνυμη Εταιρεία", ως καθολικής διαδόχου της αρχικώς αναιρεσείουσας "Τράπεζα Eurobank Ergasias Ανώνυμη Εταιρεία", ορίστηκε νέα δικάσιμος η 19-2-2021. Από τις προσκομιζόμενες και επικαλούμενες υπ' αριθμ. 10590Δ' και 10587Δ'/22.10.2020 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Εφετείο Πειραιώς Ν.

Κ., προκύπτει ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της ανωτέρω κλήσεως επιδόθηκε νομίμως στις δεύτερη και τρίτη των αναιρεσιβλήτων, "Τράπεζα Πειραιώς Α.Ε" και "Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος", προς τις οποίες είχε ήδη επιδοθεί ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες υπ' αριθμ. 9519Δ/22-7-2019 και 9505Δ'/18-7-2022 εκθέσεις επιδόσεως του ίδιου ως άνω δικαστικού επιμελητή.

Κατά τη δικάσιμο εκείνη (19-2-2021) ματαιώθηκε η συζήτηση της υπόθεσης, εξ αιτίας των έκτακτων μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία του κορωνοϊού COVID-19, επαναπροσδιορίστηκε δε αυτή αυτεπαγγέλτως για τη δικάσιμο της 10-9-2021, με πράξη της Προέδρου του Δ' τμήματος, και γράφτηκε στο οικείο πινάκιο, σύμφωνα με το άρθρο 83 παρ. 2 και 3 του ν. 4790/2021, κατά την οποία αναβλήθηκε από το πινάκιο για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο.

Κατά την τελευταία αυτή δικάσιμο, η δεύτερη και η τρίτη των αναιρεσιβλήτων "Τράπεζα Πειραιώς Α.Ε" και "Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος", δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατατέθηκε γι' αυτές δήλωση μη παράστασης, κατά το άρθρο 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., παρέστησαν δε νομίμως και προσηκόντως η αναιρεσείουσα και η πρώτη των αναιρεσιβλήτων Ε.

Θ.. Ενόψει, όμως, του ότι οι ως άνω απούσες αναιρεσίβλητες τραπεζικές εταιρείες, είχαν νομίμως κλητευθεί να παραστούν για τη δικάσιμο της 19-2-2021, κατά την οποία η συζήτηση της υπόθεσης ματαιώθηκε, λόγω της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων και, με πρωτοβουλία του γραμματέα, ενεγράφη η υπόθεση στο οικείο πινάκιο κατά την αυτεπαγγέλτως ορισθείσα δικάσιμο της 10-9-2021, οπότε και πάλι αναβλήθηκε από το πινάκιο για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας (ισχύουσας της αναγραφής της στο οικείο πινάκιο ως κλήτευση όλων των διαδίκων, κατά τη διάταξη του άρθρου 226 παρ.4 εδ.

β' και γ' Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη, κατ' άρθρο 575 εδ. β' Κ.Πολ.Δ.), το Δικαστήριο πρέπει να προχωρήσει στη συζήτηση της υποθέσεως, παρά την απουσία τους. Η υπό κρίση από 23.2.2019 (αρ. κατ. 28/2019) αίτηση αναιρέσεως, κατά της υπ' αριθμ. 10/2019 αποφάσεως του, ως Εφετείου δικάσαντος, Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνης, η οποία εκδόθηκε ερήμην της δευτέρας των εφεσιβλήτων και ήδη τρίτης των αναιρεσιβλήτων ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ" και αντιμωλία των λοιπών διαδίκων, επί εφέσεως κατά της υπ' αριθμ. 126/2018 αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Ρεθύμνης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.).

Είναι, επομένως, παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.). Σημειώνεται ότι, παρά την ανωτέρω κατ' έφεση ερημοδικία της ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ", η προσβαλλόμενη απόφαση είναι τελεσίδικη και ως προς αυτήν και η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως παραδεκτά απευθύνεται και εναντίον της, διότι, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 14 του Ν. 3869/2010, η απόφαση αυτή δεν υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας και, συνακόλουθα, δεν μπορεί να γίνει λόγος για την αρχή της διαδοχικής ασκήσεως των ενδίκων μέσων, σύμφωνα με την οποία η ερήμην οριστική απόφαση του εφετείου υπόκειται σε αναίρεση μόνον αφότου έπαυσε να υπόκειται σε ανακοπή ερημοδικίας (ΑΠ 449/2022, ΑΠ 778/2022, ΑΠ 658/2022, ΑΠ 508/2020).

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 2 του ν. 3869/2010, όπως ίσχυε εν προκειμένω (ως εκ του χρόνου υποβολής- καταθέσεως της ένδικης αιτήσεως, στις 24-12-2013), πριν την αντικατάστασή της με το άρθρο 1 παρ. 18 της ΥΠΟΠΑΡ. Α. 4 του άρθρου 2 ν. 4336/2015 (που ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 2 υποπαρ. Α 4 άρθρ. 2 παρ. 5 αυτού, από τη δημοσίευσή του, στις 14-8-2015) "ο οφειλέτης μπορεί να υποβάλει στο δικαστήριο πρόταση εκκαθάρισης, ζητώντας να εξαιρεθεί από την εκποίηση βεβαρημένο ή μη με εμπράγματη ασφάλεια ακίνητο, που χρησιμεύει ως κύρια κατοικία του, εφόσον τούτο δεν υπερβαίνει το προβλεπόμενο από τις ισχύουσες διατάξεις όριο αφορολόγητης απόκτησης πρώτης κατοικίας, προσαυξημένο κατά πενήντα τοις εκατό.

Στην περίπτωση αυτή το δικαστήριο ρυθμίζει την ικανοποίηση απαιτήσεων των πιστωτών σε συνολικό ποσό που μπορεί να ανέρχεται μέχρι και στο ογδόντα τοις εκατό (80%) της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας...". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, για να εξαιρεθεί, κατά πρόταση του οφειλέτη, η κύρια κατοικία του από την εκποίηση, πρέπει η κατοικία αυτή να έχει ορισμένα κρίσιμα χαρακτηριστικά και, συγκεκριμένα, θα πρέπει η αντικειμενική αξία της να μην υπερβαίνει το όριο αφορολόγητης απόκτησης πρώτης κατοικίας που προβλέπεται από τις διατάξεις που ισχύουν, προσαυξημένο κατά 50%.

Με βάση αυτά, ο οφειλέτης θα καταβάλλει σε δόσεις συνολικό ποσό που μπορεί να ανέρχεται, κατά το δίκαιο που ισχύει στην ερευνώμενη περίπτωση, μέχρι και το 80% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας. Από την απολύτως σαφή γραμματική και μόνο διατύπωση της ως άνω διάταξης, η οποία αναφέρεται "σε συνολικό ποσό που μπορεί να ανέρχεται μέχρι και στο ογδόντα τοις εκατό (80%) της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας" και όχι "σε συνολικό ποσό που ανέρχεται στο ογδόντα τοις εκατό (80%) της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας", συνάγεται ευθέως ότι το ποσό των απαιτήσεων που μπορεί με τον τρόπο αυτό να ικανοποιηθεί, ως αντάλλαγμα, δύναται να ανέρχεται σε ποσοστό 80% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας κατ' ανώτατο ύψος, και όχι κατά κατώτατο.

Επομένως, το ποσό των απαιτήσεων που μπορεί με τον τρόπο αυτό να ικανοποιηθεί, ως αντάλλαγμα, δύναται να ανέρχεται και σε ποσοστό κατώτερο του 80% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου της κύριας κατοικίας (ΑΠ 302/2022, ΑΠ 1377/2021, ΑΠ 802/2021, ΑΠ 681/2020, ΑΠ 494/2020, ΑΠ 120/2020). Και ναι μεν ο νόμος δεν παραθέτει στη συνέχεια, ειδικά κριτήρια για τον καθορισμό του ύψους των μηνιαίων καταβολών για το χρέος αυτό, που επιβάλλεται στον οφειλέτη ως πρόσθετο, ώστε να επωφεληθεί από την εξαίρεση της εκποίησης της κύριας κατοικίας, πλην όμως τα κριτήρια αυτά συνάγονται με συστηματική ερμηνεία από την ανάλογη ρύθμιση του άρθρου 8 παρ. 5 του ν. 3869/2010, και είναι ιδίως, η χρόνια ανεργία χωρίς υπαιτιότητα του οφειλέτη, σοβαρά προβλήματα υγείας, ανεπαρκές εισόδημα για την κάλυψη στοιχειωδών βιοτικών αναγκών του οφειλέτη ή άλλοι λόγοι ίδιας τουλάχιστον βαρύτητας.

Η από την προεκτεθείσα διάταξη προβλεπόμενη εξαίρεση της κύριας κατοικίας του οφειλέτη από τη ρευστοποίηση, η οποία άλλωστε δεν παρέχεται σε όλους τους οφειλέτες, αλλά σε αυτούς που η αξία της κατοικίας τους δεν υπερβαίνει ένα όριο, εκπορεύεται κατ' αρχάς από την ανάγκη προστασίας του, ώστε να αποκατασταθεί γενικά η κοινωνική συνοχή (που αποτελεί πάντοτε σκοπό του θετού δικαίου), η οποία έχει διαρραγεί, λόγω του μεγάλου αριθμού ιδιωτών οφειλετών στο κοινωνικό πεδίο των συμβατικών εννόμων σχέσεων προς πιστωτικά ιδρύματα, αλλά και ειδικά, ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα σε κάθε υπερχρεωμένο κοινωνό (φυσικό πρόσωπο), να αποτελέσει εκ νέου δυναμικό παράγοντα της οικονομικής - συναλλακτικής κοινωνίας.

Δικαιολογείται, όμως, ειδικότερα από την ανάγκη προστασίας της κύριας κατοικίας του, η οποία, υπό την έννοια της οικογενειακής στέγης, ως κοινωνικό αγαθό, απολαμβάνει συνταγματικής προστασίας, κατ' άρθρο 21 του Συντάγματος (ΑΠ 681/2020, 494/2020). Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθμ. 1 του Κ.Πολ.Δ., η οποία είναι ταυτόσημη με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, 4/2005, Α.Π. 980/2021, Α.Π 756/2021, Α.Π. 501/2021, Α.Π. 123/2021).

Με το λόγο αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 του Κ.Πολ.Δ. ελέγχονται τα σφάλματα του Δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.Α.Π. 3/2020, Α.Π. 1308/2021, Α.Π. 953/2021, Α.Π. 756/2021, Α.Π. 258/2021).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο, ιδρύεται δε αυτός ο λόγος αναιρέσεως αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Συνακόλουθα, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, οσάκις το δικαστήριο ερεύνησε κατ' ουσίαν την υπόθεση, πρέπει να προκύπτει από την διατυπωθείσα προς στήριξη του διατακτικού της αποφάσεως ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δηλαδή από τις παραδοχές επί των ζητημάτων που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και με βάση τις οποίες το δικαστήριο, ως αναγκαίες, κατέληξε στην κρίση περί παραδοχής ή απορρίψεως της αγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως.

Με το λόγο αυτό δεν επιτρέπεται να πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση κατά την εκτίμηση των αποδείξεων, υπό την επίκληση ότι αυτή παραβίασε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ. (Α.Π. 1009/2021, Α.Π. 997/2021, Α.Π. 123/2021, Α.Π. 42/2020). Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Πρωτοδικείο Ρεθύμνης, που δίκασε ως Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη, ως προς τα πραγματικά γεγονότα, κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), τα ακόλουθα, σε σχέση με τη συνδρομή των προϋποθέσεων εξαίρεσης από την εκποίηση του ακινήτου της αιτούσας, που χρησιμεύει ως κύρια κατοικία αυτής, πραγματικά περιστατικά: "...

η αιτούσα είναι αποκλειστική κυρία, νομέας και κάτοχος σε ποσοστό 100% εξ αδιαιρέτου μιας οριζόντιας ιδιοκτησίας- διαμερίσματος, το οποίο βρίσκεται στον δεύτερο (Β') πάνω από το ισόγειο όροφο πολυώροφης οικοδομής, η οποία έχει ανεγερθεί βάσει της με αριθ. 230/06.08.2009 οικοδομικής άδειας στο Ο.Τ. … εντός του σχεδίου της πόλεως του ….

και βρίσκεται επί της οδού ... συνολικής επιφάνειας (του διαμερίσματος) 82,25 τ.μ., και το οποίο προήλθε από τη συνένωση δύο οριζοντίων ιδιοκτησιών- διαμερισμάτων και συγκεκριμένα: 1) της υπό στοιχεία Β3 οριζόντιας ιδιοκτησίας-διαμερίσματος του δεύτερου (Β') πάνω από το ισόγειο ορόφου, το οποίο έχει ιδιόκτητη επιφάνεια 46,08 τ.μ., με ημιυπαίθριο χώρο εμβαδού 11,77 τ.μ., ήτοι συνολική επιφάνεια 57,85 τ.μ., ποσοστό συνιδιοκτησίας εξ αδιαιρέτου επί του οικοπέδου 57/1000 και συνορεύει βόρεια με ακάλυπτο χώρο πολυκατοικίας, νότια με κοινόχρηστο χώρο και με το υπό στοιχεία Β4 διαμέρισμα, ανατολικά με το υπό στοιχεία Β4 διαμέρισμα, και δυτικά με ιδιοκτησία κληρονόμων Α.

Λ.. Έχει δε λάβει ΚΑΕΚ ... και 2) της υπό στοιχεία Β4 οριζόντιας ιδιοκτησίας-διαμερίσματος του δεύτερου (Β') πάνω από το ισόγειο ορόφου, το οποίο έχει ιδιόκτητη επιφάνεια 21,57 τ.μ, με ημιυπαίθριο χώρο εμβαδού 3,6 τ.μ., ήτοι συνολική επιφάνεια 25,17 τ.μ., ποσοστό συνιδιοκτησίας εξ αδιαιρέτου επί του οικοπέδου 27/1000 και συνορεύει βόρεια με ακάλυπτο χώρο πολυκατοικίας, νότια με κοινόχρηστο διάδρομο και κλιμακοστάσιο, ανατολικά με ιδιοκτησία διαφόρων συνιδιοκτητών πολυκατοικίας και δυτικά με το υπό στοιχεία Β3 διαμέρισμα.

Έχει δε λάβει ΚΑΕΚ ... Τα ακίνητα αυτά, από τη συνένωση των οποίων προήλθε το ως άνω διαμέρισμα, περιήλθαν στην κυριότητα της αιτούσας δυνάμει του με αριθμό ... συμβολαίου σύστασης οριζοντίου ιδιοκτησίας και κανονισμού πολυκατοικίας της Συμβολαιογράφου Ρεθύμνου Γεωργίας Ψαρουδάκη, νόμιμα καταχωρημένου στα κτηματολογικά φύλλα του Κτηματολογικού Γραφείου Ρεθύμνης με αριθ. 2706/21.08.2009.

Το εν λόγω ακίνητο αποτελεί την κύρια και μοναδική κατοικία της και με την αίτηση της ζητούσε την εξαίρεση της εκποίησης αυτής, καθ' όσον η αντικειμενική της αξία ανέρχεται σήμερα στο ποσό των 80.436,72 €... Περαιτέρω, κρίθηκε με την εκκαλουμένη, κατά το μέρος που προσβάλλεται με έφεση, ότι πρέπει να εξαιρεθεί της εκποίησης η κύρια κατοικία της εκκαλούσας, καθορίζοντας ωστόσο το καταβλητέο από αυτήν για τη διάσωσή της ποσό σε 64.349,38 €, ήτοι στο 80% της αντικειμενικής της αξίας.

Ο χρόνος εξόφλησης του ποσού αυτού ορίστηκε σε είκοσι (20) χρόνια (ήτοι 240 μηνιαίες δόσεις ποσού 268,12 € εκάστη). Από το ποσό αυτό ορίστηκε ότι θα ικανοποιηθεί προνομιακά η εμπραγμάτως εξασφαλισμένη απαίτηση της τρίτης των καθών πιστώτριας μέχρι του ποσού των 30.082,61 € και από το υπόλοιπο ποσό των 34.266,77 € ότι θα ικανοποιηθούν σύμμετρα οι λοιπές οφειλές της αιτούσας προς την πρώτη και την δεύτερη των καθών, συνολικού ποσού 37.196,88 € (= 27.453,86+ 2.260,72+ 3.346,64+ 4.135,66), και μέχρι του ποσού των 34.266,77 €, απαλλασσόμενης του υπολοίπου των χρεών της με την τήρηση της ρύθμισης, ορίζοντας συνάμα τι ποσό θα αναλογεί σε κάθε πιστώτρια εκ της δόσης των 268,12 €.

Η πρωτόδικη απόφαση δέχτηκε στο αιτιολογικό της ότι υποχρεωτικά ορίζεται για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας καταβολή ποσού ύψους 80% επί της αντικειμενικής αξίας της προς τους πιστωτές, απορρίπτοντας την αντίθετη ερμηνεία, που δέχεται ότι ο νόμος ορίζει ανώτατο ποσοστό, μέχρι του οποίου δύναται το Δικαστήριο να ορίσει καταβολή προς διάσωση της πρώτης κατοικίας.

Ωστόσο, έτσι το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο εσφαλμένα εφάρμοσε και ερμήνευσε το νόμο, καθώς κατά τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη είναι δυνατόν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να οριστούν καταβολές και σε ποσοστό μικρότερο του 80% για τη διάσωση της κύριας κατοικίας. Περαιτέρω, από τις προσκομιζόμενες αποδείξεις συντρέχει στο πρόσωπο της αιτούσας και ήδη εκκαλούσας περίπτωση ορισμού καταβολών σε ποσοστό μικρότερο του 80%.

Ειδικότερα, ως είρηται, η αιτούσα και ήδη εκκαλούσα είναι μακροχρόνια άνεργη με γλίσχρα εισοδήματα, έχοντας μόνο περιουσιακό στοιχείο την κύρια κατοικία της. Πέραν από το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης που λαμβάνει, συντηρείται από τη μητέρα της, έχοντας υπό την μέριμνά της και ένα τέκνο, σήμερα ενήλικο, το οποίο ωστόσο δεν έχει ακόμη βρει σταθερή εργασία, ενώ κατά την ανατροφή του δεν λάμβανε διατροφή από τον πρώην σύζυγό της, με τον οποίο έχουν διαζευχθεί προ δεκαετίας περίπου.

Εξάλλου, όπως προκύπτει από ιατρικό πιστοποιητικό, η κακή οικονομική της κατάσταση της δημιούργησε και προβλήματα ψυχιατρικής φύσης, συγκεκριμένα δε παρουσιάζει κρίσεις πανικού, με τη συμβουλή των ιατρών να αποφεύγει τις ψυχοπιεστικές καταστάσεις, οι οποίες την καταθλίβουν. Και είναι μεν αλήθεια ότι βρίσκεται ακόμη σε παραγωγική ηλικία, έχοντας την ικανότητα να εργαστεί ακόμη και ως ανειδίκευτη εργάτρια.

Ωστόσο, δεν μπορεί να μην ληφθεί υπόψη η ηλικία της (46 ετών), το γεγονός ότι δεν έχει ειδίκευση, περαιτέρω δε και ο χρόνος της ανεργίας της, ο οποίος είναι ήδη πολύς και κατά την κοινή πείρα οδηγεί σταδιακά στον αποκλεισμό της από την αγορά εργασίας. Ούτε μπορεί να μην ληφθεί υπόψη και το γεγονός ότι πέραν των χρεών που ζητείται η ρύθμιση, ήδη δημιουργούνται και νέα χρέη, ακόμη και για είδη πρώτης ανάγκης (βλ.

προσκομιζόμενο λογαριασμό ΔΕΗ, στον οποίο εμφαίνεται ότι η ανεξόφλητη οφειλή ανέρχεται σε 1.200 € περίπου). Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο δέχτηκε ότι συντρέχει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 8 παρ. 5 ν. 3869/2010, εξ αντιθέτου ωστόσο, όρισε για τη διάσωση της κύριας κατοικίας της την καταβολή σε 240 δόσεις ποσού ύψους του 80% της αντικειμενικής της αξίας, συνολικά δε ποσού 64.349,38 €, κρίση αντιφατική, καθώς ναι μεν δέχτηκε ότι συντρέχουν εξαιρετικές περιστάσεις για την μη καταβολή δόσεων προς αποπληρωμή των χρεών της, όρισε ωστόσο για τη διάσωση της κύριας κατοικίας της αιτούσας καταβολή ποσού ίσου με το 80% της αντικειμενικής αξίας της.

Οι λόγοι ωστόσο αποδοχής της εφαρμογής της διάταξης του άρθρου 8 παρ. 5 ν. 3869/2010 συντρέχουν και για τον ορισμό μικρότερου ποσού για την διάσωση της κύριας κατοικίας της αιτούσας, χωρίς να συντρέχει εν προκειμένω αδικαιολόγητη διατάραξη της ισορροπίας των συμφερόντων των δανειστών με εκείνα του οφειλέτη, αν ληφθούν υπόψη οι ως άνω εκτεθείσες περιστάσεις.

Συνεπώς, αναφορικά με την κύρια κατοικία της εκκαλούσας, αυτή πρέπει να εξαιρεθεί από τη ρευστοποίηση, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, συντρέχουν προς τούτο οι νόμιμες προϋποθέσεις, πρέπει δε να ρυθμιστεί η ικανοποίηση των εφεσίβλητων πιστωτών σε ποσό 70 € μηνιαίως επί 20 έτη, ήτοι σε συνολικό ποσό (70Χ 240=) 16.800 €, άλλως σε ποσοστό (16.800Χ 100/ 80.436,72=) 20,9% επί της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου...". Με βάση τις παραδοχές αυτές το ως άνω Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο την έφεση της πρώτης αναιρεσίβλητης- αιτούσας Ε. Θ., κατά της 126/2018 αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Ρεθύμνης, έκανε δεκτή την έφεσή της, εξαφάνισε την εκκαλουμένη, δίκασε επί της ουσίας την αίτησή της, εξαίρεσε την κύρια κατοικία της από την εκποίηση και την υποχρέωσε να καταβάλει στην ήδη αναιρεσείουσα, για τη διάσωση της κύριας κατοικίας της, το συνολικό ποσό των 16.800 ευρώ, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 20,9% της αντικειμενικής της αξίας. Έτσι που έκρινε το ως Εφετείο δικάσαν Πρωτοδικείο και, ειδικότερα, με το να ορίσει το συνολικό ποσό που οφείλει να καταβάλει η αιτούσα για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας της σε ποσοστό κατώτερο του 80% της αντικειμενικής αξίας του, δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010.

Συνεπώς, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 1α του άρθρου 560 Κ.Πολ.Δ., με την αιτίαση ότι το δικάσαν ως Εφετείο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρεθύμνης, εσφαλμένα εφάρμοσε την εν λόγω διάταξη, αφού όρισε το συνολικό ποσό που οφείλει να καταβάλει η αιτούσα για τη διάσωση του ακινήτου της, σε ποσοστό 20,9% της αντικειμενικής αξίας, κατώτερο δηλαδή του 80% της αντικειμενικής του αξίας, που προβλέπει η εν λόγω διάταξη, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, εφόσον δεν υπάρχει άλλος λόγος προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου που έχει καταθέσει η αναιρεσείουσα στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 εδάφ. ε' του Κ.Πολ.Δ., όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 αυτού, για τα κατατιθέμενα, από 1-1-2016, ένδικα μέσα), χωρίς να περιληφθεί στην απόφαση διάταξη για δικαστικά έξοδα, κατά το άρθρο 746 του Κ.Πολ.Δ., έστω και αν πρόκειται για υπόθεση που κρίνεται κατά τους κανόνες της εκουσίας δικαιοδοσίας (άρθρο 3 εδάφ.

β' του ν. 3869/2010), γιατί η δικαστική διαδικασία του εν λόγω νόμου δεν επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου αυτού, καθώς επικρατεί η ειδικότερη ρύθμιση που προβλέπει το άρθρο 8 παρ. 6 εδάφ. β' του πιο πάνω ν. 3869/2010, κατά το οποίο "...Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται", που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη (ΑΠ 425/2022, ΑΠ 311/2022, ΑΠ 1358/2021, ΑΠ 930/2021).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23.2.2019 (αρ. κατ. 28/2019) αίτηση για αναίρεση της 10/2019 αποφάσεως του ως Εφετείου δικάσαντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνης. Και Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Δεκεμβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 10 Απριλίου 2023.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ