Supreme Court dismisses State's appeal, upholding private landowner's title via 10-year uninterrupted possession under Ottoman land law.

Απόφαση 308 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 308/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Δεκεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εδρεύει στην Αθήνα, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό των Οκονομικών, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια του Ελένη Λευθεριώτου Πάρεδρο Ν.Σ.Κ. με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσίβλητου: Ψ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Αλμπανίδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-8-1992 προσφυγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Έδεσσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 86/1993 του ίδιου Δικαστηρίου και 794/1998 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 1-12-1999 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 16-11-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Για την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως, η οποία ασκήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο, τηρήθηκε η προδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 12 παρ. 2 του νόμου 2298/1995, όπως η παρ. 1 αυτού αντικαταστάθηκε με το άρθρο 28 του ν. 2579/1998, όπως προκύπτει από την προσκομιζόμενη και επικαλούμενη 219/2000 γνωμοδότηση του Γ' Τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Κατά το άρθρο 3 του Οθωμανικού νόμου "περί γαιών" της 7 Ραμαζάν 1274 (1856), του οποίου οι διατάξεις που ρυθμίζουν τα επί των γαιών ιδιωτικής φύσεως δικαιώματα, διατηρήθηκαν σε ισχύ στις Νέες Χώρες με το άρθρο 2 § 4 του ν. 147/1914, η κυριότητα των αγρών, οι οποίοι είναι δημόσιες γαίες, ανήκει στο Δημόσιο, η δε παραχώρηση αυτών σε ιδιώτες γίνεται με τη χορήγηση τίτλου (ταπίου), με τον οποίον παρέχεται σ' αυτούς δικαίωμα όχι κυριότητας, αλλά διηνεκούς εξουσιάσεως (τεσσαρούφ).

Εξάλλου, από το άρθρο 78 του ίδιου νόμου "περί γαιών", σε συνδυασμό προς το άρθρο 8 των οδηγιών περί εγγράφου ταππίου της 7 Σαμπάν 1276, προκύπτει ότι, για την κτήση του δικαιώματος αυτού της εξουσιάσεως, αρκεί μόνη η πραγματική κατάσταση της επί δεκαετία, χωρίς δικαστική αμφισβήτηση, κατοχής και καλλιέργειας των γαιών, στις οποίες αναφέρεται το δικαίωμα αυτό, από τον εξουσιάζοντα και δεν απαιτείται να εκδοθεί στο όνομα αυτού και τίτλος (ταπί), ο οποίος είναι απλώς αποδεικτικό μέσο και όχι συστατικό στοιχείο.

Αυτή η κτήση του δικαιώματος της εξουσιάσεως με δεκαετή κατοχή αναγνωρίστηκε και από το άρθρο 2 του υπ' αριθμ. 2468 διατάγματος της Προσωρινής Κυβερνήσεως της Θεσσαλονίκης, το οποίο κυρώθηκε με το νόμο 1072/1917, καθώς και από το άρθρο 50 του νόμου 2052/1920, εφόσον η δεκαετία της κατοχής συμπληρώθηκε μέχρι της 20 Μαΐου 1917.

Με το άρθρο 49 του τελευταίου νόμου ορίστηκε, περαιτέρω, ότι όποιος έχει το δικαίωμα εξουσιάσεως αποκτά δικαίωμα πλήρους και αμετάκλητης κυριότητας, κατά τα 4/5 εξ αδιαιρέτου του κτήματος, το δε Δημόσιο δικαίωμα συγκυριότητας και συνδιακατοχής κατά το υπόλοιπο 1/5, όμως το δικαίωμα αυτό του Ελληνικού Δημοσίου, δυνάμει των άρθρων 101-104 του διατάγματος της 11/12-11-1929, που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 του ν. 4229/1929 και τροποποιήθηκε με τα άρθρα 17, 18 και 19 του νόμου 1540/1938, περιήλθε αυτοδικαίως και χωρίς εγγραφή στα βιβλία των μεταγραφών στους κατά την έναρξη της ισχύος του διατάγματος αυτού συνιδιοκτήτες των 4/5.

Εξάλλου, κατ' άρθρο 242 § 1 του Αγρ. Κώδ., αν εξ οιουδήποτε λόγου περιληφθεί ξένο τεμάχιο στην οριστική διανομή απαλλοτριωθέντων ακινήτων, αυτή είναι έγκυρη και απρόσβλητη, το δε ξένο τεμάχιο θεωρείται ότι απαλλοτριώθηκε για δημόσια ωφέλεια, μέχρι δε της καταβολής της αποζημιώσεως θεωρείται αυτό ότι διατελεί σε νόμιμη επίταξη, μπορεί όμως, ο κύριος να αξιώσει, κατ' άρθρο 246 του αυτού κώδικα, από την αρμόδια επιτροπή απαλλοτριώσεων, την αναγνώριση του δικαιώματος κυριότητας αυτού, η οποία, δεν μεταβιβάζεται στο Δημόσιο προτού αυτό καταβάλλει την αποζημίωση λόγω απαλλοτριώσεως στον κύριο του τεμαχίου, είτε παραχωρήσει σ' αυτόν άλλο ισάξιο ακίνητο.

Στην προκείμενη περίπτωση το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, με τους τρεις λόγους αναιρέσεως, προβάλλει την αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του Οθωμανικού νόμου "περί γαιών" και των μεταγενέστερων νόμων του Ελληνικού Κράτους για την απόκτηση κυριότητας του απώτερου δικαιοπαρόχου του αναιρεσιβλήτου με δεκαετή κατοχή και καλλιέργεια των επιδίκων ακινήτων, χωρίς δικαστική αμφισβήτηση, και περιέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες για ζητήματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από την προβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι αυτή δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Ο παππούς του προσφεύγοντα-εφεσιβλήτου στο χωριό ...... (....... Ν. Πέλλας) αγόρασε το 1908 από τον πωλητή Γ1 αγρό 2 Τουρκικών Στρεμμάτων οριζόμενα Δ από τη σιδηροδρομική γραμμή, αγρό του ..... και ακίνητο του ........

Το κείμενο του πωλητηρίου έχει ως εξής: Τα επίδικα ακίνητα, όπως δέχεται και η προσβαλλόμενη απόφαση είναι οικόπεδα φυτείες-μηλεόδενδρα, προερχόμενα από αγρούς [σιτοκαλλιέργεια]. Βρίσκονται στον Οικισμό της Κοινότητας ..... Νομού Πέλλας και η σημερινή τους έκταση είναι 1200 τ.μ. και εμπίπτουν - ταυτίζονται με το ακίνητο που ορίζεται στον επικαλούμενο αποδεικτικό τίτλο - TAPU - των 2 τουρκικών στρεμμάτων του έτους 1896 με πωλητή τον Γ1, ο οποίος, σημειωτέο, το κατείχε - καλλιεργούσε δίχως αμφισβήτηση, πλέον της 10ετίας, [προ του 1886] και το καλλιεργούσε.

Από τον πωλητή "δικαιοπάροχο" αγόρασε με το επικαλούμενο ιδιωτικό συμφωνητικό ο Ψ-παππούς του προσφεύγοντα-εφεσιβλήτου κάτοχος και προσωρινού τίτλου ιδιοκτησίας έτους [1291] [Δες και Μετάφραση από 21.9.1990 Γαβριήλ Τσαλιγοπούλου] το επίδικο, [12 Φεβρουαρίου 1908] Χωριό ...... και κληρονομήθηκε [1925] από τον Ψ2 πατέρα του προσφεύγοντα, ο οποίος το καλλιεργούσε με σιτηρά και δημητριακά οπότε το 1960 το παραχώρησε άτυπα στον προσφεύγοντα όπως καταθέτει και ο "μάρτυρας" ........ [13.5.1993] ηλικίας τότε 76 χρόνων.

Με αυτό το αναμφισβήτητο ιστορικό και με τις επαληθευόμενες μεταβολές στην φυσική κατάσταση του μείζονος ακινήτου (άνοδος Στάθμης Βεγορίτιδος Λίμνης - Νέα Σιδηροδρομική Γραμμή η οποία αφήρεσε σημαντική λωρίδα γης [Δες Παράσχο Σαββίδη-Άνθιμο Μαντέλα "Τίτλοι ιδιοκτησίας και μονάδες μέτρησης εμβαδών κατά την Τουρκοκρατία" σελ. 145-176 Πρακτικά Εισηγήσεων 4-5 Νοεμβρίου 1985 Σύλλογος Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών Β.Ε Επιστημονικό Διήμερο - Εφαρμογές διαγραμμάτων και τίτλων ακινήτων].

Η νομική και πραγματική αυτή κατάσταση, 10ετής κατοχή και καλλιέργεια δίχως δικαστική αμφισβήτηση [1886, 1896, 1908, 1925, 1960] του όλου επιδίκου, τέως αγρού, ΕΧ LEGE [Ν. 1072/1917-Διάταγμα Προσωρινής Κυβέρνησης Θεσσαλονίκης (20 Μαΐου 1917) μετατράπηκε σε δικαίωμα κυριότητας, όπως δέχθηκε και η εκκαλούμενη απόφαση με ανάλυση του όλου ιστορικού της υπόθεσης και των διαδόχων και το ορισμένο επί εδάφους ακίνητο αυτό που περιελήφθηκε στην Οριστική Διανομή Οικοπέδων του Συνοικισμού της Κοινότητας ..... (1961, 1974) δίχως να έχει πράγματι διατεθεί σε κληρούχο και η Επιτροπή Απαλλοτριώσεων Α Εδέσσης με την υπ' αριθ. ......

απόφασή της απέρριψε την αιτιολογημένη αίτηση του προσφεύγοντα περί αναγνωρίσεως της κυριότητάς του (Τεμάχια ... και .... εικονιζόμενα) και μάλιστα μη νομότυπα χαρακτηρίσθηκαν ως "διαθέσιμα" και το ..... παραχωρήθηκε στο Δασαρχείο Εδέσσης, για την ανέγερση του Δασονομείου Άρνισσας, όπως επισημαίνει και το στοιχείο αυτό και η πληττόμενη απόφαση η οποία με ειδική και εμπεριστατωμένη ανάλυση του νομικού και πραγματικού της υπόθεσης, έταμε ορθώς το δίκαιο στην εφαρμογή του".

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο δεν παραβίασε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, τις οποίες ορθά εφάρμοσε, και περιέλαβε επαρκείς αιτιολογίες προκειμένου να καταλήξει στο σαφές αποδεικτικό του πόρισμα ότι ο αναιρεσίβλητος είναι κύριος των με αριθμούς ..... και .... οικοπέδων, που περιελήφθησαν ως ξένα τεμάχια στην οριστική διανομή του έτους 1974 του Συνοικισμού ......

Ν. Πέλλας, τα οποία και δεν έχουν διατεθεί σε κληρούχους, αφού ήδη από το έτος 1896, δηλ. πολύ πριν της 20-5-1917, είχε συμπληρωθεί αρχικά η απαιτούμενη δεκαετία κατοχής και καλλιέργειας των επιδίκων τεμαχίων ως ενιαίου αγρού, χωρίς δικαστική αμφισβήτηση, στο πρόσωπο του Γ1, ο οποίος είχε αποκτήσει και τίτλο (ταπίο), και ότι το δικαίωμα κατοχής και καλλιέργειας αυτού μεταβιβάστηκε στις ........

με ιδιωτικό συμφωνητικό στον πάππο του αναιρεσιβλήτου Ψ, ο οποίος συνέχισε να κατέχει και να καλλιεργεί αυτόν, χωρίς δικαστική αμφισβήτηση μέχρι του θανάτου του το έτος 1925, στο πρόσωπο του οποίου μετατράπηκε το δικαίωμα εξουσιάσεως, συνυπολογιζομένης και της κατοχής του δικαιοπαρόχου του Γ1, σε κυριότητα κατά τα 4/5 εξ αδιαιρέτου, και μετά το θάνατο αυτού στο πρόσωπο του υιού του και κληρονόμου του, πατέρα του αναιρεσιβλήτου, Ψ2, κατά πλήρη κυριότητα, μέχρι το 1960, οπότε στη νομή του με διάνοια κυρίου υπεισήλθε ο αναιρεσίβλητος μέχρι της υποβολής της από 24-9-1990 αιτήσεώς του ενώπιον της αρμόδιας επιτροπής απαλλοτριώσεων.

Επομένως οι από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ αντίθετοι λόγοι αναιρέσεως είναι αβάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1-12-1999 αίτηση για αναίρεση της 794/1998 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα μειωμένα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Φεβρουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ