Supreme Court orders retrial of cassation due to unconstitutional composition of the bench violating right to a fair trial.

V KO 82/25 POSTANOWIENIE Dnia 23 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Eugeniusz Wildowicz (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Dariusz Świecki‎SSN Paweł Wiliński w sprawie K.R. skazanego z art. 282 k.k. i in., po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Karnej w dniu 23 kwietnia 2026 r., z urzędu, kwestii wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt V KK 253/24, o oddaleniu kasacji obrońców jako oczywiście bezzasadnych, 1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznawia postępowanie kasacyjne, 2. uchyla postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt V KK 253/24, o oddaleniu kasacji obrońców jako oczywiście bezzasadnych i przekazuje sprawę Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej do ponownego rozpoznania, 3. obciąża Skarb Państwa wydatkami postępowania wznowieniowego.

UZASADNIENIEPostanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy, w którego składzie zasiadali SSN I.Z., SSN P.K. i SSN S.S., oddalił kasacje obrońców skazanego jako oczywiście bezzasadne, obciążając K.R. kosztami postępowania kasacyjnego. Pismem z dnia 24 kwietnia 2025 r. obrońca skazanego wniosła o wznowienie z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego powyższym postanowieniem z uwagi na fakt, że orzeczenie to wydał Sąd Najwyższy wadliwie obsadzony.Sprawa ta została zarejestrowana pod sygnaturą V KO 82/25 i w dniu 7 maja 2025 r. przydzielona do referatu sędziego SN E.W., który w dniu 12 maja 2025 r. skierował ją do rozpoznania na posiedzeniu w składzie trzyosobowym.

Rozpoznanie sprawy w wyznaczonym składzie zostało decyzją Prezesa Izby Karnej wstrzymane. W dniu 12 marca 2026 r., Prezes Izby Karnej na podstawie art. 80 § 1 uSN oraz § 80 ust. 7 regSN w zw. z art. 544 § 2 k.p.k. wyznaczył nowy skład orzekający w niniejszej sprawie w osobach: SSN E.W. (przewodniczący, sprawozdawca), SSN D.Ś. oraz SSN P.W., co umożliwiło skierowanie sprawy na posiedzenie i jej rozpoznanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Pismo obrońcy skazanego stanowi sygnalizację potrzeby wznowienia z urzędu postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2025 r. o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnych kasacji obrońców skazanego z powodu zaistnienia w tym postępowaniu uchybienia stanowiącego bezwzględną przesłankę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu.

W wydaniu tego orzeczenia wzięli bowiem udział sędziowie Sądu Najwyższego I.Z., P.K. i S.S., powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze z udziałem KRS, ukształtowanej w sposób sprzeczny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji jest dopuszczalne (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22; 14 czerwca 2023 r. III KO 43/23; 21 czerwca 2023 r., V KO 30/22; 23 sierpnia 2023 r., II KO 75/23; 18 października 2023 r., I KO 33/23; 6 listopada 2023 r., I KO 56/23).

Z orzeczeń tych wynika, że nie ma przeszkód do żądania zarówno wznowienia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania, jak również wznowienia postępowania kasacyjnego, które zakończyło się oddaleniem złożonego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że zaistniała w niej bezwzględna przesłanka odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, w związku z udziałem w składzie orzekającym sędziów SN I.Z., P.K. i S.S. Wynika to choćby z punktu pierwszego uchwały połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. w sprawie (BSA I-4110-1/20) - będącej zasadą prawną oraz z punktu drugiego uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22).Jak trafnie wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., zachowała ona moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu Najwyższego (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym), a poglądu tego nie zmienia fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (zob. w tym przedmiocie postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 29 września 2021, V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, czy orzecznictwo w tzw. sprawach testowych - art. 29 § 5 u.SN: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22 i z dnia 13 kwietnia 2023 r., III CB 6/23).

Podobnie, a więc co do braku skutku prawnego wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ocenić należy te - zapadłe po podjęciu uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. - orzeczenia Sądu Najwyższego, w którego składach zasiadali sędziowie powołani w oparciu o przepisy ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte wadą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo z art. 379 pkt 4 k.p.c., a także inne wyroki Trybunału Konstytucyjnego, czy też dokonywane sukcesywnie zmiany ustawy o Sądzie Najwyższym, mające na celu wyłącznie zablokowanie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w zakresie dokonanych przez te organy międzynarodowe interpretacji wiążących Polskę norm traktatowych.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela przeprowadzoną w powołanych orzeczeniach wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Sądzie Najwyższym.Bezdyskusyjnie zatem z nienależytą obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. mamy do czynienia, ilekroć w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2018 r., poz. 3), a tak było w rozpoznawanej sprawie – ponieważ wszyscy trzej członkowie składu orzekającego zostali powołani na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego właśnie w tej dotkniętej wadą procedurze. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że w sprawie wystąpiła także podstawa wznowieniowa określona w art. 540 § 3 k.p.k. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu już kilkukrotnie bowiem stwierdzał naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC wobec wadliwości procedury nominacyjnej sędziów Sądu Najwyższego z uwagi tryb ustalania składu Krajowej Rady Sądownictwa (w wyrokach: z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21, z dnia 22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, z dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19 oraz z dnia 3 lutego 2022 r., w sprawie Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20).

Wprawdzie orzeczenia te nie dotyczyły sędziów orzekających w Izbie Karnej, jednak wadliwość powołania sędziów SN I.Z., P.K. i S.S. jest taka sama, jak sędziów orzekających w sprawach, które stanowiły podstawę skarg rozpoznanych przez ETPC w wyżej wskazanych orzeczeniach. W orzecznictwie nie budzi też wątpliwości potrzeba zapewnienia standardu prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC także w postępowaniach po uprawomocnieniu się orzeczenia (zob. postanowienie SN z dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II KO 75/23 i wskazane tam judykaty SN i ETPC).

Trzeba też zauważyć, że stwierdzone uchybienie może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za naruszenie art. 6 EKPC. W ostatnim czasie doszło do polubownego zakończenia szeregu spraw w związku ze skargami dotyczącymi niezagwarantowania prawa do sądu w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym, w tym również w zakresie postępowań z udziałem sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (zob. skargi w sprawach D. i L. i I.G. przeciwko Polsce i 19 innych skarg, nr 41097/20, 39577/22, 42668/21 i 19 innych).

Jak wynika z komunikatu Trybunału z 7 listopada 2024 r. (ECHR 259/2024) jednym z powodów, dla których zdecydowano się skreślić skargi związane z wątpliwościami co do niezawisłości nowo powołanych sędziów Sądu Najwyższego, była możliwość wznowienia postępowań kasacyjnych z udziałem tych sędziów w związku z podstawą określoną w art. 540 § 3 k.p.k. Wznowienie postępowania w niniejszej sprawie jawi się zatem jako tym bardziej uzasadnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt II KO 81/24).W związku z powyższym, mając na uwadze potrzebę zapewnienia stronie prawa do sądu określonego ustawą, należało orzec o wznowieniu postępowania kasacyjnego oraz uchyleniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt V KK 253/24, o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnych kasacji obrońców K.R., przekazując sprawę Sądowi Najwyższemu w Izbie Karnej do ponownego rozpoznania.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.

Dariusz Świecki Eugeniusz Wildowicz Paweł Wiliński[WB][a.ł]