Supreme Court quashes conviction for Jehovah's Witnesses, ruling amnestia applied despite criminal act elements.

Sygn. akt V KKN 257/99

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 kwietnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN – Henryk Gradzik

Sędziowie:

SN – Wiesław Maciak

SN – Ewa Strużyna (spraw.)

Protokolant – Michał Wierzbowski

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Aleksandra Herzoga

po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2001 r.

sprawy J. B., I. K. – B., L. H. (obecnie K.) i A. P.

w stosunku do których umorzono postępowanie o popełnienie przestępstwa

określonego w art. 36 mkk

z powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich

(RPO/288679/98/M.Ł.)

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Z.

z dnia 9 kwietnia 1965 r.

uchylającego wyrok Sądu Powiatowego w G.

z dnia 8 września 1964 r., sygn. Kp …/64

uchyla zaskarżony wyrok i J. B., I. K. (obecnie B.), L. H. (obecnie K.

oraz A. P. uniewinnia od zarzucanego im czynu, a kosztami procesu

obciąża Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Sąd Powiatowy w G. wyrokiem z dnia 8 września 1964 r. (sygn. akt Kp

../64) skazał […]za to, że:

„od drugiej polowy 1963 r. do 15 kwietnia 1964 r. w K. należeli, a nadto

przez opracowywanie tekstów, wykonywanie i kolportowanie nielegalnych

broszur i pism aktywnie uczestniczyli w działalności związku wyznaniowego

pod nazwą

>Świadkowie Jehowy<, którego ustrój, cel i działalność mają

pozostać tajemnicą wobec władzy państwowej”,

na podstawie art. 36 m.k.k. na kary pozbawienia wolności.

Sąd Wojewódzki w Z., po rozpoznaniu wniesionych w sprawie rewizji,

wyrokiem z dnia 9 kwietnia 1965 r. postępowanie karne w odniesieniu do

wszystkich wymienionych osób umorzył na podstawie art. 5 dekretu z dnia 20

lipca 1964 r. o amnestii.

Kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego złożył, na podstawie art. 521 k.p.k.

Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając powyższy wyrok na korzyść

wszystkich oskarżonych i podnosząc zarzut:

rażącego naruszenia przepisu art. 5 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o

amnestii, mogącego mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez

umorzenie postępowania karnego przeciwko J. B., I. K. (obecnie B.), L.H. i A.

P. na podstawie powołanego przepisu pomimo, iż przynależność oskarżonych

do wspólnoty religijnej „Świadkowie Jehowy” oraz aktywne uczestniczenie w

jej działalności polegające na opracowywaniu, wykonywaniu i kolportowaniu

wydawnictw wspólnoty nie wyczerpało znamion czynu z art. 36 m.k.k.,

wniósł:

o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie wymienionych osób od

popełnienia przypisanego im czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Analiza treści przypisanego oskarżonym czynu

uzasadnia podniesiony w kasacji zarzut, że zaskarżony wyrok istotnie wydany

został z rażącą obrazą art. 5 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii,

polegającą na uchyleniu wyroku skazującego i umorzeniu wobec nich

postępowania karnego, pomimo że żadna z wymienionych osób nie popełniła

przestępstwa.

Zastosowanie

amnestii

poprzez

umorzenie

postępowania

karnego

uprawnione jest wyłącznie w wypadku nie budzącego wątpliwości ustalenia, że

sprawca

popełnił

zarzucane

mu

przestępstwo.

W niniejszej sprawie

zastosowanie przez Sąd Wojewódzki art. 5 cyt. dekretu o amnestii nastąpiło w

wyniku dokonanej z rażącym naruszeniem prawa procesowego kontroli

odwoławczej. Prawidłowa analiza prawna – w postępowaniu odwoławczym ustalonego przez Sąd I instancji zachowania się oskarżonych, w świetle treści

zastosowanego przepisu art. 36 m.k.k., winna bowiem prowadzić do wniosku,

że skazani nie naruszyli żadnej normy prawa karnego (a w szczególności art. 36

dekretu z dnia 16 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa – Dz. U. Nr 30, poz. 192, ze

zm.) i wydania wyroku uniewinniającego.

Brak było bowiem podstaw do stawiania znaku równości pomiędzy

przynależnością oskarżonych do wspólnoty religijnej Świadkowie Jehowy a

udziałem w „związku” w rozumieniu prawa karnego materialnego. Brak było

także podstaw do penalizowania, w ramach art. 36 m.k.k., „opracowywania,

wykonywania i kolportowania wydawnictw wspólnoty”.

Za cechy „związku” w ujęciu prawa karnego, także w okresie

obowiązywania cyt. przepisu, uznawano bowiem pewne trwałe formy

organizacyjne, oznaczone kierownictwo i określoną dyscyplinę członków.

Pojęcie to odnoszono do zespołu osób, działających w celu urzeczywistnienia

pewnych idei, założeń programowych itp. – w ramach określonego

wewnętrznego porządku i ustalonych struktur organizacyjnych, uznających

określone kierownictwo i podporządkowujących się ustalonej dyscyplinie.

Doszukiwanie się zatem we wspólnocie religijnej Świadkowie Jehowy tych

samych elementów, które charakteryzują tę formę organizacji społeczności

świeckiej, jaka odpowiada pojęciu „związku”, służyło w przeszłości wyłącznie

represjonowaniu członków omawianej wspólnoty.

W tej sytuacji jedynie na marginesie należy odnotować, że nie mogło być

także mowy o „tajności” związku religijnego Świadkowie Jehowy. Uczestnicy

tej wspólnoty religijnej, podejmując przez wiele lat starania o prawne uznanie

swojego wyznania, w licznych pismach kierowanych do władz państwowych

informowali o jego istnieniu i założeniach. Władze państwowe były więc

szczegółowo poinformowane zarówno o ustroju omawianego związku

religijnego, jak i religijnych zasadach obowiązujących wyznawców.

Wiadomo ponadto, że Świadkowie Jehowy w sposób nie tylko jawny, ale

niekiedy wręcz natrętny krzewili zasady swojej religii nachodząc prywatne

mieszkania lub zaczepiając ludzi w publicznych miejscach w celu pozyskania

słuchaczy i czytelników pism zawierających wykład omawianego wyznania.

Przygotowywanie zatem wydawnictw religijnych (broszur) zawierających

wykład wyznania, interpretację jego zasad, zalecenia dla wyznawców, modlitwy

itp. było w wypadku członków wspólnoty Świadkowie Jehowy czynnością

religijną niezwykle istotną.

Ocenę prawną funkcjonowania wspólnoty religijnej Świadkowie Jehowy,

jako nie naruszającą żadnych norm prawa karnego,

wyrażoną przez Sąd

Najwyższy w licznych orzeczeniach wydanych w latach 90-tych na skutek

rozpoznawania,

wnoszonych

przez

uprawnione

podmioty,

rewizji

nadzwyczajnych, a następnie kasacji, Sąd Najwyższy, orzekający w niniejszej

sprawie, w pełni podziela.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie art. 537 § 2

k.p.k., uwzględnił kasację Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił zaskarżony

wyrok i oskarżonych uniewinnił od zarzucanego im czynu.

O kosztach procesu Sąd Najwyższy postanowił w oparciu o przepis art. 632

pkt. 2 k.p.k.