Polish Supreme Court acquits defendant for spreading historical facts not punishable under 1946 Decree.

Wyrok z dnia 10 maja 2001 r.

V KKN 188/99

Sędzia SN Jerzy Bratoszewski (przewodniczący)

Sędzia SN Halina Gordon-Krakowska

Sędzia SN Tomasz Grzegorczyk (spr.)

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2001 r. sprawy H. M.

skazanej z art. 22 dekretu z 1946 r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192) z

powodu kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na

korzyść skazanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 7 lutego

1951 r., sygn. akt II Kr (…), zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w K.

z dnia 16 listopada 1950 r., sygn. akt (...), uchyla zaskarżony wyrok Sądu

Apelacyjnego oraz zmieniony przez niego wyrok Sądu Okręgowego i

uniewinnia H. M. od zarzuconego jej czynu, a kosztami postępowania w

sprawie obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Jak wynika z odtworzonych, postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…) z

dnia 11 lutego 1999 r. (sygn. akt III Ko (…)), akt sprawy (...) b. Sądu

Okręgowego w K., H. M. została wyrokiem tego ostatniego sądu z dnia

16 listopada 1950 r. skazana za przestępstwo z art. 22 dekretu z 13

czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w

okresie odbudowy Państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192), na karę 2 miesięcy.

Podstawę tego skazania stanowiła jej wypowiedź na zebraniu Koła

Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w R.: „dlaczego mamy się przyjaźnić, skoro

ich dziełem był K.”. Po rozpoznaniu apelacji prokuratora od tegoż wyroku,

Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 7 lutego 1951 r. zaostrzył

sad-najwyzszy-2013

oskarżonej karę wymierzając jej 6 miesięcy więzienia. Postępowanie o

unieważnienie tego wyroku w trybie ustawy z 1991 r. o uznaniu za

nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za

działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34,

poz. 149 ze zm.) zakończyło się oddaleniem wniosku skazanej, jako że

nie przynależała ona do żadnej organizacji niepodległościowej ani też nie

prowadziła działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

co jest przesłanką unieważnienia wedle tej ustawy. W związku z

powyższym kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w

(…) z dnia 9 lutego 1951 r. wniósł na korzyść skazanej Rzecznik Praw

Obywatelskich. W skardze tej zarzucono rażącą obrazę przepisów

postępowania, a to art. 384 pkt 2 KPK z 1928 r. przez zaostrzenie kary w

instancji odwoławczej w sytuacji, gdy stosownie do art. 387 § 1 lit. a i § 2

tegoż KPK postępowanie wobec oskarżonej należało umorzyć, ponieważ

przypisany jej czyn nie wypełniał znamion przestępstwa z art. 22 dekretu

z 1946 r.

Rozpatrując tę kasację, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 22 dekretu z 1946 r. karze więzienia do lat 5 lub aresztu

podlegał

ten

„kto

rozpowszechnia

fałszywe

wiadomości

mające

wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego bądź obniżyć

powagę jego naczelnych organów”.

Rozpowszechnianie

„fałszywych”

wiadomości

oznacza

rozpowszechnianie informacji nieprawdziwych. Wskazywano na to

wyraźnie w ówczesnym piśmiennictwie i orzecznictwie podkreślając, że

„rozpowszechniana

wiadomość

musi

być

(...)

zmyślona”

a

„rozpowszechnianie szkodliwych, lecz prawdziwych wiadomości nie

podlega karze z art. 22” (M.Siewierski (w:) J.Bafia, L.Hochberg,

M.Siewierski.

Ustawy

karne

PRL,

Warszawa

1965,

str.

47).

Przekazywanie informacji, że zbrodnia katyńska była dziełem władz

sad-najwyzszy-2013

ZSRR

nie

była

wiadomością

fałszywą,

a

tym

samym

jej

rozpowszechnianie nie było spenalizowane w art. 22 dekretu z 1946 r.;

nie należała ona zresztą też i do informacji, o jakich mowa była w art. 9 i

23 § 1 tegoż dekretu, które penalizowały rozpowszechnianie wiadomości

pism dotyczących informacji prawdziwych, ale szkodzących interesom

Państwa. W tym stanie sprawy, zgodnie z art. 3 lit. a KPK z 1928 r.,

postępowania wobec Haliny M. nie należało w ogóle wszczynać, a

wszczęte winno być umorzono. Skazanie jej w sądzie I instancji, a

następnie zaostrzenie kary w sądzie odwoławczym pozostawało w

rażącej sprzeczności ze wskazanym wyżej przepisem KPK. Sąd

odwoławczy obraził przy tym także art. 384 pkt 2 KPK z 1928 r.

zaostrzając karę oskarżonej, która w ogóle nie była winna popełnienia

czynu zabronionego jako przestępstwa oraz art. 378 § 1 lit. a in fine i § 2

(a nie jak podaje mylnie kasacja - art. 387), które to przepisy nakazywały

mu uchylić zaskarżony wyrok i umorzyć postępowanie, jeżeli zachodziły

przeszkody prawne wskazane w art. 3 KPK z 1928 r.

W świetle powyższego skazanie H. M. było w sposób oczywisty

niezasadne, skazano ją bowiem za zachowanie, które nie było

spenalizowane jako czyn zabroniony. Kasacja niniejsza jest więc

oczywiście zasadna, stąd też Sąd Najwyższy, stosownie do art. 535 § 3

KPK, uwzględnił ją w całości na posiedzeniu, uchylając zaskarżony

wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) jak i zmieniony nim wyrok Sądu

Okręgowego

w

K. przypisanego jej czynu.

sad-najwyzszy-2013

i

uniewinniając

oskarżoną

od

popełnienia