Supreme Court dismissed cassation on sexual abuse conviction, ruling no sexologist expert was needed without psychiatrist request.

Sygn. akt V KK 180/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Piotr Hofmański (przewodniczący, spr.)

SSN Barbara Skoczkowska

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant Anna Kowal

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Lucjana Nowakowskiego

w sprawie W. W.

skazanego z art. 200 § 1 i in. k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 8 lutego 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 25 stycznia 2011 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 18 października 2010 r.,

1. oddala kasację;

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. U., Kancelaria

Adwokacka kwotę 442,80 PLN (czterysta czterdzieści dwa złote i

osiemdziesiąt groszy) za sporządzenie i wniesienie kasacji na rzecz

skazanego W. W.;

3. zwalnia skazanego od zapłaty kosztów sądowych postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z 18 października 2010 r., W. W. uznany

został za winnego tego, że w bliżej nieustalonym okresie od wiosny 2008 r. do

grudnia 2009 r. w P., działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry

powziętego zamiaru, wielokrotnie doprowadził małoletnią córkę A. W., do

poddania się innej czynności seksualnej w ten sposób, że dotykał ręką jej krocza

i piersi oraz jeden raz doprowadził ją do obcowania płciowego polegającego na

wzięciu jego członka do ręki, a następnie do ust, to jest przestępstwa

określonego w art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. w związku z art. 12

k.k. i za to skazany został na karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Ponadto Sąd Rejonowy orzekł wobec niego przewidziany w art. 41a § 2 k.k.

zakaz kontaktowania się z małoletnią córką przez okres 5 lat od

uprawomocnienia się wyroku.

Wyrok powyższy poddany został kontroli instancyjnej na skutek apelacji

wniesionej przez oskarżonego W. W., który kwestionował wiarygodność

pokrzywdzonej, a także zarzucał naruszenie jego prawa do obrony w toku

postępowania. Apelacja nie przyniosła pożądanego skutku, ponieważ wyrokiem

z dnia 25 stycznia 2011 r., Sąd Okręgowy uznał ją za oczywiście bezzasadną i

utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego wniósł jego

obrońca, podnosząc zarzut rażącego naruszenia przepisów postępowania,

polegającego na nieuchyleniu wyroku i nieprzekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, pomimo niezastosowania przez ten Sąd

art. 202 § 3 k.p.k., skutkujące niepowołaniem do udziału w wydaniu opinii o

stanie zdrowia psychicznego oskarżonego lekarza seksuologa, co mogło mieć

istotny wpływ na treść orzeczenia. Opierając się na tym zarzucie, obrońca

wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, domagając się ponadto

zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, które nie

zostały uiszczone nawet w części.

W pisemnej odpowiedzi na kasację obrońcy Prokurator Okręgowy w P.

wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej, wywodząc, że 202 § 3

k.p.k. w brzmieniu określonym ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz.U. Nr

206, poz. 1589), obowiązującą od dnia 8 lipca 2010 r., nie znajdował

zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem – niezależnie od tego, że rozprawa

główna rozpoczęta została już po tej dacie – biegli psychiatrzy powołani zostali

przez prokuratora przed wejściem w życie ustawy nowelizującej art. 202 k.p.k.,

w związku z czym zastosowanie znajduje art. 11 ustawy, zgodnie z którym

czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy

są skuteczne, jeżeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych.

Odmienne stanowisko zaprezentował na rozprawie kasacyjnej prokurator

Prokuratury Generalnej, uznając, że art. 11 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r.,

konstytuujący skuteczność czynności procesowych dokonanych przed dniem

wejścia w życie tej ustawy, nie odnosi się do czynności dowodowych.

Decydujące znaczenie ma, według prokuratora Prokuratury Generalnej, art. 10

ustawy z dnia 5 listopada 2009 r., według którego jeżeli przed jej dniem wejścia

w życie rozpoczęto rozprawę główną, zastosowaniu podlegają do końca

postępowania

w

danej

instancji

przepisy

dotychczasowe.

Skoro

w

rozpoznawanej sprawie rozprawę główną rozpoczęto po dniu wejścia w życie

ustawy z dnia 5 listopada 2009 r., stosowany być powinien art. 202 § 3 k.p.k. w

brzmieniu nadanym mu tą ustawą. Kasacja jest zatem – zdaniem prokuratora

Prokuratury Generalnej – zasadna, w związku z czym konieczne jest nie tylko

uchylenie zaskarżonego wyroku, czego domagał się obrońca, ale także

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Uzasadniając taką ocenę

kasacji wskazać należy na następujące kwestie.

Ustosunkowując się do kontrowersji odnoszącej się do zakresu

obowiązywania art. 202 § 3 k.p.k. w brzmieniu nadanym temu przepisowi

ustawą z dnia 5 listopada 2009 r., Sąd Najwyższy przyznaje rację

prezentującemu swoje stanowisko na rozprawie kasacyjnej prokuratorowi

Prokuratury Generalnej oraz autorowi kasacji. Sąd Najwyższy zgadza się z

zapatrywaniem, że norma intertemporalna zawarta w art. 11 ustawy nie odnosi

się do czynności dowodowych. W konsekwencji nie jest zasadne zapatrywanie,

że skoro postanowienie o powołaniu biegłych psychiatrów wydane zostało przed

wejściem w życie ustawy nowelizującej art. 202 § 3 k.p.k., sporządzona przez

nich opinia musi być uznana za spełniającą wymagania ustawowe, niezależnie

od tego, czy zmaterializowały się warunki zastosowania tego przepisu, czy też

nie. Zgodnie bowiem z treścią art. 10 ustawy nowelizującej, dla zastosowania

art. 202 § 3 k.p.k., który to przepis dodany został tą ustawą, rozstrzygające jest

to, czy rozprawa główna rozpoczęła się przed wejściem w życie ustawy

nowelizującej, czy też po tej dacie. Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. weszła w

życie w dniu 8 czerwca 2010 r., zaś rozprawa główna w rozpoznawanej sprawie

rozpoczęła się w dniu

29 lipca 2010 r. W rezultacie, w sprawie podlegał

zastosowaniu art. 202 k.p.k. w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą.

Powyższe nie przesądza jednak o zasadności kasacji. Podniesiony w niej

zarzut byłby bowiem skuteczny jedynie wówczas, gdyby w sprawie spełnione

były przesłanki zastosowania art. 202 § 3 k.p.k., którego naruszenia autor

kasacji upatruje w jego niezastosowaniu. Uznając, że w przedmiotowej sprawie

nie miało to miejsca, zwrócić trzeba uwagę przede wszystkim na to, że nie

dokonano tu ustalenia, iżby czyn, za który skazano W. W., popełniony był w

związku z zaburzeniami preferencji seksualnych. Autor kasacji (zapewne także

prokurator Prokuratury Generalnej) przyjmuje to jako oczywistość i nie

podejmuje nawet

próby argumentowania tego stanowiska. Tymczasem, jak

wynika z art. 202 § 3 k.p.k., warunkiem zastosowania tego przepisu wcale nie

jest okoliczność, że czyn popełniony został w związku z zaburzeniami

preferencji seksualnych, ale okoliczność, że zachodzi konieczność sporządzenia

„opinii o stanie zdrowia psychicznego w zakresie zaburzeń preferencji

seksualnych”. Jest dla Sądu Najwyższego rzeczą nie podlegającej dyskusji, że o

konieczności takiej nie przesądza sama kwalifikacja prawna czynu zarzucanego

oskarżonemu. Ustawodawca najwyraźniej powiązał taką konieczność z

opiniowaniem psychiatrycznym, słusznie zakładając, że nie jest i nie może być

zadaniem sądu dokonywanie nawet wstępnego osądu, czy zachowanie

oskarżonego wynika z zaburzeń preferencji seksualnych lub z takimi

zaburzeniami jest związane. Niezależnie od tego, co miał na myśli ustawodawca

formułując przesłanki zastosowania art. 202 §3 k.p.k., ocena ich spełnienia musi

być w pierwszym rzędzie pozostawiona biegłym psychiatrom.

W związku z powyższym należy uznać, że z mocy art. 202 § 3 k.p.k.

obowiązek powołania biegłego lekarza seksuologa do udziału w wydaniu

opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, w zakresie zaburzeń

preferencji seksualnych, ciąży na sądzie lub prokuratorze jedynie wówczas,

gdy wniosek o jego powołanie, na podstawie art. 202 § 2 k.p.k., złożą

powołani uprzednio lekarze psychiatrzy. Argumentując to zapatrywanie

odwołać się trzeba do argumentacji a rubrica i wskazać, że § 3 art. 202 k.p.k.

stanowi lex specialis wobec § 2 tego przepisu. Z art. 202 § 2 k.p.k. wynika, że

powołani w sprawie biegli psychiatrzy mogą złożyć wniosek o powołanie

biegłego lub biegłych innej specjalności, wskazanej przez biegłych, którzy

składają wniosek, a sąd lub prokurator zobowiązany jest takiego biegłego lub

biegłych powołać. Szczególna sytuacja zachodzi wówczas, gdy zachodzi

konieczność

wydania

opinii

biegłych

psychiatrów

o

stanie

zdrowia

psychicznego w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych. W takiej sytuacji,

zgodnie z art. 202 § 3 k.p.k., biegli psychiatrzy muszą złożyć wniosek o

„dokooptowanie” do zespołu biegłych biegłego lekarza seksuologa. Oczywiście,

nie wyklucza to ani wnioskowania o powołanie, ponadto, także biegłego lub

biegłych innych specjalności na podstawie art. 202 § 2 k.p.k., ani też powołania

przez sąd biegłego lekarza seksuologa na podstawie art. 193 §1 k.p.k., gdy nie

zachodzi sytuacja określona w art. 202 § 3 k.p.k.

Uwzględniając

powyższe

uwarunkowania

na

tle

okoliczności

rozpoznawanej sprawy, zauważyć trzeba, że do naruszenia art. 202 § 3 k.p.k. nie

doszło dlatego, że powołani biegli psychiatrzy nie złożyli wniosku o powołanie

– do udziału w wydaniu opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego W.

W. – biegłego lekarza seksuologa. Sąd Rejonowy zatem, nie powołując takiego

biegłego, nie mógł naruszyć art. 202 § 3 k.p.k. Tym samym, Sąd Okręgowy, nie

naruszył prawa procesowego, utrzymując w mocy wyrok Sądu pierwszej

instancji, wobec niestwierdzenia obrazy art. 202 § 3 k.p.k.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu,

zasądzając na rzecz obrońcy ustanowionego z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie w sprawie kasacji na

podstawie § 14 ust. 3 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zmianami).