Supreme Court held that alternative sentencing below statutory minimum requires abandoning the penalty and applying a non-criminal measure instead.

WYROK Z DNIA 2 CZERWCA 2011 R.

V KK 110/11

W sytuacji, gdy ustawa zakłada alternatywne zagrożenie karami

określonymi w art. 32 pkt 1-3 k.k., stosownie do art. 60 § 7 k.k., nie można

zastosować

nadzwyczajnego

złagodzenia

kary

przez

orzeczenie

najłagodniejszej z nich poniżej dolnej granicy takiej kary, a jedynie przez

odstąpienie od orzeczenia jakiejkolwiek z przewidzianych alternatywnie kar

i ograniczenie się do orzeczenia środka karnego.

Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Grubba, M. Pietruszyński.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.

Sąd Najwyższy w sprawie Sylwestra G., skazanego z art. 60 ust. 1

ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych, po

rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r., kasacji

wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od

wyroku Sądu Rejonowego w D. z dnia 27 września 2010 r.,

uchylił

zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze

grzywny i w tym zakresie p r z e k a z a ł sprawę Sądowi Rejonowemu w D.

do ponownego rozpoznania (…).

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w D., orzekając w trybie art.

335 § 1 i 343 k.p.k., uznał Sylwestra G. za winnego popełnienia

zarzucanego mu czynu, kwalifikowanego z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 20

marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych, Dz.U. Nr 62, poz. 504

ze zm. i skazał go na karę 50 stawek dziennych grzywny po 10 zł każda,

orzekając także zakaz wstępu na imprezy masowe w zakresie meczów piłki

nożnej miejscowego zespołu na okres 2 lat. Wyrok ten uprawomocnił się

bez zaskarżania w dniu 1 października 2010 r. W marcu 2011 r. kasację na

niekorzyść skazanego od tego orzeczenia wywiódł Prokurator Generalny,

zaskarżając ten wyrok

w całości i zarzucając obrazę przepisów

postępowania, a to art. 343 § 6 w zw. z art. 335 § 1 i art. 517d § 2 k.p.k.,

polegającą na rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu i uwzględnieniu wniosku

prokuratora w sytuacji, gdy oskarżyciel ten nie sporządził i nie dołączył tego

wniosku do zatwierdzonego przez siebie wniosku o rozpoznanie sprawy w

trybie przyspieszonym, a także obrazę prawa materialnego, poprzez

naruszenie art. 60 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych,

polegające na orzeczeniu kary grzywny poniżej dolnego ustawowego

zagrożenia tą karą w powyższym przepisie. Wywodząc w ten sposób,

skarżący wnosił o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie mu

sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Jeżeli chodzi o pierwszy z postawionych w kasacji zarzutów, to należy

stwierdzić, że z akt tej sprawy wynika, iż już podczas przesłuchania przez

funkcjonariusza Policji oskarżony oświadczył, że żałuje tego, co zrobił i

chce się dobrowolnie poddać karze. Następnie podczas przesłuchania go

przez prokuratora, sporządzony został – niezależnie od protokołu

przesłuchania – protokół tzw. „przyjęcia wniosku o skazanie bez

przeprowadzenia rozprawy”, podpisany przez prokuratora i podejrzanego,

w podstawie prawnej którego wskazano art. 335 § 1 k.p.k. oraz

stwierdzono, że wniosek ten zakłada skazanie oskarżonego na grzywnę w

wymiarze 50 stawek po 10 zł i orzeczenie na okres 2 lat środka karnego w

postaci zakazu wstępu na imprezy masowe, mecze miejscowego zespołu

piłki nożnej. Z dokumentu o przesłaniu akt tej sprawy Sądowi Rejonowemu,

podpisanego przez Prokuratora Rejonowego, wynika z kolei, że są one

przekazywane wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w trybie

przyspieszonym i wnioskiem w trybie art. 335 § 1 k.p.k. oraz że załączono

do nich 2 kopie wniosku, bez wyjaśnienia bliżej o kopie jakich wniosków

chodzi. Natomiast w protokole posiedzenia Sądu w „przedmiocie wydania

wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy” odnotowano, że

odczytano tam „wniosek prokuratora zawarty w akcie oskarżenia” oraz że

oskarżony wnosi o wymierzenie kary jak w tym wniosku, a następnie, że

Sąd postanowił wniosek ten uwzględnić.

W świetle powyższego rodzić się może wprawdzie wątpliwość, czy

przewidziany przez art. 517d § 2 zd. 2 in fine k.p.k. jako odrębny dokument,

wniosek, o którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k., został w tej sprawie

dołączony w wymaganej przez prawo postaci, skoro Sąd odczytywał jakoby

wniosek oskarżyciela „zawarty w akcie oskarżenia”, a z pisma prokuratora

wynika, że przekazuje materiały sprawy wraz z dwoma wnioskami, czyli o

rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym oraz o skazanie bez

rozprawy. Nie można jednak uznać za zasadne wyprowadzanie z tych

okoliczności – i to na niekorzyść oskarżonego – przez Prokuratora

Generalnego zarzutu, że oskarżyciel nie sporządził i nie dołączył do

przekazywanych materiałów wniosku o skazanie oskarżonego bez

rozprawy. Fakt, że w aktach tej sprawy dokumentu takiego nie ma, o

niczym jeszcze nie świadczy, tym bardziej, że za wniosek taki można

potraktować wskazane wcześniej odrębne pismo z tzw. „przyjęcia wniosku

o skazanie bez rozprawy”, w którym zarówno prokurator, jak i podejrzany,

uzgodnili warunki skazania za zarzucany temu ostatniemu czyn, zwłaszcza

że przywołano w tym dokumencie jako podstawę art. 335 § 1 k.p.k. Tym

samym nie był to wniosek o tzw. dobrowolne poddanie się karze, o jakim

mowa w art. 387 k.p.k., którego złożenie jest możliwe już w trakcie

dochodzenia skróconego, na co wskazuje wyraźnie art. 517e § 2 k.p.k., a

co mogło sugerować oświadczenie podejrzanego o woli poddania się karze,

złożone podczas przesłuchania go przez Policję. Skoro zaś, stosownie do

art. 118 k.p.k., znaczenie czynności procesowej powinno być oceniane

przez jej treść, a nie formę, to nie można – nawet przy przyjęciu naruszeń w

zakresie owej formy, wynikających z możliwych zaniedbań organu

procesowego – przy istnieniu ewentualnych wątpliwości w tej materii,

wyprowadzać konsekwencji niekorzystnych dla samego oskarżonego. Bez

wątpienia bowiem wolą oskarżyciela w tej sprawie było wystąpienie o

skazanie oskarżonego bez rozprawy, czemu dał on wyraz wskazując na

przekazanie Sądowi wraz z surogatem aktu oskarżenia także wniosku, o

jakim mowa w art. 335 § 1 k.p.k. To zaś, że nie da się wykluczyć, iż jako

taki wniosek potraktował on być może odrębne pismo o ustaleniu warunków

tego skazania z podejrzanym, nie oznacza, że zachowanie takie ma być

rozumiane jako zupełny brak omawianego wniosku. Analizowanego tu

zatem zarzutu skargi kasacyjnej nie można uznać za zasadny, a tym

samym nie można przyjąć, jakoby w sprawie tej miało miejsce naruszenie

art. 343 § 6 w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. i art. 517d § 2 k.p.k., przez

rozpoznanie sprawy na posiedzeniu bez wymaganego wniosku o skazanie

bez przeprowadzania rozprawy. Sąd Rejonowy miał zatem prawo uznać, że

wniosek, o którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k. został złożony i procedować

w związku z tym na posiedzeniu przewidzianym w art. 343 k.p.k.

Natomiast, gdy chodzi o zarzut drugi, to prawdą jest, że art. 60 ust. 1

ustawy z 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych penalizuje to

zachowanie pod groźbą kary grzywny nie mniejszej niż 180 stawek

dziennych. Z drugiej jednak strony należy mieć na uwadze, że Sąd w tej

sprawie procedował w trybie art. 343 k.p.k., a ten zakłada, że uwzględniając

wniosek

przewidziany

w

art.

k.p.k.,

Sąd

może

zastosować

nadzwyczajne złagodzenie kary również w wypadkach innych niż

przewidziane w art. 60 § 1-4 k.k. (art. 343 § 1 i § 2 pkt 1 k.p.k.). W doktrynie

zaś przyjmuje się, że przepis ten stanowi samodzielną materialno-prawną

podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary i pozytywnie ocenia, od

strony samej istoty, takie rozwiązanie [zob. np. P. Hofmański, E. Sadzik, K.

Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. II,

s. 294-295; S. Waltoś: Główne nurty nowelizacji procedury karnej, PiP

2003, nr 4, s. 16; R. A. Stefański [w:] J. Bratoszewski i in., Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. II, s. 564; Z.

Ćwiąkalski, [w:] A. Zoll (red.): Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz,

Kraków 2004, t. I, s. 899-900]. Jak zaś wiadomo nadzwyczajne złagodzenie

kary polega na wymierzeniu jej poniżej dolnej granicy ustawowego

zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. To z kolei mogłoby oznaczać,

że Sąd orzekając w trybie przewidzianym w art. 343 k.p.k. mógł orzec karę

grzywny poniżej dolnej granicy przewidzianej w naruszonym przez

oskarżonego przepisie.

W tym miejscu należy jednak zauważyć, że przepis art. 343 § 2 pkt 1

k.p.k., przewidując możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary, także w

innych wypadkach niż wskazane w art. 60 § 1-4 k.k., nie wyłącza

stosowania przy owym nadzwyczajnym złagodzeniu dalszych przepisów

zawartych w art. 60 k.k., a więc tych, które regulują już same zasady

nadzwyczajnego złagodzenia poszczególnych kar. Z przepisu § 6 pkt 4 art.

60 wynika zaś, że jeżeli czyn stanowi występek, a dolną granicą

ustawowego zagrożenia jest kara pozbawienia wolności niższa od roku,

sąd wymierza grzywnę albo karę pozbawienia wolności, a w tym wypadku

granice owych kar łagodniejszych określają już art. 33 i 34 k.k. Z kolei w § 7

art. 60 k.k. przyjmuje się, że przy alternatywnym zagrożeniu karami z art.

32 pkt 1-3 k.k., nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od

wymierzenia jakiejkolwiek z nich i orzeczeniu środka karnego. Przypisany

skazanemu czyn zakłada właśnie zagrożenie alternatywne, przewidując

obok wskazanej wcześniej grzywny także karę ograniczenia wolności oraz

karę pozbawienia wolności do lat 3. W takiej jednak sytuacji, a więc, gdy

ustawa zakłada alternatywne zagrożenie karami określonymi przez art. 32

pkt 1-3 k.k., stosownie do art. 60 § 7 k.k., nie można zastosować

nadzwyczajnego złagodzenia kary przez orzeczenie najłagodniejszej z nich

poniżej dolnej granicy takiej kary, a jedynie przez odstąpienie od orzeczenia

jakiejkolwiek z przewidzianych alternatywnie kar i ograniczenie się do

orzeczenia środka karnego. Tym samym doszło w tej sprawie do rażącego

naruszenia prawa materialnego, skoro Sąd orzekł karę grzywny poniżej

dolnej jej granicy. Choć skoro decydował o orzeczeniu tej kary powinien ją

wymierzyć w wysokości nie niższej niż dolna jej granica przewidziana w

naruszonym przepisie. Jeżeli zatem wniosek o skazanie bez rozprawy

wskazuje na nadzwyczajne złagodzenie kary niezgodne z przepisami

karno-materialnymi, sugerując np. wymiar kary, który w takiej sytuacji nie

może być orzeczony, sąd nie powinien uwzględniać takiego wniosku, chyba

że dojdzie do jego modyfikacji na posiedzeniu. Gdyby to nie nastąpiło, w

tym z uwagi na nieobecność prokuratora na tym forum, sąd powinien

skierować sprawę na rozprawę, czego jednak w tej sprawie nie uczyniono.

Powyższe wskazuje, że w zakresie tego zarzutu skarżący ma rację.

Uwzględniając skargę kasacyjną z powodu powyższego uchybienia,

mając na uwadze, że zarzut ten dotyczy jedynie orzeczonej kary grzywny, a

zarzut który obejmowałby także rozstrzygnięcie odnośnie zakazu wstępu na

imprezy masowe, czyli rzekoma obraza przepisów postępowania przez

orzekanie mimo braku wniosku prokuratora o skazanie bez rozprawy,

okazał się niezasadny, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok jedynie w

części dotyczącej samej kary grzywny. Istotne znaczenie ma tu także fakt,

że skargę wniesiono na niekorzyść oskarżonego, a także że samo

orzeczenie zakazu wstępu na imprezę masową jest, w przypadku

popełnienia przestępstwa z art. 60 ust. 1 ustawy o bezpieczeństwie imprez

masowych obowiązkowe. Skoro zaś konkretnych zarzutów odnośnie

naruszenia prawa przy orzekaniu tego zakazu, który mieści się przy tym w

granicach określonych w art. 43 § 1 in fine k.k., w kasacji nie podniesiono,

to uchylenie orzeczenia także w tym zakresie wykraczałoby poza granice

podniesionych, a zasadnych, zarzutów (art. 536 k.p.k.).

Uchylając zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary grzywny, Sąd

Najwyższy przekazał tę sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w D. Ponowne jej rozpoznanie powinno nastąpić już w

postępowaniu uproszczonym, przy czym skoro wskazano, że w sprawie tej

funkcjonuje jednak wniosek prokuratora o skazanie bez rozprawy, tyle że

zakładający nieprzewidzianą przez materialne prawo karne wysokość kary

grzywny, możliwe jest jego zmodyfikowanie przez prokuratora za zgodną

oskarżonego na posiedzeniu o jakim mowa w art. 343 k.p.k. lub

przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawę. Nie jest też wykluczone

złożenie stosownego wniosku przez samego oskarżonego, jako wniosku z

art. 387 § 1 k.p.k., który w razie złożenia przed rozprawą może być

rozpoznany na posiedzeniu przewidzianym w art. 474a k.p.k.

Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak na wstępie.