Supreme Court allows partial appeal costs exemption for indigent plaintiffs under Art. 102 CPC.

Sygn. akt V CZ 89/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. D. i Z. D.

przeciwko Gminie B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 czerwca 2012 r.,

zażalenia powodów na orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 4 wyroku Sądu

Apelacyjnego

z dnia 24 lutego 2011 r.,

1.

2. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie

obciąża powodów poniesionymi przez pozwaną

kosztami postępowania apelacyjnego,

zasądza od pozwanej na rzecz powodów 120

(stodwadzieścia)

zł

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

W zawartym w punkcie 4 sentencji wyroku z dnia 24 lutego 2011 r.

postanowieniu, Sąd Apelacyjny– po rozpoznaniu apelacji powodów – zasądził do

każdego z powodów na rzecz pozwanej po 500 zł tytułem kosztów postępowania

apelacyjnego. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że podstawę rozstrzygnięcia

o kosztach procesu stanowił art. 102 k.p.c. Sąd zasądził od powodów na rzecz

pozwanej część należnych jej kosztów postępowania apelacyjnego, albowiem

powodowie ze względu na sytuację materialną nie są w stanie ponieść ich w

całości.

W zażaleniu pełnomocnik powodów zarzucił, że zaskarżone postanowienie

zostało wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c., gdyż sytuacja życiowa i materialna

powodów

uzasadnia

apelacyjnego.

W

całkowite

konkluzji

zwolnienie

zażalenia

ich

wniósł

od

kosztów

postępowania

„o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez nieobciążanie powodów

w ogóle kosztami postępowania apelacyjnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążyć jej

w ogóle kosztami. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że przepis

ten – stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98

k.p.c.) – urzeczywistnia zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach procesu.

Nie

konkretyzuje

on

pojęcia

„wypadków

szczególnie

uzasadnionych”,

pozostawiając ich kwalifikację, opartą na ocenie całokształtu okoliczności sprawy,

sądowi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ

210/73 i z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, niepubl.). Podstawę do jego

zastosowania – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lutego

2011 r., V CZ 98/10 (niepubl.) – stanowią konkretne okoliczności danej sprawy,

przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej

kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe.

Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem jak i leżące poza nim,

a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego strony, które powinny być

oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas, gdy

w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu przeciwnika byłoby niezgodne z zasadami słuszności.

Z okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących sytuacji życiowej

i majątkowej skarżących, wynika, że powódka, która ma 83 lata i jest osobą

schorowaną, utrzymuje się z emerytury wynoszącej 821,35 zł, a powód, liczący 52

lata, otrzymuje 485,39 zł renty inwalidzkiej. Rację mają skarżący, że ze względu na

sytuację życiową i majątkową nie są oni w stanie w ogóle ponieść należnych

pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego. Obciążenie ich częściowo tymi

kosztami należało zatem uznać za rozstrzygnięcie wydane z naruszeniem art. 102

k.p.c. w wyżej przedstawionym rozumieniu.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39816 k.p.c. orzekł, jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego oparte jest na art. 98

w związku z art. 3941 § 3, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.). Koszty radcy prawnego

ustanowionego dla powodów z urzędu należało w zaistniałej sytuacji procesowej

zasądzić na rzecz strony reprezentowanej przez niego, a nie bezpośrednio na

rzecz radcy prawnego. Pełnomocnik procesowy ustanowiony z urzędu może

natomiast dochodzić realizacji swoich praw na podstawie art. 122 k.p.c.

db