Supreme Court dismisses appeal on costs, ruling poverty alone does not justify exemption under Art. 102 CPC.

Sygn. akt V CZ 76/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSA Marek Machnij (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 października 2011 r.,

zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 marca 2011 r.,

1) oddala zażalenie,

2) zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adwokata E. G., prowadzącej kancelarię adwokacką w W.,

kwotę 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł, powiększoną o

należny podatek od towarów i usług (VAT), tytułem

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z

urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 11 marca 2011

r. zasądził od powoda, którego apelacja została oddalona, na rzecz pozwanego

Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w W. kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że nie

znalazł podstaw do odstąpienia od obciążania powoda kosztami postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na brak w tej sprawie „wypadku szczególnie

uzasadnionego”, o którym mowa w tym przepisie. Sąd wskazał w szczególności, że

dostatecznej podstawy do odstąpienia od ogólnej zasady orzekania o kosztach,

przewidzianej w art. 98 k.p.c., nie może stanowić jedynie zła sytuacja majątkowa

strony, zaś brak możliwości poniesienia przez nią zasądzonych kosztów nie ma

znaczenia dla orzekania w tym przedmiocie, lecz dla skuteczności ewentualnego

postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie art. 102 k.p.c.

przez nieuwzględnienie jego trudnej sytuacji majątkowej, która całkowicie

uniemożliwia mu poniesienie zasądzonych kosztów postępowania. Wskazał także,

że jego roszczenie nie zostało uwzględnione wyłącznie z uwagi na podniesienie

przez pozwanego zarzutu przedawnienia. W uzupełnieniu zażalenia skarżący

przedłożył także dokumenty wskazujące na jego złą sytuację finansową.

Pozwany nie ustosunkował się merytorycznie do zażalenia, oświadczając,

że pozostawia ocenę jego zasadności Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej kosztami

postępowania na podstawie art. 102 k.p.c. stanowi autonomiczne uprawnienie sądu

rozpoznającego sprawę. Uchylenie takiego orzeczenia w ramach kontroli

instancyjnej może więc dotyczyć jedynie wypadków, w których sąd w rażący

sposób naruszył reguły dyskrecjonalnej oceny okoliczności sprawy w zakresie

istnienia „szczególnie uzasadnionego wypadku”, o którym mowa w tym przepisie

(tak Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniach: z dnia 3 lutego 2010 r. sygn. akt II PK

192/09, niepubl., z dnia 25 marca 2011 r. sygn. akt IV CZ 136/10, niepubl. oraz

z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. akt II CZ 24/11, niepubl.).

Analiza

argumentów

postanowienia

wskazuje,

w prawidłowy

sposób,

przytoczonych

że

Sąd

poddając

na

Apelacyjny

dostatecznej

uzasadnienie

zastosował

ocenie

zaskarżonego

art.

k.p.c.

okoliczności

istotne

z perspektywy tego przepisu. Skarżący nie zakwestionował skutecznie trafności tej

argumentacji, nie wykazując w szczególności, by wbrew twierdzeniom Sądu

Apelacyjnego

wyłącznie

sama

sytuacja

majątkowa

powoda

uzasadniała

odstąpienie od obciążania go kosztami postępowania.

Należy jednocześnie zauważyć, że twierdzenie skarżącego, że w sprawie

zachodzą także inne okoliczności, wskazujące na konieczność zastosowania

art. 102 k.p.c., nie zostało poparte jakąkolwiek przekonującą argumentacją.

Jako jedyną

okoliczność

tego

rodzaju

skarżący

wskazał

nieuwzględnienie

dochodzonego roszczenia z uwagi na jego przedawnienie. Nie świadczy to jednak

o wystąpieniu w tej sprawie „szczególnie uzasadnionego wypadku” w rozumieniu

art. 102 k.p.c. Okoliczność ta mogłaby wprawdzie wskazywać na subiektywne

przekonanie skarżącego co do zasadności jego roszczenia i w połączeniu z jego

sytuacją majątkową uzasadniać zastosowanie art. 102 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2011 r., I CZ 171/10, niepubl.), ale w zażaleniu

nie

wykazano,

Podzielić można

aby

taka

bowiem

sytuacja

stanowisko

miała

Sądu

miejsce

w

niniejszej

Apelacyjnego,

że

sprawie.

z

uwagi

na powszechne występowanie przez skazanych z roszczeniami o ochronę dóbr

osobistych, terminy przedawnienia wskazane w art. 442 1 k.c. były znane

w środowisku osadzonych. Skuteczne powołanie się na art. 102 k.p.c. wymagałoby

więc co najmniej uprawdopodobnienia przez skarżącego braku swojej wiedzy

w tym zakresie.

Z tego punktu widzenia istotne jest również to, że roszczenie powoda

obejmowało okres jego pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym od dnia 5 lutego

2004 r. do dnia 6 października 2004 r., natomiast pozew w niniejszej sprawie został

wniesiony dopiero w dniu 26 lipca 2010 r., a więc znacznie po upływie trzyletniego

terminu przedawnienia, wynikającego w tej sprawie z przepisów art. 4421 § 1 i 3 k.c.

w zw. z art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

(Dz.U. Nr 80, poz. 538), którego bieg skończył się z dniem 6 października 2007 r.

Tak znaczne (niemal trzyletnie) opóźnienie w wytoczeniu powództwa dodatkowo

przemawia za trafnością poglądu Sądu Apelacyjnego, że nawet subiektywnie

powód nie mógł pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, iż jego żądanie może

być jeszcze skutecznie dochodzone.

Dodać wypada, że dowody powołane przez skarżącego w uzupełnieniu

zażalenia dotyczą okoliczności, które były już wcześniej podniesione we wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych, wobec czego nie uzupełniają znanych

dotychczas okoliczności związanych z sytuacją majątkową powoda. Z tego względu

nie miały żadnego znaczenia przy ocenie zasadności niniejszego zażalenia.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu. O kosztach pomocy prawnej

udzielonej skarżącemu z urzędu rozstrzygnięto na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy

z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t. jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz.

1188 ze zm.) w zw. z § 6 pkt 3 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).