Criminal appeal dismissed; refusal of court-appointed lawyer does not invalidate proceedings if party acted independently.

Sygn. akt V CSK 50/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Bankowi (...) S.A. w W. - Oddziałowi w K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 30 listopada 2006

r., sygn. akt II Ca (…),

1. oddala skargę kasacyjną,

2. oddala wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r. oddalił apelację

powoda od wyroku oddalającego powództwo o ustalenie, że podpisy na dokumencie, na

podstawie którego komornik prowadzi egzekucję z majątku powoda, należą do osób,

które były uprawnione do reprezentowania interesów pozwanego Banku i znajdują się w

rejestrze w rejestrze sądowym a ponadto ustalenie, że strona pozwana posiada

identyczny dokument jak komornik. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia było

stwierdzenie, że powód nie ma interesu prawnego w zgłoszeniu na podstawie art. 189

k.p.c. żądań, skoro przepisy dotyczące postępowania egzekucyjnego oraz powództwa

przeciwegzekucyjnego zapewniają mu dostateczną ochronę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł ustanowiony dla powoda

z urzędu adwokat, zarzucając naruszenie art. 378 § 1 w zw. z art. 379 pkt 5 i art. 117 § 4

i 6 k.p.c. przez nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy nieważności postępowania przed

Sądem Rejonowym, spowodowanej pozbawieniem powoda możności obrony jego praw

wskutek oddalenia wniosku o ustanowienie dla powoda adwokata (radcy prawnego) z

urzędu, a także naruszenie art. 386 § 2 k.p.c. przez nieuchylenie wyroku Sądu

Rejonowego. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu

Rejonowego, zniesienie postępowania oraz przekazanie temu ostatniemu Sądowi

sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w obu

instancjach oraz w postępowaniu kasacyjnym. W skardze kasacyjnej zawarty jest

wniosek o „zasądzenie na rzecz adwokata R. F. z Kancelarii Adwokackiej w O.

nieziszczonych kosztów pomocy prawnej wg norm przepisanych”.

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pozbawienie strony

możliwości obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) zachodzi wówczas, gdy z powodu

wadliwości procesowych sądu lub czynności strony przeciwnej, będących skutkiem

naruszenia konkretnych przepisów postępowania, strona nie mogła brać i nie brała

udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, a skutki tych wadliwości nie zostały

usunięte przed wydaniem orzeczenia (por. m.in. orzeczenie SN z dnia 6 marca 1998 r.,

III CKN 34/98, Prok. i Pr. z 1999 r., nr 5, poz. 41, z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98,

OSNC 2000, nr 12, poz. 220, z dnia 6 maja 2003 r., I CZ 43/03, niepubl., z dnia 19

marca 2004 r., IV CK 216/03, niepubl.). Taka sytuacja nie miała w sprawie miejsca.

Wbrew zarzutom podnoszonym w skardze kasacyjnej, również odmowa ustanowienia

dla strony adwokata z urzędu nie usprawiedliwia zarzutu nieważności postępowania

wskutek pozbawienia strony możności obrony swych praw. Należy podkreślić, że

nieważność postępowania z tej przyczyny zachodzi wówczas, gdy strona wbrew swojej

woli została faktycznie pozbawiona możności działania. Za oczywiste należy uznać, że

samo złożenie przez stronę wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie

obliguje sądu do jego uwzględnienia. Wniosek taki podlega uwzględnieniu wówczas,

jeżeli w ocenie sądu udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest potrzebny

(art. 117 § 4 k.p.c.). Sytuacja taka może zachodzić wtedy, gdy nieporadność strony

prowadzi do tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest ona

w

stanie

wykorzystać

prawnych

możliwości

prawidłowego

jej

prowadzenia.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego we wskazanym zakresie jest jednolite i utrwalone (por.

niepublikowane wyroki z dnia 12 września 2007 r., I CSK 199/07; z dnia 2 marca 2005

r., III CK 533/04; z dnia 19 marca 2004 r., IV CK 218/03). W postanowieniu z dnia 17

lutego 2004 r., III CK 38/04 (niepubl.) Sąd Najwyższy ponadto podniósł, że choroba lub

inna ułomność psychiczna strony nie pozbawia jej do zdolności co czynności

procesowych ani sama przez się nie powoduje nieważności postępowania z powodu

niemożności obrony przez stronę swych praw.

W okolicznościach sprawy o pozbawieniu powoda możności działania nie może

być mowy. Składane przez powoda wnioski o ustanowienie adwokata z urzędu nie

zostały uwzględnione, jednak nie oznacza to, że wskutek wadliwego działania Sądu

został on pozbawiony możności obrony swych praw. Przeciwnie, skarżący przedstawił

podstawę faktyczną roszczenia i składał starannie opracowane pisma procesowe,

których treść wskazuje na wystarczającą znajomość reguł, według których toczy się

postępowanie sądowe. Ocena, że sprawa nie należała do skomplikowanych pod

względem prawnym i faktycznym, nie nasuwa zastrzeżeń. Powołane przez oba

orzekające Sądy powody, dla których powództwo nie mogło zostać uwzględnione,

zasługują na akceptacje. Należy zwrócić uwagę, że formułując wniosek przeciwny w

skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego ograniczył się do ogólnego stwierdzenia,

że „w momencie uzyskania przez powoda fachowej pomocy prawnej z urzędu, miałby

on możliwość podjęcia szeregu czynności procesowych, które mogłyby przyczynić się

do pomyślnego dla niego zakończenia wszczętego postępowania” nie wskazując, jakie

czynności procesowe w toku postępowania nie zostały dokonane z powodu trudności w

samodzielnym podejmowaniu czynności procesowych. Odmowa zatem ustanowienia

adwokata nie może być oceniona jako prowadzące do nieważności postępowania

pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw.

Z przytoczonych względów skargę kasacyjną należało oddalić (art. 398 14 k.p.c.).

Wobec tego, że wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zawiera oświadczenia, że żądane koszty nie

zostały zapłacone w całości lub w części, to należało go oddalić, jako nieuzasadniony

(por. postanowienie SN z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98, OSNC 1999, nr

3, poz. 63).