Legislator Rechtsprechung & Gesetzgebung
I UK 269/15 KI-generiert

Supreme Court allows bridge pension claim by ruling sporadic hazardous work does not count as full-time special conditions work.

Geschäftsnummer I UK 269/15
Gericht / Behörde
Rechtsordnung Polen (PL)
Entscheiddatum
Ausgang Gutgeheissen (Allowed)

Legislator-Zusammenfassung

KI-generiert

The Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of a bridge pension claim, ruling that sporadic hazardous work does not constitute full-time special conditions employment. The applicant worked intermittently in high-pressure environments, while the Social Insurance Institution argued such irregular work failed the statutory requirement for continuous full-time labor. The court held that incidental exposure to risks without daily full-time execution does not satisfy the legal definition of special conditions work required for the pension.

Legislator-Regeste

KI-generiert

Art. 3 ust. 1, 4 ustawy o emeryturach pomostowych; sporadic work in hazardous conditions does not constitute full-time special conditions work for bridge pension eligibility.

Schlagwörter

KI-generiert
bridge pension eligibility special conditions work full-time employment requirement hazardous work definition Social Insurance Institution continuous labor standard Supreme Court ruling

Zitierte Gesetzesbestimmungen

KI-generiert
Art. 3 ust. 1, 4 of the Bridge Pensions Act
4 pkt 6 w związku z art. 3 ust.
Art. 49 of the Bridge Pensions Act
4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych przewiduje art. 49 tej ustawy.
Art. 398 § 1 of the Code of Civil Procedure
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815 § 1 i odpowiednio stosowanego art.
Art. 108 § 2 of the Code of Civil Procedure
39815 § 1 i odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c
316 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez wydanie wyroku z pominięciem zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzące do uznania spełnienia przez wnioskodawcę warunków nabycia emerytury pomostowej.
art. 382 k.p.c
Stanowi to o zasadności zarówno zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c., jak i zarzutu obrazy prawa materialnego.
art. 108 § 2 k.p.c
39815 § 1 i odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.

Zitierte Rechtsprechung

KI-generiert

Fragen Sie sich, wie dieser Entscheid auf Ihren Fall anwendbar ist?

Prüfen Sie diesen Entscheid zusammen mit Bundesrecht, kantonalen Erlassen, Kommentaren und Folgeentscheiden in Legislator AI.

Fall in Legislator öffnen →

Volltext

Sygn. akt I UK 269/15

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący) SSN Zbigniew Hajn SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca) w sprawie z odwołania W. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o emeryturę pomostową, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2016 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 września 2013 r. Sąd Okręgowy w G. zmienił decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia 31 stycznia 2013 r. i przyznał W. R. prawo do emerytury pomostowej od dnia 7 września 2013 r. 2 W sprawie ustalono, że wnioskodawca w okresie od 1 września 1982 r. do 30 września 2003 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Budowy S. S.A. w B., początkowo na stanowisku ślusarza remontowego, a od 24 czerwca 1986 r. w charakterze spawacza. Przede wszystkim spawał konstrukcje stalowe do szybów (90% wszystkich prac) oraz wykonywał inne drobne prace spawalnicze.

Praca ta była przez wnioskodawcę wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W ostatnich dwóch latach zatrudnienia wnioskodawca zajmował się głównie specjalistycznym spawaniem rurociągów, w których ciśnienie przekraczało 100 atmosfer, a spawy przechodziły specjalne prześwietlenie. W okresie od 13 października 2011 r. do 6 września 2013 r. wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych w J. jako spawacz gazowy i elektryczny. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że w okresie od 25 czerwca 1986 r. do 30 września 2003 r., pracując na stanowisku spawacza gazowego i elektrycznego wnioskodawca wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w szczególnych warunkach, o której mowa w wykazie A, Dział V, poz. 4 oraz Dział XIV, poz. 12 - stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm., dalej jako rozporządzenie), a tym samym spełnił warunki do emerytury pomostowej z art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 965 ze zm.). Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację organu rentowego od powyższego wyroku. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego Sąd odwoławczy stwierdził, że skoro w okresie od 25 czerwca 1986 r. do 30 września 2003 r. wnioskodawca wykonywał prace uznane w przepisach rozporządzenia za prace w szczególnych warunkach oraz w okresach od 11 do 15 listopada i od 28 listopada do 30 listopada 2009 r.

świadczył pracę, o której mowa pod poz. 28 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych (bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją), co zostało potwierdzone w świadectwie pracy wystawionym przez Przedsiębiorstwo 3 Robót Górniczych „R.” w J. z dnia 16 października 2011 r., to spełnił on warunki do emerytury pomostowej określone w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. W skardze kasacyjnej organ rentowy zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 6 w związku z art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o emeryturach pomostowych, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w twierdzeniu, że wnioskodawca spełnia określone w art. 4 warunki do nabycia świadczenia, mimo że z okoliczności sprawy wynika, iż po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 powołanej ustawy;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 382 oraz art. 316 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., przez wydanie wyroku z pominięciem zgromadzonego materiału dowodowego, prowadzące do uznania spełnienia przez wnioskodawcę warunków nabycia emerytury pomostowej. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji celem ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w okresie od 3 czerwca 2004 r. do 16 października 2011 r. wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych „R.” Spółce z o.o. w J., początkowo jako ślusarz spawacz na powierzchni, a następnie, od 1 kwietnia 2009 r. jako spawacz elektryczno-gazowy na powierzchni.

Kilkudniowe okresy wykonywania przez wnioskodawcę pracy „przy spawaniu łukowym w pomieszczeniach o małej kubaturze z utrudnioną wentylacją” nie stanowiły zatem dopełnienia warunku określonego w art. 4 pkt 6 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Prace, które nie należą do podstawowych obowiązków pracownika i nie są wykonywane każdego dnia nie spełniają bowiem wymogu pełnego wymiaru czasu pracy (tak np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r., I OSK 510/11). Również dane z konta ubezpieczonego nie potwierdzają, aby pracodawca dokonał zgłoszenia wykonywania przez niego w 2009 r. pracy w szczególnych warunkach.

Stawia to pod znakiem zapytania stanowczość wniosków sformułowanych w tym zakresie przez Sąd drugiej instancji. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona. Ustawa o emeryturach pomostowych zastąpiła przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 965 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), określające zasady przyznawania emerytur w niższym wieku pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nowymi regulacjami określającymi zasady nabywania wcześniejszych emerytur z tytułu tego rodzaju pracy.

Ustawa o emeryturach pomostowych ma charakter przejściowy, ograniczając prawo do uzyskania świadczenia do osób urodzonych po dniu 31 stycznia 1948 r., które prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze rozpoczęły przed dniem 1 stycznia 1999 r. Celem tej ustawy jest ograniczenie kręgu uprawnionych do emerytury z powodu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze do mniejszej liczby sytuacji uzasadnionych rzeczywistą koniecznością przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w których oczekiwania osób, które rozpoczęły wykonywanie takiej pracy na starych zasadach, na wcześniejsze przejście na emeryturę powinny zostać zaspokojone (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62 i z dnia 4 września 2012 r., I UK 164/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 185, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 17/09, OTK-A 2010 nr 3, poz. 21 oraz uzasadnienie projektu ustawy, Sejm RP VI kadencji, nr druku 1070).

Wskazany cel ustawy o emeryturach pomostowych realizują przepisy określające warunki nabycia prawa do przewidzianego w niej świadczenia, w tym art. 4 i art.

49. W myśl pierwszego z nich, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.;

2) ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący, co najmniej 15 lat;

3) osiągnął wiek wynoszący, co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4) ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący, 5 co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5) przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

6) po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7) nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy. Z unormowania tego wynika, że przy nabywaniu prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy uwzględnieniu podlegają przypadające przed dniem 1 stycznia 2009 r. okresy pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej, jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji spełnienia przez ubezpieczonego wszystkich pozostałych przesłanek określonych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Inaczej rzecz ujmując, osobom wykonującym przed dniem wejścia w życie tej ustawy prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy emerytalnej), uwzględnia się do dnia 1 stycznia 2009 r. okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów rozporządzenia z 1983 r., pod warunkiem, że wykonywały po dniu 31 grudnia 2008 r. pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Możliwość ta jest natomiast wyłączona w stosunku do osób, które takiej pracy po wskazanej dacie nie wykonywały, a w rezultacie nie spełniają warunku określonego w art. 4 pkt 6 tej ustawy. W ocenie Sądu drugiej instancji, wnioskodawca spełnił określone w art. 4 pkt 5 i 6 ustawy o emeryturach pomostowych warunki wymagane do nabycia prawa do przewidzianego w niej świadczenia, gdyż wykonywał przed dniem 1 stycznia 1999 r. (od 25 czerwca 1986 r.) pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej oraz po dniu 31 grudnia 2008 r. (w okresach od 11 do 15 listopada i od 28 do 30 listopada 2009 r.) pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Uszło jednak uwagi Sądu odwoławczego, że w myśl art. 3 ust. 4 tej ustawy, dodatkowym wymaganiem pozwalającym na uznanie wykonywania przez pracownika prac, o których mowa w art. 3 ust. 1, jest ich wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy. Wymaganie to 6 jest związane z czasem narażenia pracownika na wpływ czynników ryzyka wymienionych w tym ostatnim przepisie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2013 r., III UK 106/12, LEX nr 1555688). Sąd drugiej instancji nie rozważał spełnienia tego warunku przez wnioskodawcę, a w konsekwencji w ustaleniach stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku pominął podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że w okresie od 3 czerwca 2004 r. do 16 października 2011 r. wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Robót Górniczych „R.” Spółce z o.o. w J., początkowo jako ślusarz spawacz na powierzchni, a następnie jako spawacz elektryczno-gazowy na powierzchni, zaś pracodawca nie dokonał zgłoszenia wykonywania przez niego prac w szczególnych warunkach dla celów ubezpieczenia wypadkowego.

Stanowi to o zasadności zarówno zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c., jak i zarzutu obrazy prawa materialnego. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego stanu do zawartych w nich norm prawnych, co uzasadnia kasacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 393/13, LEX nr 1475166 i powołane w nim orzeczenia).

Podnoszone przez skarżącego okoliczności mają istotne znaczenie dla oceny, czy wykonywanie przez wnioskodawcę przez 8 dni w listopadzie 2009 r. pracy wymienionej pod poz. 28 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych może być uznane za jej wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy, ustalonym w przyjętym okresie rozliczeniowym według zasad określonych w przepisach Kodeksu pracy. W tym kierunku wypowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2013 r., I UK 448/12 (LEX nr 1396383), stwierdzając, że z wykładni art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, iż dla zaliczenia do okresu pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia w takich warunkach w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2008 r. wymagane jest, aby co najmniej jeden miesiąc takiego zatrudnienia przypadał przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz jeden miesiąc po dniu 31 grudnia 2008 r.

Również w powołanym wyżej wyroku z dnia 22 lipca 2013 r., III UK 106/12, Sąd Najwyższy stwierdził, że w art. 3 ust. 4 7 ustawy o emeryturach pomostowych chodzi o wymiar czasu pracy faktycznie wykonywanej w narażeniu na czynniki ryzyka określone w art. 3 ust. 1 tej ustawy, które powodują, że dane prace są pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach. Dlatego dla uznania, że praca jest wykonywana w szczególnych warunkach niezbędne jest jej rzeczywiste wykonywanie w pełnym wymiarze czasu pracy, to jest codziennie i przez całą przewidzianą dla pracownika dniówkę roboczą.

Za taką wykładnią użytego w art. 3 ust. 4 pojęcia „w pełnym wymiarze czasu pracy” przemawia w szczególności to, że ustawodawca związał go ze sformułowaniem „pracowników wykonujących”, co jednoznacznie wskazuje, że pełny wymiar czasu pracy związany jest z rzeczywistym wykonywaniem prac, o którym mowa w ust. 1, w takim właśnie wymiarze czasu pracy. W konsekwencji Sąd Najwyższy stwierdził, że w pełni uprawnione jest w tym zakresie odwołanie się do utrwalonej wykładni podobnych pojęć użytych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., w myśl której praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów prac wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia.

W ocenie obecnego składu Sądu Najwyższego, pogląd ten należy uzupełnić o stwierdzenie, że skoro incydentalne (sporadyczne), uboczne i krótkotrwałe - w stosunku do czynności podstawowych kwalifikowanych jako praca w szczególnych warunkach - wykonywanie czynności w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, nie stanowi podstawy do wyłączenia ich wykonywania z okresów szczególnego zatrudnienia dla celów emerytalnych (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08, LEX nr 1001310 oraz z dnia 12 kwietnia 2012 r., II UK 233/11, OSNP 2013 nr 7-8, poz. 86), to - a contrario - sporadyczne i krótkotrwałe wykonywanie czynności w narażeniu na czynniki ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, nie stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 4 tej ustawy.

Należy zaznaczyć, że możliwość uzyskania emerytury pomostowej przez osoby niespełniające warunku z art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych przewiduje art. 49 tej ustawy. Według tego przepisu, prawo to przysługuje osobie, 8 która:

1) po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2) spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i 7 i art. 5-12;

3) w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3. Oznacza to, że art. 49 w miejsce warunku z art. 4 pkt 6 wprowadza wymaganie, aby zainteresowany spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 39815 § 1 i odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c. eb