Supreme Court partially allows appeal against tax assessment, overturning erroneous reasoning on clarity requirements.

Απόφαση 821 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 821 /2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Χριστοδούλου, Βασίλειο Μαχαίρα, Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη - Εισηγήτρια και Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 1η Φεβρουαρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - καλούντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Εμμανουήλ Μουστάκη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων - καθ'ων η κλήση: 1) Ομόρρυθμης Εταιρείας με την επωνυμία "Β. Γ. ΚΑΙ ΣΙΑ ΟΕ", με τον διακριτικό τίτλο "…", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Γ. Γ. του Ι., κατοίκου ..., 3) Ε. Γ. του Γ., 4) Η. Γ. του Γ., 5) Μ. Γ. του Γ., 6) Β. Γ. του Γ., κατοίκων …, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ευανθία Στεφανέα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7/4/2011 ανακοπή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Δράμας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 12/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 186/2015 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε το αναιρεσείον με την από 21/3/2016 αίτησή του, επί της οποίας εκδόθηκε η 1649/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου που ανέβαλλε την συζήτηση της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως για τους λόγους που αναφέρονται στο σκεπτικό αυτής. Την υπόθεση επανέφερε προς συζήτηση το αναιρεσείον με την από 21/11/2019 κλήση του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επί της από 7-4-2011 ανακοπής των αναιρεσιβλήτων και των από 1-10-2012 πρόσθετων λόγων αυτής κατά του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, με τους οποίους ζητούσαν την ακύρωση της …./…-3-2011 ταμειακής βεβαίωσης και του αντίστοιχου χρηματικού καταλόγου της Δ.Ο.Υ. Δράμας κατά το αναφερόμενο στους ίδιους μέρος του, εκδόθηκε η 12/2014 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Δράμας. Με αυτήν απορρίφθηκαν η ανακοπή και οι πρόσθετοι λόγοι της. Κατά της απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου άσκησαν οι αναιρεσίβλητοι την από 6-6-2014 έφεση, που έγινε δεκτή τυπικά και κατ' ουσίαν με την 186/2015 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την οποία προσέβαλε το αναιρεσείον με την από 21-3-2016 αίτηση αναίρεσης. Επ' αυτής εκδόθηκε η 1649/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, που ανέβαλε τη συζήτηση της αιτήσεως μέχρι την έκδοση αποφάσεως της Ολομελείας του Αρείου Πάγου επί του ενώπιον αυτής παραπεμφθέντος, με τη 251/2018 απόφαση του Α2 Πολιτικού Τμήματος αυτού, νομικού ζητήματος. Ήδη νόμιμα φέρεται προς συζήτηση, με την από 21-11-2019 κλήση του αναιρεσείοντος, η αίτηση αναίρεσης μετά την έκδοση της 5/2019 απόφασης της Ολομελείας του Αρείου Πάγου επί του ανωτέρω ζητήματος.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566 § 1 ΚΠολΔ) και είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ), πρέπει δε να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά την έννοια του άρθρου 2 παρ. 2 ν.δ. 356/1974 (Κ.Ε.Δ.Ε.), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης ταμειακής βεβαίωσης, νόμιμο τίτλο για την είσπραξη των δημοσίων εσόδων αποτελούν: α) Η βεβαίωση κατά τον νόμο και ο προσδιορισμός από τις αρμόδιες διοικητικές ή άλλες αρχές του εισπρακτέου ποσού, του είδους του εσόδου και της αιτίας για την οποία αυτό οφείλεται, δηλαδή η πράξη καταλογισμού χρηματικού ποσού σε βάρος διοικουμένου με δημόσιο έγγραφο, το οποίο εκδίδεται από αρμόδια αρχή και ενσωματώνει την ατομική διοικητική πράξη, β) Τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα, από τα οποία αποδεικνύεται η οφειλή, γ) Τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα, από τα οποία πιθανολογείται η οφειλή, ως προς την ύπαρξη και το ποσό αυτής, κατά την έννοια του άρθρου 347 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 73 παρ. 1, 2 του ν.δ. 356/1974: "1. Η προ της ενάρξεως της εκτελέσεως ανακοπή του οφειλέτου ασκείται: α) κατά της εκδοθείσης ατομικής ειδοποιήσεως, β) κατά του εκδοθέντος και μη εκτελεσθέντος εντάλματος προσωπικής κρατήσεως και γ) κατά του νομίμου τίτλου, εκδικάζεται δε υπό των καθ` ύλην αρμοδίων δικαστηρίων κατά τας διατάξεις των άρθρων 583-585 του Κώδικος Πολιτικής Δικονομίας.

Διά ταύτης επιτρέπεται η προβολή πάσης αντιρρήσεως ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου ως και η αμφισβήτησις του κατ` ουσίαν βασίμου της απαιτήσεως του Δημοσίου, εφ` όσον ο προσδιορισμός ταύτης δεν έχει ανατεθή εις δικαστήρια ή εις διοικητικάς επιτροπάς αποφαινομένας μετά δυνάμεως δεδικασμένου. 2. Η κατά της αρξαμένης εκτελέσεως ανακοπή του οφειλέτου ασκείται ενώπιον πάντοτε του Μονομελούς Πρωτοδικείου του τόπου της εκτελέσεως και διά τους κάτωθι περιοριστικώς αναφερομένους λόγους:

α) Εάν η εκτέλεσις εχώρησε βάσει ακύρου τίτλου προς είσπραξιν. β) Εάν το χρέος απεσβέσθη διά καταβολής ή διά συμψηφισμού κατά τας διατάξεις του άρθρου 83 του παρόντος Ν. Διατάγματος ή συνεπεία διαγραφής, αποδεικνυομένων εγγράφως. γ) Εάν επιγενομένως απεσβέσθη άλλως το χρέος του οφειλέτου, της αποσβέσεως αποδεικνυομένης εγγράφως.

δ) Εάν το χρέος παρεγράφη. ε) Εάν ο διωκόμενος ως διάδοχος του υποχρέου δεν είναι ο νόμω υπόχρεως. στ) Εάν ο διωκόμενος δεν υπόκειται εις προσωπικήν κράτησιν και ζ) Εάν κατά την εκτέλεσιν εχώρησαν παραλείψεις ή ακυρότητες, τηρουμένων των εν άρθρω 75 του παρόντος Ν. Διατάγματος οριζομένων. Αμφισβήτησις άλλη περί της υπάρξεως της οφειλής προς το Δημόσιον είναι απαράδεκτος εν τη διαδικασία ταύτη".

Εξάλλου, το άρθρο 4 παρ. 1 του Κ.Ε.Δ.Ε., όπως ίσχυε κατά τον ίδιο παραπάνω χρόνο, ορίζει: "Άμα τη βεβαιώσει ποσού τινός εις το Δημόσιον Ταμείον ως δημοσίου εσόδου ο Διευθυντής του Δημοσίου Ταμείου υποχρεούται να αποστείλει προς τον οφειλέτην ατομικήν ειδοποίησιν περιέχουσαν τα στοιχεία του οφειλέτου, το είδος και το ποσόν του χρέους, το οικονομικόν έτος εις ο ανήκει τούτο, τον αριθμόν και την χρονολογίαν του τριπλοτύπου βεβαιώσεως και την χρονολογίαν πληρωμής του χρέους ή εκάστης δόσεως εις περίπτωσιν καταβολής εις δόσεις".

Περαιτέρω, κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 55 του π.δ. 16/1989 "Κανονισμός λειτουργίας Δ.Ο.Υ.": "Για κάθε οικονομικό έτος και έσοδο, συντάσσονται από τις αρμόδιες Αρχές και στέλνονται στις Δ.Ο.Υ. τίτλοι είσπραξης, στους οποίους πρέπει να περιέχονται: α) ..., ε). Το είδος του εσόδου, το οφειλόμενο ποσό αναλυμένο σε κωδικούς αριθμούς εσόδου ή εκτός προϋπολογισμού λογαριασμούς, σε ακέραιες μονάδες, κατά δε το άρθρο 61 του ιδίου π.δ/τος η βεβαίωση πραγματοποιείται με την καταχώριση των στοιχείων του τίτλου είσπραξης στις αντίστοιχες ενδείξεις των στηλών του διπλότυπου βιβλίου παραλαβής και βεβαίωσης εισπρακτέων εσόδων, από το οποίο παίρνει τον αύξοντα αριθμό και τη χρονολογία, η οποία είναι και της βεβαίωσης".

Από τον συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτουν τα εξής: Στη δίκη που ανοίγεται με την ανακοπή του άρθρου 73 παρ. 1 ΝΔ 356/1974 "Περί Κώδικος Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων" σε συνδυασμό προς τις διατάξεις των άρθρων 583-585 ΚΠολΔ, η οποία μπορεί να ασκείται τόσο κατά του "νομίμου τίτλου" όσο και κατά της ταμειακής βεβαίωσης, εφόσον αποτελεί και αυτή εκτελεστή διοικητική πράξη, ο μεν ανακόπτων επέχει κατ` αρχήν θέση εναγομένου, το δε καθ'ου (Δημόσιο) θέση ενάγοντος, και έτσι το τελευταίο βαρύνεται με την επίκληση των γεγονότων, της οποίας το βάρος θα έφερε, αν ασκούσε το δικαίωμά του με αγωγή.

Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 2 παρ. 2 του ΚΕΔΕ νόμιμο τίτλο αποτελεί η πράξη καταλογισμού χρηματικού ποσού εις βάρος διοικουμένου που εντοπίζεται σε δημόσιο έγγραφο, το οποίο εκδίδεται από την αρμόδια αρχή και ενσωματώνει την ατομική διοικητική πράξη, από αυτόν δε τον τίτλο, με τη συνδρομή των δημοσίων ή ιδιωτικών εγγράφων που τον συνοδεύουν, αποδεικνύεται ή πιθανολογείται βεβαία και εκκαθαρισμένη απαίτηση.

Στον νόμιμο τίτλο πρέπει να αναφέρεται η ακριβής αιτία της οφειλής, ώστε, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, να είναι δυνατός ο δικαστικός έλεγχος. Τούτο δε, διότι με βάση τον "νόμιμο τίτλο" είναι δυνατόν να επισπευσθεί αναγκαστική εκτέλεση, χωρίς να έχει προηγηθεί διαγνωστική δίκη και έκδοση δικαστικής απόφασης, που θα καθιστούσε σαφείς την αιτία ή τις επιμέρους αιτίες του (φερόμενου ως) οφειλόμενου συνολικού χρέους.

Η ανάγκη αυτή καθίσταται εντονότερη, όταν ο ουσιαστικός καθορισμός του χρέους δεν έγινε από το Ελληνικό Δημόσιο (η δράση του οποίου διέπεται από την αρχή και το τεκμήριο της νομιμότητας), αλλά από τρίτο πρόσωπο, όπως είναι ο αρχικός δανειστής, προς τον οποίο το Δημόσιο είχε παράσχει εγγύηση και στη θέση του οποίου αυτό υποκαταστάθηκε, λόγω μη εξοφλήσεως του δανείου από τον οφειλέτη, αναλόγως δε και στην περίπτωση που το Δημόσιο ενεργεί ως εκδοχέας απαιτήσεων.

Από τη βεβαίωση, ως νόμιμο τίτλο εισπράξεως (βεβαίωση υπό ευρεία έννοια), διακρίνεται η ταμειακή βεβαίωση (βεβαίωση υπό στενή έννοια), που είναι αναγκαία για να μπορεί να επιδιωχθεί η είσπραξη της απαιτήσεως του Δημοσίου, ώστε να συνιστά αυτή τίτλο εκτελέσεως. Ο νόμιμος τίτλος δεν συμπίπτει με την ταμειακή βεβαίωση, πλην μεταξύ τους υφίσταται στενή αιτιακή σχέση, ώστε σε περίπτωση που η ταμειακή βεβαίωση δεν στηρίζεται σε νόμιμο τίτλο, όπως σε τίτλο στον οποίο δεν προσδιορίζεται επαρκώς το χρέος, να είναι αυτή ακυρωτέα.

Και ναι μεν στον ΚΕΔΕ δεν προβλέπεται κοινοποίηση της ταμειακής βεβαιώσεως στον οφειλέτη, ούτε επιβάλλεται να συνοδεύεται αυτή από τα έγγραφα που συγκροτούν το νόμιμο τίτλο, πλην όμως λόγω της στενής αιτιακής της σχέσεως με το νόμιμο τίτλο, αν ούτε η ταμειακή βεβαίωση της οφειλής ούτε η ατομική ειδοποίηση, που εκδίδει κατά το άρθρο 4 παρ. 1 Κ.Ε.Δ.Ε.

η αρμόδια φορολογική αρχή και κοινοποιείται επίσης στον οφειλέτη, δεν περιέχει τα καθοριζόμενα στην ως άνω διάταξη στοιχεία, προκειμένου ο οφειλέτης να λάβει επαρκή και ασφαλή γνώση για το είδος του χρέους, το ύψος του, τη χρονολογία βεβαίωσης και γενικά να κατατοπίζεται επαρκώς για την οφειλή του, τότε η έλλειψη αυτή μπορεί να οδηγήσει, κατόπιν ασκήσεως ανακοπής κατά το άρθρο 73 παρ. 1 Κ.Ε.Δ.Ε., στην ακύρωση αυτών, αλλά μόνο με τη συνδρομή των όρων και προϋποθέσεων του άρθρου 75 Κ.Ε.Δ.Ε.

σχετικά με το στοιχείο της βλάβης του οφειλέτη του Δημοσίου, δηλαδή, αν και εφόσον η έλλειψη αυτή επέφερε στον οφειλέτη αδυναμία ουσιαστικής ή δικονομικής προστασίας των δικαιωμάτων του, η οποία δύναται να επανορθωθεί μόνο με την κήρυξη της ακυρότητας της προσβαλλόμενης πράξεως, ιδίως ενόψει της υπάρξεως περισσοτέρων χρεών με διαφορετικές το καθένα συνέπειες για τον οφειλέτη.

Ωστόσο, βλάβη με την ανωτέρω έννοια δεν υφίσταται ο οφειλέτης τόσο στην περίπτωση που η επίδοση της ταμειακής βεβαιώσεως και της ατομικής ειδοποιήσεως συνοδεύεται από τα αναγκαία έγγραφα (δημόσια ή ιδιωτικά), που προσδιορίζουν επαρκώς την οφειλή, όσο και στην περίπτωση που γνωστοποιούνται αυτά στον οφειλέτη με οποιονδήποτε τρόπο, με ή χωρίς αίτησή του, αλλά πάντως πριν από τη λήξη της προθεσμίας ανακοπής κατά της εκτελέσεως, έτσι ώστε να είναι σε θέση να προβάλλει αυτός με δικονομικά παραδεκτό τρόπο τους ισχυρισμούς του κατά της οφειλής, και για το λόγο αυτό δεν αρκεί να προσκομίσει το Δημόσιο τα έγγραφα του νόμιμου τίτλου προς απόδειξη της απαιτήσεώς του κατά τη συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο (ΟλΑΠ 5/2019).

Αυτά ισχύουν, εκτός της εισαγόμενης εξαίρεσης ως προς τους φόρους και τα λοιπά δημόσια έσοδα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (για τα οποία εφαρμόζονται αποκλειστικά οι διατάξεις του ως Κώδικα αυτού: ν. 4174/2013), και μετά την τροποποίηση των άρθρων 2 παρ. 2, 3 και 4 παρ. 1 του Κ.Ε.Δ.Ε.

με τις παρ. 2 και 5 του άρθρου 7 αντιστοίχως του ν. 4224/2013, με έναρξη ισχύος την 1-1-2014, οι οποίες προβλέπουν: "Άρθρο 2. 2. Για την είσπραξη των δημοσίων εσόδων απαιτείται νόμιμος τίτλος. Με την εξαίρεση των φόρων και των λοιπών δημοσίων εσόδων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013), για τα οποία εφαρμόζονται αποκλειστικά οι διατάξεις του ως άνω Κώδικα, νόμιμο τίτλο αποτελούν:

α) Τα έγγραφα, στα οποία οι αρμόδιες αρχές προσδιορίζουν, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, τον οφειλέτη, το είδος, το ποσό και την αιτία της οφειλής. β) Τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα, από τα οποία αποδεικνύεται η οφειλή. γ) Τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα, από τα οποία πιθανολογείται η οφειλή, ως προς την ύπαρξη και το ποσό αυτής, κατά την έννοια του άρθρου 347 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. 3.

Η είσπραξη στις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου πραγματοποιείται από τη Φορολογική Διοίκηση μετά την καταχώριση των στοιχείων του νόμιμου τίτλου στα βιβλία εισπρακτέων εσόδων, είτε κατόπιν αποστολής στη Φορολογική Διοίκηση χρηματικού καταλόγου από την αρχή που απέκτησε το νόμιμο τίτλο είτε με βάση μόνο το νόμιμο τίτλο, εφόσον αυτός έχει περιέλθει με οποιονδήποτε τρόπο στη Φορολογική Διοίκηση.

Ο χρηματικός κατάλογος περιέχει τα προσδιοριστικά στοιχεία της οφειλής, του υπόχρεου και των τυχόν συνυποχρεων ευθυνόμενων τρίτων. Τυχόν παράλειψη αναφοράς των ευθυνόμενων συνυποχρεων δεν θίγει το κύρος του νομίμου τίτλου ούτε τη νομιμότητα της εισπρακτικής διαδικασίας ή της διαδικασίας της εκτέλεσης...." και "4. 1.

Με την εξαίρεση των φόρων και των λοιπών δημοσίων εσόδων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013), για τα οποία εφαρμόζονται αποκλειστικά οι διατάξεις του ως άνω Κώδικα, καθώς και των δημοσίων εσόδων της περίπτωσης β` της παραγράφου 4 του άρθρου 2 του παρόντος Κώδικα, μετά την καταχώριση του χρέους ως δημοσίου εσόδου κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παράγραφος 3, η Φορολογική Διοίκηση εκδίδει ατομική ειδοποίηση, την οποία, είτε αποστέλλει ταχυδρομικά στον οφειλέτη και στα συνυπόχρεα πρόσωπα είτε την κοινοποιεί σε αυτούς σύμφωνα με το άρθρο 5 του ν. 4174/2013.

Στην ατομική ειδοποίηση αναφέρονται τα στοιχεία και ο αριθμός φορολογικού μητρώου, εφόσον υπάρχει, του οφειλέτη, το είδος και το ποσό του χρέους, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που έχουν ήδη υπολογισθεί κατά την κείμενη νομοθεσία, ο αριθμός και η χρονολογία καταχώρισης του χρέους ως δημοσίου εσόδου ή ο τίτλος στον οποίο βασίζεται το χρέος, ο χρόνος και ο τρόπος καταβολής αυτού, η μνεία ότι από την επομένη ημέρα της λήξης της νόμιμης προθεσμίας καταβολής του χρέους και μέχρι την τελική εξόφληση αυτού υπολογίζονται οι τόκοι και το πρόστιμο του άρθρου 6 του παρόντος".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθμός 1 εδ. α' ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Παραβίαση υπάρχει, όταν ο κανόνας δικαίου είτε ερμηνεύτηκε εσφαλμένα, δηλαδή το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε σ` αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, είτε εφαρμόσθηκε, ενώ αυτές δεν συνέτρεχαν ή εφαρμόσθηκε εσφαλμένα (ΟλΑΠ 2/2013, 7/2006, 4/2005).

Συνεπώς, κατά τις παραπάνω διακρίσεις, η παράβαση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που οδηγεί σε εσφαλμένο νομικό συλλογισμό και κατ` επέκταση σε εσφαλμένη εφαρμογή του δικαίου, εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου είτε ως εσφαλμένη υπαγωγή σ` αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης, που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού της απόφασης.

Έτσι, με τον παραπάνω λόγο αναίρεσης, ο οποίος για να είναι ορισμένος πρέπει να καθορίζονται στο αναιρετήριο τόσο η διάταξη του ουσιαστικού δικαίου που παραβιάσθηκε, όσο και το αποδιδόμενο στην προσβαλλόμενη απόφαση νομικό σφάλμα (ΑΠ 325/2004), ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής ή των ισχυρισμών (ενστάσεων) των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς (ΑΠ 1947/2006), οπότε πρέπει να παρατίθενται στο αναιρετήριο και οι αντίστοιχες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, δηλαδή τα πραγματικά περιστατικά που έγιναν δεκτά και υπό τα οποία συντελέσθηκε η επικαλούμενη παράβαση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου (ΟλΑΠ 20/2005).

Στην τελευταία δε περίπτωση, η παραβίαση του κανόνα αυτού ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο αποκλειστικώς και μόνο με βάση τα πραγματικά περιστατικά που δέχεται το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή ότι δεν αποδείχθηκαν (ΑΠ 130/2016, ΑΠ 1420/2013). Κατά την έννοια δε του λόγου αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υπάρχει συνεπώς εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε (ΟλΑΠ 1/1998, ΑΠ 1185/2019, 2267/2013).

Ειδικότερα αντιφατικές αιτιολογίες έχει η απόφαση, όταν τα πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν το αποδεικτικό πόρισμά της για κρίσιμο ζήτημα, δηλαδή για ζήτημα αναφορικά με ισχυρισμό των διαδίκων που τείνει στη θεμελίωση ή στην κατάλυση του επίδικου δικαιώματος, συγκρούονται μεταξύ τους και αλληλοαναιρούνται, αποδυναμώνοντας έτσι την κρίση της απόφασης για την υπαγωγή ή μη της ατομικής περίπτωσης στο πραγματικό συγκεκριμένου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που συνιστά και το νομικό χαρακτηρισμό της ατομικής περίπτωσης. (ΟλΑΠ 15/2006, ΑΠ 78/2020).

Η ύπαρξη νόμιμης βάσης και η αντίστοιχη έλλειψή της πρέπει να προκύπτουν αμέσως από την προσβαλλόμενη απόφαση.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο Θράκης δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση τα ακόλουθα: "Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα, που εξετάσθηκε με επιμέλεια των εκκαλούντων-ανακοπτόντων στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου και περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του ίδιου δικαστηρίου (σημειώνεται ότι το εφεσίβλητο- καθού δεν εξέτασε μάρτυρα), καθώς και όλων ανεξαιρέτως των εγγράφων που οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η πρώτη ανακόπτουσα ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία " Β.Γ. και ΣΙΑ ΟΕ" και οι λοιποί ανακόπτοντες- ομόρρυθμα μέλη της ως άνω εταιρείας, ευθυνόμενα εκ του νόμου αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για τις υποχρεώσεις αυτής, συνήψαν με την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδας την υπ' αριθ. ….-…-…-…/2006 πρόσθετη δανειστική σύμβαση, με την οποία ρυθμίσθηκαν προηγούμενες οφειλές από δάνεια που είχαν χορηγηθεί στους ανακόπτοντες και καθορίσθηκε ο τρόπος αποπληρωμής, ενώ για τις ρυθμισθείσες οφειλές των ανακοπτόντων παρασχέθηκε η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (καθού η ανακοπή - εφεσιβλήτου).

Λόγω μη εξόφλησης της ρυθμισθείσας οφειλής από τους ανακόπτοντες, το Ελληνικό Δημόσιο, λόγω κατάπτωσης της εγγυήσεως, κατέβαλε το οφειλόμενο ποσό στη δανείστρια Τράπεζα και στη συνέχεια, βεβαίωσε συνολικά ποσό 292.524,32 ευρώ εις βάρος των ανακοπτόντων με την υπ' αριθ. …/…-3-2011 ταμειακή βεβαίωση της Δ.Ο.Υ. Δράμας.

Στην προαναφερόμενη ταμειακή βεβαίωση αναφέρεται ως οφειλή από δάνεια με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, ονομασία εσόδου εκτός προϋπολογισμού - No … (ΚΑΧΚΕΕΔ) και αναγράφεται στην ένδειξη ποσά σε ευρώ για βεβαίωση -κεφάλαιο, ποσό 179.570,65 ευρώ, στην ένδειξη τόκοι συμβατικοί ποσό 85.569,77 ευρώ, στην ένδειξη τόκοι καθυστέρησης και υπερημερίας ποσό 23.540,64 ευρώ, στην ένδειξη τόκοι υπερημερίας υπέρ Δημοσίου ποσό 3.843,26 ευρώ, στην ένδειξη έξοδα ποσό 00 και στην ένδειξη σύνολο ποσό 292.524,32 ευρώ.

Στο χρηματικό κατάλογο οφειλών, που συνοδεύουν την ως άνω ταμειακή βεβαίωση, από δάνεια με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, της Προϊσταμένης της ως άνω ΔΟΥ, που οι ανακόπτοντες έλαβαν από την τελευταία, μετά την από 23-3-2011 αίτηση του νομίμου εκπροσώπου της ομορρύθμου εταιρείας, αναγράφονται στις γραμμές, που αφορούν τους ανακόπτοντες, στην ένδειξη συνολικό ποσό 78.195,81 ευρώ και 214.328,51 ευρώ.

Στον παραπάνω όμως νόμιμο τίτλο (ανακοπτόμενη ταμειακή βεβαίωση) και χρηματικό κατάλογο (πράξη καταλογισμού της οφειλής), δεν προσδιορίζονται και δεν εξειδικεύονται οι συναφθείσες συμβάσεις δανείου, από τις οποίες προέρχονται οι ένδικες απαιτήσεις, η κίνηση των τηρηθέντων λογαριασμών και δεν γίνεται αναλυτικός προσδιορισμός των αιτουμένων τόκων, αν δηλαδή πρόκειται για συμβατικούς τόκους, νόμιμους τόκους, τόκους υπερημερίας.

Από την ατελή δε αυτή και αόριστη περιγραφή των ενδίκων απαιτήσεων, σε συνδυασμό και με το γεγονός ότι μεταξύ των ανακοπτόντων και της Αγροτικής Τράπεζας είχαν συναφθεί περισσότερες δανειακές συμβάσεις, οι ανακόπτοντες υφίστανται βλάβη συνισταμένη στην αδυναμία τους να ελέγξουν την ύπαρξη και το ύψος της οφειλής και να αποκρούσουν αυτή.

Η βλάβη δε αυτή δεν μπορεί να καλυφθεί με άλλον τρόπο, παρά μόνον με την κήρυξη της ακυρότητας της αόριστης αυτής ταμειακής βεβαίωσης, βάσει της οποίας οι ανακόπτοντες κλήθηκαν να καταβάλουν τα προαναφερόμενα ποσά. Το καθού η ανακοπή, Ελληνικό Δημόσιο, ισχυρίζεται ότι οι ανακόπτοντες είχαν πλήρη γνώση των εγγράφων που συγκροτούσαν το νόμιμο τίτλο, ήτοι την συναφθείσα πρόσθετη πράξη, η οποία σε εφαρμογή της υπ' αριθ.

…/…/…/…-6-2001 απόφασης του Υπουργού Οικονομικών προβλέπει την υποκατάσταση του Ελληνικού Δημοσίου στα δικαιώματα της ΑΤΕ, των καταστάσεων αναλυτικής κίνησης των δανείων και όλων των συνοδευτικών εγγράφων, έγγραφα δηλαδή στα οποία είτε συνέπραξαν, είτε είχαν άμεση πρόσβαση τόσο από την ΑΤΕ όσο και από την ΔΟΥ.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι οι ανακόπτοντες δεν αρνούνται ούτε βάλλουν κατά της υποκαταστάσεως του καθού η ανακοπή Ελληνικού Δημοσίου στα δικαιώματα της Αγροτικής Τράπεζας, επομένως αλυσιτελώς προβάλλεται ο ισχυρισμός περί γνώσεως υπό των ανακοπτόντων της υποκαταστάσεως του καθού στα δικαιώματα της ΑΤΕ.

Όμως ως προς το υπόλοιπο μέρος του ισχυρισμού του καθού, ανεξαρτήτως της πρόσβασης των ανακοπτόντων στα παραπάνω έγγραφα από την ΑΤΕ και την ΔΟΥ, το καθού η ανακοπή Ελληνικό Δημόσιο, σύμφωνα και με όσα στη μείζονα σκέψη αναφέρονται, βαρύνεται να επικαλεσθεί κατά τρόπο σαφή και ορισμένο και εν συνεχεία να αποδείξει την ύπαρξη και το ύψος της οφειλής του ανακόπτοντος.

Τούτο δε θα επιτύγχανε με την σαφήνεια του προσβαλλόμενου νόμιμου τίτλου, δυνάμει του οποίου επιδιώκει την καταβολή των προαναφερομένων ποσών από τους ανακόπτοντες, ο οποίος έπρεπε να περιέχει τα προαναφερόμενα στοιχεία. Άλλωστε το καθού η ανακοπή δεν επικαλείται ότι γνωστοποιήθηκαν με νόμιμο τρόπο στους ανακόπτοντες πριν από την άσκηση της υπό κρίση ανακοπής, τα έγγραφα που συγκροτούν την απαίτησή του, που περιέχεται στον ένδικο νόμιμο τίτλο, ούτε ότι οι τελευταίοι έλαβαν γνώση άλλων προσδιοριστικών της οφειλής διοικητικών πράξεων.

Επομένως, η προσβαλλόμενη ταμειακή βεβαίωση του οικείου χρηματικού καταλόγου ήταν αόριστη και συνεπώς άκυρη. Κατά συνέπεια το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που με την εκκαλουμένη απόφαση, απέρριψε ως ουσία αβάσιμο τον πρώτο λόγο ανακοπής περί αοριστίας της υπ' αριθ. …/…-3-2011 ταμειακής βεβαίωσης και του αντίστοιχου Χρηματικού Καταλόγου της Δ.Ο.Υ.

Δράμας (ως προς τις γραμμές που αφορούν τους ανακόπτοντες), έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου." Με βάση αυτές τις παραδοχές το Εφετείο δέχθηκε τον πρώτο λόγο της έφεσης των αναιρεσιβλήτων και την έφεσή τους ως βάσιμη και κατ' ουσίαν, εξαφάνισε την εκκληθείσα απόφαση και, κρατώντας την υπόθεση, δέχθηκε τον πρώτο λόγο της ανακοπής και την ανακοπή ως βάσιμη και στην ουσία της καθώς και τους συνεκδικαζόμενους πρόσθετους λόγους της, προέβη δε στην ακύρωση της ταμειακής βεβαίωσης και του αντίστοιχου χρηματικού καταλόγου, κρίνοντας, κατόπιν αυτών, και ότι παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων της έφεσης, της ανακοπής και των πρόσθετων λόγων της.

Το αναιρεσείον με τον λόγο της αιτήσεώς του από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, επικαλείται εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 2 παρ. 2, 4, 73 παρ.1 και 2 ν.δ. 356/1974. Ειδικότερα αυτό ισχυρίζεται ότι η κοινοποιηθείσα στους ανακόπτοντες και προσβληθείσα με την ανακοπή ταμειακή βεβαίωση εκδόθηκε κατά τη, χωρίς συμμετοχή του οφειλέτη, εσωτερική διαδικασία των υπηρεσιών του Δημοσίου τη διαγραφόμενη από τα άρθρα 33 επ.

του β.δ. 757/1969, βάσει της οποίας εμφανίζονται οι σχετικές απαιτήσεις του ως δημοσία έσοδα της αρμόδια Δ.Ο.Υ., τα δε περιλαμβανόμενα στην ταμειακή βεβαίωση και στον αντίστοιχο χρηματικό κατάλογο στοιχεία, έπρεπε, κατ'ορθή ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου να κριθούν επαρκή, προκειμένου να λάβουν οι ανακόπτοντες πλήρη γνώση της ακριβούς αιτίας και του ύψους της οφειλής τους.

Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος ως αλυσιτελής κατά το ως άνω πρώτο του σκέλος, το αναφερόμενο στην τηρηθείσα εσωτερική διαδικασία έκδοσης της ταμειακής βεβαίωσης, η οποία ουδόλως συνέχεται με τον επαρκή προσδιορισμό της οφειλής τον γνωστοποιούμενο δια της ταμειακής βεβαίωσης και τον αντίστοιχο χρηματικό κατάλογο (ή και τα τυχόν συγκοινοποιούμενα έγγραφα) στους οφειλέτες του Δημοσίου- αναιρεσιβλήτους και τη βλάβη αυτών από την αοριστία τους.

Περαιτέρω ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος ως προς το σκέλος του, με το οποίο το αναιρεσείον ισχυρίζεται ότι τα στοιχεία της προσβληθείσας ταμειακής βεβαίωσης και του αντίστοιχου χρηματικού καταλόγου ήταν επαρκή για τον προσδιορισμό της οφειλής των αναιρεσιβλήτων, εφόσον, κατά τα δεκτά γενόμενα από το Εφετείο, η ταμειακή βεβαίωση της οφειλής, η οποία εκδόθηκε κατά το άρθρο 4 Κ.Ε.Δ.Ε.

από την αρμόδια Δ.Ο.Υ., και ο αντίστοιχος χρηματικός κατάλογος, που κοινοποιήθηκαν στους αναιρεσιβλήτους, δεν περιείχαν την ακριβή αιτία (είδος) της οφειλής και δη τον αναγκαίο προσδιορισμό της συμβάσεως του χορηγηθέντος με την καταπεσούσα εγγύηση του Δημοσίου δανείου (ή δανείων), από το οποίο προέρχονται οι βεβαιωθείσες με την ταμειακή βεβαίωση οφειλές, ούτε έλαβαν με οποιονδήποτε τρόπο γνώση των σχετικών στοιχείων πριν την άσκηση της ανακοπής τους εντός της προβλεπόμενης γι' αυτήν προθεσμίας, με συνέπεια, ενόψει και του ότι μεταξύ των αναιρεσιβλήτων και της ΑΤΕ είχαν συναφθεί περισσότερες δανειακές συμβάσεις, να υφίστανται αυτοί βλάβη, συνισταμένη στην αδυναμία τους να ελέγξουν την ύπαρξη και το ύψος της οφειλής τους και να την αποκρούσουν.

Αυτή η αιτιολογία της προσβαλλομένης απόφασης είναι επαρκής προς παραδοχή της ανακοπής και των πρόσθετων λόγων αυτής και επιστηρίζει αυτοτελώς το διατακτικό της. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 578 ΚΠολΔ, αν το αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως κρίνεται εσφαλμένο, αλλά το διατακτικό της ορθό, ο Άρειος Πάγος απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.

Ο κανόνας αυτός, όμως, δεν εφαρμόζεται, αν υπάρχει έννομο συμφέρον να αποτραπεί δεδικασμένο, οπότε αναιρείται η απόφαση μόνον ως προς την εσφαλμένη αιτιολογία της. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο προέβη και στις εξής επιπρόσθετες (σωρευτικώς με την ως άνω παραδοχή, επιστηρίζουσα αυτοτελώς το διατακτικό) αιτιολογίες στην ελάσσονα πρόταση της απόφασής του, όπως προκύπτει από το κείμενό της:

α) ότι για την επάρκεια προσδιορισμού της οφειλής των αναιρεσιβλήτων ήταν αναγκαία και η παράθεση της κίνησης των τηρηθέντων λογαριασμών και β) ότι στην προσβαλλόμενη ταμειακή βεβαίωση δεν έγινε αναλυτικός προσδιορισμός των χρεωθέντων στους αναιρεσιβλήτους τόκων, αν δηλαδή πρόκειται για συμβατικούς τόκους, νόμιμους τόκους, τόκους υπερημερίας.

Η πρώτη από αυτές τις αιτιολογίες δεν είναι δυνατόν να στηριχθεί σε οποιοδήποτε από τις εφαρμοστέες διατάξεις της παρ. 2 του άρθρου 2 παρ. 2, 4 παρ. 1, 73 παρ. 1 και 2 ν.δ. 356/1974, 55 και 61 του π.δ. 16/1989, οι οποίες ερμηνεύθηκαν και εφαρμόσθηκαν εσφαλμένως, αφού το Εφετείο αξίωσε για το ορισμένο της ταμειακής βεβαίωσης, ώστε να μην προκληθεί βλάβη στους αναιρεσιβλήτους, περισσότερα στοιχεία απ' όσα απαιτούνται από τις διατάξεις αυτές.

Επί οφειλής λόγω καταπτώσεως της εγγυήσεως του Ελληνικού Δημοσίου υπέρ του οφειλέτη του, αρκεί για το ορισμένο της ταμειακής βεβαίωσης (πέραν των υπόλοιπων στοιχείων: ποσό οφειλής, προσδιορισμό τόκων κλπ) ο προσδιορισμός της οφειλής ως προερχομένης από συγκεκριμένη σύμβαση με τον αρχικό αντισυμβαλλόμενό του, ώστε να αποσαφηνίζεται πλήρως στον οφειλέτη η αιτία του χρέους του έναντι του Δημοσίου, στην κρινόμενη δε περίπτωση δεν απαιτείτο περαιτέρω και παράθεση της κίνησης των τυχόν τηρηθέντων, μεταξύ της τρίτης, αρχικής δανείστριας τράπεζας (ΑΤΕ) και των αναιρεσιβλήτων, λογαριασμών, την οποία δύνανται και οφείλουν οι τελευταίοι να λάβουν γνώση από την αντισυμβληθείσα με τους ίδιους αρχική δανείστριά τους.

Η δεύτερη από τις ως άνω επιπρόσθετες αιτιολογίες είναι αντιφατική προς την παρατιθέμενη επίσης στην προσβληθείσα απόφαση παραδοχή του Εφετείου ότι στην ταμειακή βεβαίωση περιλαμβάνονταν αναλυτικώς οι προσδιοριζόμενοι κατά τα συγκεκριμένα ποσά συμβατικοί τόκοι, τόκοι καθυστερήσεως και τόκοι υπερημερίας έναντι της αρχικής δανείστριας καθώς και οι τόκοι υπερημερίας έναντι του Δημοσίου, ενώ δεν χρεώνονται έξοδα.

Από τις ανωτέρω δύο εσφαλμένες επιπρόσθετες αιτιολογίες της προσβαλλομένης αποφάσεως παράγεται δεδικασμένο ως προς τις υποχρεώσεις, που πρέπει να τηρούνται από το Δημόσιο, προκειμένου να είναι η ταμειακή βεβαίωση σαφής και ορισμένη, ώστε να μην προκαλείται βλάβη στους οφειλέτες του- αναιρεσιβλήτους, καθόσον αυτές αποτελούν προκριματικό ζήτημα, το οποίο ενδέχεται να προκύψει σε μελλοντική δίκη μεταξύ των ίδιων διαδίκων, εάν το Δημόσιο επαναλάβει την έκδοση επαρκώς ορισμένης (ως προς τον προσδιορισμό του είδους της απαίτησής του, προερχομένης από συγκεκριμένη σύμβαση) ταμειακής βεβαίωσης για το ίδιο χρέος τους.

Το δεδικασμένο αυτό είναι καταφανώς δυσμενές για το αναιρεσείον, το οποίο με την αίτηση αναιρέσεως, εμμέσως πλην σαφώς, επιδιώκει την ανατροπή του (ΑΠ 540/2017). Κατόπιν αυτών, πρέπει, κατ'αυτεπάγγελτη έρευνα των λόγων αναίρεσης από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (άρθ. 562 παρ. 4 ΚΠολΔ) όσον αφορά την πρώτη και τη δεύτερη από αυτές τις επιπρόσθετες αιτιολογίες αντιστοίχως, να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης μόνον ως προς αυτές τις εσφαλμένες αιτιολογίες της.

Η δικαστική δαπάνη πρέπει να συμψηφισθεί μεταξύ των διαδίκων, λόγω των ερμηνευτικών δυσχερειών των εφαρμοσθεισών διατάξεων ως προς την αληθή έκταση των συνεπειών τους (179, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, μόνο ως προς τις αναφερόμενες στο σκεπτικό επιπρόσθετες αιτιολογίες της, την 186/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θράκης.

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τα έξοδα της αναιρετικής δίκης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Απριλίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ