SK 13/08 · Trybunał Konstytucyjny

SK 13/08Postanowienie dot. kosztów z dnia 6 kwietnia 2011Wyrok z dnia 22 marca 2011 Sygnatura SK 13/08 Data wpływu do TK 23 października 2006 Data wpływu do STK 28 lutego 2008 Pochodzi z Ts 257/06 Przedmiot sprawyDekret Rady Ministrów z dnia 26. 10. 1950r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym art. 4 ust. 1 WzorceKonstytucja z dnia 2. 04. 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 64 ust. 2 Postanowienie dot. kosztów z dnia 6 kwietnia 2011 Rodzaj orzeczenia Postanowienie dot. kosztów Data 6 kwietnia 2011 Miejsce publikacji OTK ZU 3A/2011, poz. 29 Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek KotlinowskiWyrok z dnia 22 marca 2011 Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 22 marca 2011 Dotyczy Zasady zwrotu świadkom kosztów dojazdu Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2011, poz. 12 Dz.U.

Nr 72, poz. 389 z dnia 5 kwietnia 2011 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek KotlinowskiStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Postanowienie dot. kosztów Data 6 kwietnia 2011 Miejsce publikacji OTK ZU 3A/2011, poz. 29 Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek KotlinowskiPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [69 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt SK 13/08 przewodniczący:

Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz sprawozdawca: Zbigniew Cieślak Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie - część historyczna - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie dot. kosztów Data 6 kwietnia 2011 Miejsce publikacji OTK ZU 3A/2011, poz. 29 Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek Kotlinowski 29/3A/2011 POSTANOWIENIE z dnia 6 kwietnia 2011 r. Sygn. akt SK 13/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz - przewodniczący Zbigniew Cieślak - sprawozdawca Maria Gintowt-Jankowicz Adam Jamróz Marek Kotlinowski, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2011 r., wniosku adwokata Adriana Chrzanowskiego o orzeczenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie skargi konstytucyjnej Marka Jarockiego, postanawia: pozostawić wniosek bez rozpoznania.

Uzasadnienie: 1 1. Wyrokiem z 22 marca 2011 r. wydanym w trybie art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2011 r., Trybunał orzekł, że zakwestionowany w skardze konstytucyjnej Marka Jarockiego, art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445, ze zm.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Trybunał określił, że utrata mocy obowiązującej przepisu uznanego za niegodny z Konstytucją nastąpi z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. 2 2.

Skarga konstytucyjna Pana Marka Jarockiego wpłynęła do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2006 r. W piśmie procesowym inicjującym postępowanie w trybie skargi konstytucyjnej, jako pełnomocnik skarżącego wskazany został radca prawny Mateusz Majchrzak, jednakże skarga została podpisana przez adwokat Annę Krukowską-Konik. Z załączonego do skargi konstytucyjnej pełnomocnictwa wynika, że zostało ono udzielone adwokat Annie Krukowskiej-Konik i radcy prawnemu Grzegorzowi Konikowi. W trakcie postępowania w ramach wstępnej kontroli formalnej (sygn.

Ts 257/06) pisma procesowe sygnowane były przez radcę prawnego Grzegorza Konika. Skarga konstytucyjna została przekazana do rozpoznania merytorycznego i zarejestrowana w repertorium SK 29 lutego 2008 r., o czym skarżący i uczestnicy postępowania zostali powiadomieni. 3 Pismem z 21 kwietnia 2009 r. skarżący Marek Jarocki poinformował Trybunał Konstytucyjny o wypowiedzeniu pełnomocnictwa radcy prawnemu Grzegorzowi Konikowi, w związku z wygaśnięciem umowy o obsłudze prawnej. Skarżący poinformował także, że nowy pełnomocnik zostanie ustanowiony w ciągu 30 dni.

W aktach sprawy o sygn. SK 13/08, pozostaje także pismo radcy prawnego Grzegorza Konika z 3 sierpnia 2009 r., będące odpowiedzią na pismo Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2009 r., odnośnie do potwierdzenia czynności procesowych podjętych m.in. w postępowaniu dot. skargi konstytucyjnej (sygn. Ts 257/06, następnie jako SK 13/08). 4 Pismem z 6 października 2009 r. adwokat Anna Krukowska-Konik poinformowała o wypowiedzeniu jej, z dniem 21 kwietnia 2009 r., pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego Marka Jarockiego. 5 Następnie pismem z 13 października 2009 r. skarżący Marek Jarocki potwierdził wypowiedzenie pełnomocnictwa adwokat Annie Krukowskiej-Konik oraz poinformował, że „nowym pełnomocnikiem ustanowiony został adw.

Adrian Chrzanowski, który nadeśle pełnomocnictwo osobną korespondencją”. 6 W dniu 16 listopada 2009 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło pismo adw. Anny Krukowskiej-Konik z 8 listopada 2009 r. wraz z załączonym do niego oświadczeniem skarżącego, datowanym na 21 kwietnia 2009 r., w którym Pan Marek Jarocki oświadcza, m.in., że „obsługa prawna świadczona przez ww. pełnomocników [adw. Annę Krukowską-Konik i r.pr. Grzegorza Konika] została zawieszona w lipcu 2008 r., po tym zaś okresie pełnomocnicy nie sygnowali dalszych pism procesowych”.

A także, że „w związku z wypowiedzeniem w dniu dzisiejszym pełnomocnictw do reprezentacji we wszelkich sprawach prowadzonych w moim imieniu (…), zrzekam się wszelkich roszczeń wobec wyżej wymienionych pełnomocników związanych z prowadzeniem przedmiotowych spraw”. 7 Pismem z 1 marca 2011 r. skarżący Marek Jarocki został poinformowany o terminie ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego podjętego w trybie art. 59 ust. 2 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym. W piśmie tym zawarta została również informacja, że „w związku z wypowiedzeniem z dniem 21 kwietnia 2009 r. pełnomocnictw dla adw.

A. Krukowskiej-Konik i dla r.pr. G. Konika oraz w związku z niepowołaniem nowego pełnomocnika w sprawie, informacja o terminie ogłoszenia zostaje przesłana na adres skarżącego”. Odbiór pisma został potwierdzony 3 marca 2011 r. 8 W dniu 14 marca 2011 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło pismo adwokata Adriana Chrzanowskiego z 7 marca 2011 r., w którym adwokat powołując się na pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy, w nawiązaniu do pisma Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011 r., podaje, że „w niniejszej sprawie w toku postępowania ustanowiony został nowym pełnomocnikiem skarżącego.

Jednocześnie zgłasza wniosek o zwrot kosztów postępowania i podaje, że koszty te wyniosły odpowiednio: 2000 zł + VAT koszty sporządzenia skargi konstytucyjnej, 1000 zł + VAT koszt każdego zażalenia, 500 zł + VAT koszt każdego pisma procesowego sporządzonego przez pełnomocnika procesowego”. 9 Ponadto, adw. Adrian Chrzanowski, złożył wniosek – w związku z toczącym się przed Trybunałem postępowaniem w sprawie o sygn. SK 5/11, gdzie tożsamy jest przedmiot i strony postępowania, o połączenie obu spraw do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. 10 3.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 11 3.1. Na podstawie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) „wraz z wyrokiem uwzględniającym skargę konstytucyjną, Trybunał orzeka w drodze postanowienia na rzecz wnoszącego skargę konstytucyjną zwrot kosztów postępowania przed Trybunałem od organu, który wydał akt normatywny będący przedmiotem skargi konstytucyjnej”. Przepis ten kształtuje prawo do orzekania przez Trybunał o przyznaniu zwrotu kosztów postępowania przed Trybunałem.

Koszty postępowania ponosi co do zasady Skarb Państwa (art. 24 ust. 1), natomiast w wypadku uwzględnienia skargi konstytucyjnej koszty te obciążają organ, który wydał zakwestionowany akt normatywny. „Trybunał może określić wysokość kosztów reprezentowania wnoszącego skargę konstytucyjną przez adwokata lub radcę prawnego w zależności od charakteru sprawy i wkładu pełnomocnika w przyczynienia się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia” (art. 24 ust. 3). 12 Zgodnie zaś z art. 109 k.p.c. w związku z art. 20 ustawy o TK „roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych” (art. 109 § 1 zdanie pierwsze).

Ponadto „orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia” (art. 109 § 2). 13 Mając na względzie przytoczone wyżej przepisy Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w niniejszej skardze konstytucyjnej nie znajduje podstawy do rozpoznania wniosku i do zasądzenia na rzecz skarżącego Marka Jarockiego zwrotu kosztów postępowania z uwagi na brak stosownego wniosku złożonego przez osobę uprawnioną.

W toku całego postępowania wniosek taki nie został sformułowany, ani przez pełnomocników – adw. A. Krukowską-Konik, r.pr. G. Konika – reprezentujących skarżącego w czasie trwania ich pełnomocnictwa, czy to wraz ze skargą konstytucyjną, czy to w jakimkolwiek innym piśmie procesowym, ani też przez samego skarżącego. 14 Wniosek o zwrot kosztów zawarty został po raz pierwszy w piśmie adw. Adriana Chrzanowskiego z 7 marca 2011 r. Jak wynika z akt sprawy, ani skarżący, ani adw. A. Chrzanowski nie złożyli do akt stosownego pełnomocnictwa.

Adwokat nie uczynił tego również wraz z wnioskiem o zwrot kosztów postępowania, choć w zawiadomieniu o terminie ogłoszenia wyroku podjętego w trybie art. 59 ust. 2 ustawy o TK, informacja o niepowołaniu nowego pełnomocnika została zamieszczona. 15 3.2. Niezależnie od powyższego Trybunał Konstytucyjny postanowił odnieść się do treści pisma zawierającego wniosek o zwrot kosztów postępowania oraz wniosek o łączne rozpoznanie spraw. 16 Trybunał zwraca uwagę, że ustawa o Trybunale Konstytucyjnym nie wskazuje ram kwotowych, w granicach których operować może lub też winien Trybunał określając wysokość kosztów należnych skarżącemu.

Skoro brak jest wyraźnego w tym względzie rozstrzygnięcia w ustawie o TK, odpowiednie zastosowanie – na zasadzie art. 20 ustawy o TK – mają przepisy k.p.c. oraz wydane na ich podstawie przepisy wykonawcze. Art. 98 § 3 i 4 w związku z art. 99 k.p.c., do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez pełnomocnika, zaliczają: wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W tej sytuacji punktem wyjścia powinny być stawki opłat określone w drodze rozporządzenia przez Ministra Sprawiedliwości (por.

Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Wydawnictwo Sejmowe 1999, uwaga 3 do art. 24, s. 84). 17 W zakresie ustalania stawek wynagrodzenia adwokatów w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym zastosowanie ma rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.; dalej: rozp. opł. adw.). Delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia zawarta jest m.in. w art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

– Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.). Z przepisu tego wynika, że „opłaty za czynności adwokackie ustala umowa z klientem” (ust. 1). Podstawą zaś zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich są stawki minimalne. Ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata (por. art. 16 ust. 2). 18 W stosunku do radców prawnych regulacje takie znajdują oparcie w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.

U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.; dalej: rozp. opł. r.pr.). Delegacja ustawowa do wydania tego rozporządzenia zawarta jest m.in. w art. 225 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, ze zm.). Z art. 225 wynika, że opłaty za czynności radców prawnych ustala umowa z klientem (ust. 1). Podstawą zaś zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego są stawki minimalne. Ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy radcy prawnego (ust. 2). 19 Rodzaj i zawiłość sprawy, charakter sprawy oraz niezbędny nakład pracy to przesłanki, o których mowa zarówno w art. 24 ust. 3 ustawy o TK, ale także w art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze i art. 225 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

W tożsamych §§ 2 ust. 1 rozp. opł. adw. i rozp. opł. r.pr. „zasądzając opłatę za czynności adwokata [radcy prawnego] z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata [radcy prawnego], a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata [radcy prawnego] w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia”. Podstawę zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5 rozp. opł. adw. [3-4 rozp. opł. r.pr.]. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna (§ 2 ust. 2 obu rozporządzeń).

Stawki minimalne ustalone za czynności podejmowane w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (§ 13 ust. 6 rozp. opł. adw. i § 12 ust. 6 rozp. opł. r.pr.), wynoszą odpowiednio: za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie – 240 zł (pkt 1), natomiast za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi – 120 zł (pkt 2). 20 3.3. Wniosek adw. Adriana Chrzanowskiego o zwrot kosztów postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej Marka Jarockiego został złożony po wydaniu wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 59 ust. 2 ustawy o TK, jednakże przed jego ogłoszeniem 22 marca 2011 r.

Wysokość kosztów została określona następująco: 2000 zł + VAT koszty sporządzenia skargi konstytucyjnej, 1000 zł + VAT koszt każdego zażalenia, 500 zł + VAT koszt każdego pisma procesowego sporządzonego przez pełnomocnika procesowego. 21 Trybunał nie kwestionuje, że skarżący Marek Jarocki poniósł koszty postępowania przed Trybunałem, w tym koszty zastępstwa prawnego, jednakże rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów następuje nie z urzędu lecz na wniosek zainteresowanego. Dopóki więc wniosek taki nie zostanie przedstawiony Trybunałowi bądź przez samego skarżącego, bądź przez osobę prawidłowo przez niego umocowaną, w terminie przewidzianym przez art. 109 § 1 k.p.c. w związku z art. 20 ustawy o TK, koszty postępowania nie mogą być zasądzone. 22 Trybunał zwraca uwagę, że wniosek złożony przez adw.

Adriana Chrzanowskiego pochodzi od osoby, która nie ma stosownego umocowanie do działania w sprawie o sygn. SK 13/08. Zawiera on także dodatkowe uchybienia. Do wniosku nie została załączona ani umowa łącząca adwokata z klientem, ani spis kosztów jakie ewentualnie skarżący poniósł w związku z toczącym się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowaniem. Wymienione zostały natomiast kwoty, jakich oczekuje adwokat za poszczególne pisma procesowe pozostawiając przy tym czynność rachunkową Trybunałowi. Tym samym wydaje się, że adwokat nie ma rozeznania co do ilości i charakteru pism procesowych składanych w toku postępowania w sprawie o sygn.

SK 13/08. Wnosi on bowiem o zasądzenie kosztów w wysokości 1000 zł + VAT od każdego zażalenia oraz w wysokości 500 zł + VAT od każdego pisma procesowego. Z procedury postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym wynika, że w toku postępowania skarżący – o ile zaistnieje taka potrzeba – ma możliwość wniesienia tylko jednego zażalenia, na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu (art. 36 ust. 4 ustawy o TK). Z akt sprawy wynika, że adw. Adrian Chrzanowski nie złożył do skargi Marka Jarockiego, sygn. akt SK 13/08, żadnego pisma procesowego. 23 Odnosząc się zaś do wniosku o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn.

SK 5/11, ze względu na ich przedmiotową i podmiotową tożsamość, Trybunał stwierdza, że wniosek ten, pochodzący również od osoby niemającej stosownego umocowania do działania w sprawie, jest nieadekwatny do etapu rozpoznawania obu spraw. Został on sformułowany po otrzymaniu przez skarżącego zawiadomienia, w którym Trybunał informuje, że w sprawie skarżącego, sygn. SK 13/08, wydany został na posiedzeniu niejawnym wyrok, którego ogłoszenie publiczne nastąpi 22 marca 2011 r. Tym samym postępowanie merytoryczne zostało ukończone. 24 Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 22 marca 2011 Dotyczy Zasady zwrotu świadkom kosztów dojazdu Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2011, poz. 12 Dz.U. Nr 72, poz. 389 z dnia 5 kwietnia 2011 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek KotlinowskiPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [99 KB] Spis treści Wyrok z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt SK 13/08 przewodniczący: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz sprawozdawca: Zbigniew Cieślak Komparycja Tenor orzeka Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 22 marca 2011 Dotyczy Zasady zwrotu świadkom kosztów dojazdu Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2011, poz. 12 Dz.U.

Nr 72, poz. 389 z dnia 5 kwietnia 2011 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczprzewodniczącyZbigniew CieślaksprawozdawcaMaria Gintowt-JankowiczAdam JamrózMarek Kotlinowski 12/2A/2011 WYROK z dnia 22 marca 2011 r. Sygn. akt SK 13/08 Sentencja została ogłoszona dnia 5 kwietnia 2011 r. w Dz. U. Nr 72, poz. 389. W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz - przewodniczący Zbigniew Cieślak - sprawozdawca Maria Gintowt-Jankowicz Adam Jamróz Marek Kotlinowski, po rozpoznaniu w trybie art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307), na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2011 r., skargi konstytucyjnej Marka Jarockiego o zbadanie zgodności: art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445, ze zm.) z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeka:

I Art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445, z 2004 r. Nr 273, poz. 2702 oraz z 2009 r. Nr 221, poz. 1739) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II Przepis wymieniony w części I traci moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadnienie: I 1 1. W skardze konstytucyjnej, która wpłynęła do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2006 r., uzupełnionej następnie pismem procesowym z 9 stycznia 2007 r., skarżący Marek Jarocki wniósł o stwierdzenie, że art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz.

U. Nr 49, poz. 445, ze zm.; dalej: dekret) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. 2 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym: 3 Postanowieniem z 6 lipca 2006 r. (sygn. akt VII K 1446/05) Sąd Rejonowy w Opolu, VII Wydział Karny, przyznał skarżącemu kwotę 55 zł 8 gr. tytułem zwrotu kosztów podróży w związku ze stawiennictwem na rozprawie w charakterze świadka. Kwota ta stanowiła równowartość kosztów podróży najtańszym z dostępnych środków transportu masowego. 4 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o przyznanie zwrotu faktycznie poniesionych kosztów stawiennictwa na wezwanie.

Wyniosły one 100 zł, na którą to kwotę składał się koszt paliwa do prywatnego samochodu skarżącego. 5 Sąd Okręgowy w Opolu, VII Wydział Karny – Odwoławczy, postanowieniem z 5 października 2006 r. (sygn. akt VII Kz 628/06) nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z 6 lipca 2006 r. W ocenie sądu bowiem, sąd I instancji słusznie przyjął, że za koszty podróży, których zwrotu może dochodzić świadek, uznaje się koszty przejazdu środkiem transportu masowego (koleją, autobusem itp.) w klasie najniższej, w braku zaś takiego środka – koszty przejazdu najtańszym z dostępnych środków lokomocji (art. 4 ust. 1 dekretu). 6 1.2.

W uzasadnieniu zarzutu niezgodności art. 4 ust. 1 dekretu z art. 64 ust. 2 Konstytucji, skarżący wskazał, że na podstawie art. 86 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.; dalej: k.s.c.), świadkowi stawiającemu się na wezwanie w sprawie cywilnej należy się w rozsądnym zakresie zwrot faktycznie poniesionych kosztów podróży. Natomiast świadkowi w postępowaniu karnym przysługuje zwrot kosztów przejazdu środkiem transportu masowego (koleją, autobusem itp.) w klasie najniższej, w braku zaś takiego środka – kosztów przejazdu najtańszym z dostępnych środków lokomocji.

W ten sposób w obowiązującym stanie prawnym dochodzi do nieuzasadnionego różnego traktowania praw majątkowych świadków, w zależności od przedmiotu postępowania, w którym zostali powołani do złożenia zeznań. Tym samym, w postępowaniu karnym zmusza się świadka do narażenia się na znaczne uciążliwości i wydłużenie czasu podróży przez korzystanie z publicznych środków masowej komunikacji. 7 2. Pismem z 28 kwietnia 2008 r. udział w postępowaniu zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich, wnosząc o stwierdzenie, że art. 4 ust. 1 dekretu jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Uzasadnienie stanowiska przedstawił w piśmie z 26 maja 2008 r., w którym przypomniał, że do dnia wejścia w życie przepisów k.s.c. należności świadków w postępowaniu sądowym (cywilnym i karnym) rozliczane były według jednakowych zasad określonych przepisami dekretu. Po wejściu w życie k.s.c. zasady te uległy zróżnicowaniu. Zwrot kosztów podróży świadkom w postępowaniu karnym w dalszym ciągu reguluje art. 4 ust. 1 dekretu. Natomiast zwrot kosztów podróży świadkom w postępowaniu cywilnym normują przepisy k.s.c. Zgodnie z art. 86 ust. 1 k.s.c., w sprawach cywilnych świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży – z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu – według zasad obowiązujących przy obliczaniu należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.

Tym samym przepis ten odsyła do przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990, ze zm.). Zasady w nim zawarte lepiej chronią uprawnienia świadka w postępowaniu cywilnym, są bardziej elastyczne i pragmatyczne, odstępując od refundowania tylko kosztów na najniższym poziomie potrzeb i usług.

W tym zakresie aprobuje się bowiem także przejazd samochodem osobowym świadka, rozliczany według stawki „kilometrowej”, nieprzekraczającej poziomu ustalonego w odpowiednich przepisach wykonawczych. 8 Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, w powyższym kontekście nie ulega wątpliwości, że nastąpiło zróżnicowanie sytuacji prawnej świadków w zależności od tego, czy zostali wezwani przez sąd do złożenia zeznania w postępowaniu cywilnym, czy w postępowaniu karnym. Przy tym prawo świadka do żądania zwrotu kosztów podróży ma charakter majątkowy, stąd też dopuszczalna jest ocena kwestionowanego przepisu na tle konstytucyjnej zasady równej ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji). 9 W niniejszej sprawie wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie stanowi wezwanie przez sąd danej osoby fizycznej do złożenia zeznań w charakterze świadka.

Odstępstwo od równego traktowania świadków w zakresie zwrotu kosztów podróży mogłoby zostać zaakceptowane pod warunkiem, że nie ma ono cech dyskryminacji i znajduje uzasadnioną podstawę. Jednak w ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich, analizowane zróżnicowanie nosi wszelkie cechy dowolności, ponieważ przyjęte kryterium – wezwanie do złożenia zeznań w postępowaniu cywilnym lub karnym – nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. W szczególności nie służy ono realizacji ustawowego celu, którego osiągnięcie mają gwarantować przepisy dotyczące zwrotu kosztów stawiennictwa świadka na wezwanie sądu.

Rola świadka w postępowaniu karnym i w postępowaniu cywilnym jest taka sama – służy on wymiarowi sprawiedliwości w dochodzeniu prawdy. W obu tych postępowaniach jest on zobowiązany do stawienia się na wezwanie sądu i mówienia prawdy. Stąd też nie można wskazać argumentów przemawiających za różnym traktowaniem świadka w postępowaniu karnym i cywilnym. Ponadto wprowadzone zróżnicowanie może potęgować powszechną niechęć do składania zeznań, skoro świadkowi nie zostaną w odpowiedni sposób zrekompensowane poniesione wydatki. 10 3.

Marszałek Sejmu zajął stanowisko w piśmie z 9 października 2008 r., w którym wywiódł, że art. 4 ust. 1 dekretu jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu powołał postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 8 marca 2005 r. (sygn. Ts 6/05, OTK ZU nr 2/B/2006, poz. 89), w którym Trybunał stwierdził oczywistą bezzasadność zarzutu niezgodności art. 4 ust. 1 dekretu z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Marszałek Sejmu podkreślił jednak, że postanowienie to zapadło przed wejściem w życie k.s.c., a więc w okresie, gdy w postępowaniu karnym i cywilnym obowiązywały te same zasady dotyczące zwrotu kosztów podróży świadków.

Natomiast od 2 marca 2006 r. sytuacja uległa zmianie na korzyść świadków w postępowaniach cywilnych wszczętych po wejściu w życie przepisów k.s.c. 11 Marszałek Sejmu podniósł, że w obowiązującym stanie prawnym dochodzi do zróżnicowania sytuacji świadków, w zależności od tego, czy wezwani oni zostali do złożenia zeznań w postępowaniu cywilnym, czy karnym, gdy tymczasem tożsamość ich czynności faktycznych w obu postępowaniach jest oczywista. Czynność procesowa złożenia zeznań oraz obowiązek stawiennictwa na wezwanie sądu wymaga jednakowego nakładu czasu i środków.

Zatem cechą istotną uzasadniającą równe traktowanie jest status świadka. Nie ma znaczenia natomiast to, w jakim postępowaniu ten świadek występuje. Podmioty będące świadkami powinny być traktowane równo, albowiem zasada równości zakłada odmienne traktowanie tych podmiotów prawa, które nie posiadają wspólnej cechy istotnej. 12 Jednocześnie, w ocenie Marszałka Sejmu, kwestionowana regulacja dotycząca zwrotu kosztów stawiennictwa świadka nie spełnia warunków dopuszczalności odstępstwa od równego traktowania podmiotów podobnych.

Po pierwsze, ustawodawca nie wskazał kryteriów różnicowania pozostającego w racjonalnym związku z celem i treścią przyjętych rozwiązań prawnych. Po drugie, prawodawca nie wskazał nie tylko „wagi” interesu, któremu istniejące różnicowanie świadków w zakresie zwrotu kosztów dojazdu mogłoby służyć, lecz w ogóle nie określił sensu takiego zróżnicowania. Po trzecie, ustawodawca nie wykazał, czy istnienie kryterium zróżnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów prawa w obrębie określonej kategorii. 13 W podsumowaniu Marszałek Sejmu stwierdził, że wzorzec konstytucyjny wynikający z art. 64 ust. 2 wymaga wprowadzenia jednolitych reguł zwrotu kosztów podróży w stosunku do świadków, bez względu na rodzaj postępowania sądowego.

Tym samym, nie można byłoby się zgodzić z interpretacją, że regulacje dotyczące zwrotu kosztów w sprawach cywilnych i karnych mają charakter autonomiczny, a zasadność podniesionych zarzutów mogłaby wystąpić jedynie w sytuacji, gdy w obrębie zasad postępowania w jednej z tych procedur mogłoby dochodzić do różnicowania sytuacji majątkowej. Takie założenie pozostaje w sprzeczności z art. 64 ust. 2 Konstytucji, który wymaga równej ochrony prawnej podmiotów znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej. 14 4. Prokurator Generalny zajął stanowisko w piśmie z 28 września 2009 r., wnosząc o stwierdzenie niezgodności art. 4 ust. 1 dekretu z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, prawo do zwrotu kosztów podróży poniesionych w związku z wykonaniem obowiązku stawiennictwa na wezwanie sądu chroni szeroko rozumiany interes majątkowy świadka. Zatem stanowi prawo majątkowe należące do kategorii praw, o których mowa w art. 64 Konstytucji. 15 W ocenie Prokuratora Generalnego, podstawy zwrotu kosztów podróży świadka przewidziane w art. 4 ust. 1 dekretu, oceniane na tle rozwiązań zawartych w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wskazują, że ustawodawca naruszył zasadę zawartą w art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Jest to konsekwencją odstąpienia w art. 86 ust. 1 k.s.c. od refundowania kosztów przejazdu tylko najtańszym z dostępnych środków lokomocji, co przewiduje m.in. w sprawach karnych kwestionowany w niniejszej sprawie przepis. Tym samym zwrot kosztów stawiennictwa na wezwanie sądu podlega różnym regulacjom w zależności od rodzaju sprawy, w której świadek został wezwany. Oznacza to, że dwie grupy podmiotów wyróżniające się tą samą cechą istotną – statusem świadka zobowiązanego do stawiennictwa na wezwanie sądu – zostały przez ustawodawcę potraktowane w sposób niejednolity, różnicujący zakres ich uprawnień.

Jednocześnie przyjęte kryterium różnicowania (rodzaj sprawy będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd) pozbawione jest aksjologicznego uzasadnienia. Zróżnicowania zasad zwrotu kosztów podróży świadka nie mogą uzasadniać odmienności poszczególnych procedur sądowych, ich specyfika pozostaje bowiem bez wpływu na czas, sposób oraz koszt podróży świadka z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu. 16 W podsumowaniu Prokurator Generalny stwierdził, że z momentem wejścia w życie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych powstała sytuacja nierównej ochrony praw majątkowych świadków wzywanych w sprawach karnych i cywilnych, w zakresie zasad zwrotu kosztów podróży, przy braku uzasadnienia dla takiego różnicowania w zależności od rodzaju postępowania sądowego.

Przy tym to regulacja dekretu odbiega od poziomu ochrony praw majątkowych świadków gwarantowanego przez całokształt unormowań konstytucyjnych. II 17 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 18 1. Na wstępie przypomnieć należy, że art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445, ze zm.; dalej: dekret) był już przedmiotem skargi konstytucyjnej rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny. Postanowieniem z 8 marca 2005 r. (sygn.

Ts 6/05) Trybunał odmówił nadania dalszego biegu tej skardze, stwierdzając m.in. oczywistą bezzasadność zarzutu niezgodności art. 4 ust. 1 dekretu z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że art. 4 ust. 1 dekretu kształtuje jednolite reguły zwrotu kosztów podróży, definiując je jako koszty przejazdu środkiem transportu masowego (koleją, autobusem itp.) w klasie najniższej, w braku zaś takiego środka – koszty przejazdu najtańszym z dostępnych środków lokomocji. „Rozstrzyga tym samym o »równej dla wszystkich« adresatów tego przepisu ochronie prawnej, nie różnicując (dyskryminująco czy faworyzująco) ochrony praw ze względu na zakres podmiotowy (świadkowie, biegli, strony w postępowaniu sądowym) przyjętej regulacji.

Należy zatem uznać, że skoro wszyscy adresaci tego przepisu, w szczególności skarżący, otrzymują zwrot kosztów podróży ustalony na podstawie takich samych (jednolitych) kryteriów, to zarzut naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji cechuje oczywista bezzasadność” (OTK ZU nr 2/B/2006, poz. 89). 19 W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny zauważył, że stan prawny, na tle którego wniesiona została skarga konstytucyjna rozpatrywana w niniejszej sprawie, w sposób istotny różni się od objętego postanowieniem o sygn. Ts 6/05.

Zostało ono bowiem wydane w momencie, gdy art. 4 ust. 1 dekretu odnosił się do zasad zwrotu kosztów podróży obowiązujących zarówno w postępowaniu karnym, jak i cywilnym. Natomiast zarzuty przedstawione w niniejszej skardze konstytucyjnej, wniesionej 23 października 2006 r., są związane z wprowadzeniem unormowania różnicującego te zasady w zależności od rodzaju postępowania. Wobec tego rozstrzygnięcie w sprawie o sygn. Ts 6/05 nie ma wpływu na dopuszczalność wydania merytorycznego orzeczenia w niniejszej sprawie. 20 2. Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, przepisy tego aktu stosuje się do należności świadków, biegłych i stron w postępowaniu przed sądami oraz innymi władzami i organami wymiaru sprawiedliwości, jeżeli szczególne przepisy ustawowe nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 ust. 1 dekretu, świadek zamieszkały w miejscowości oddalonej ponad 10 km od miejsca wykonywania czynności urzędowej, do której został wezwany, może żądać wypłaty mu strawnego i zwrotu kosztów podróży od miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności i z powrotem. Ponadto sąd może przyznać zwrot kosztów podróży świadkowi zamieszkałemu bliżej niż 10 km, wszakże w odległości nie mniejszej niż 4 km od miejsca wykonywania czynności urzędowej, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności (art. 3 ust. 2 dekretu).

Natomiast kwestionowany w niniejszej sprawie art. 4 ust. 1 dekretu stanowi, że za koszty podróży uznaje się koszty przejazdu środkiem transportu masowego (koleją, autobusem itp.) w klasie najniższej, w braku zaś takiego środka – koszty przejazdu najtańszym z dostępnych środków lokomocji. W związku z brakiem przepisu szczególnego, odmiennie kształtującego zasady zwrotu kosztów stawiennictwa świadka w postępowaniu karnym, powyższa regulacja znajduje zastosowanie w tej procedurze. 21 Natomiast ustawowe przepisy szczególne w rozumieniu art. 1 ust. 1 dekretu zawiera ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.

U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.; dalej: k.s.c.), która weszła w życie 2 marca 2006 r. Określa ona zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zasady ich zwrotu, wysokość opłat sądowych w sprawach cywilnych, zasady zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych (art. 1 k.s.c.). Zgodnie z art. 86 ust. 1 k.s.c., świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży – z miejsca jego zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie sądu – według zasad obowiązujących przy obliczaniu należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju.

Zasady, do których odsyła powyższy przepis, określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990, ze zm.; dalej: rozporządzenie MPiPS). W świetle § 5 ust. 1 rozporządzenia MPiPS, środek transportu właściwy do odbycia podróży określa pracodawca, zwrot kosztów przejazdu obejmuje zaś cenę biletu określonego środka transportu, z uwzględnieniem przysługującej pracownikowi ulgi na dany środek transportu, bez względu na to, z jakiego tytułu ulga ta przysługuje (§ 5 ust. 2 rozporządzenia MPiPS).

Dodatkowo, na wniosek pracownika pracodawca może wyrazić zgodę na przejazd w podróży samochodem osobowym, motocyklem lub motorowerem niebędącym własnością pracodawcy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia MPiPS). W takim przypadku pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu w wysokości stanowiącej iloczyn przejechanych kilometrów przez stawkę za jeden kilometr przebiegu, ustaloną przez pracodawcę, która nie może być wyższa niż określona w przepisach wydanych na podstawie art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.

U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, ze zm.). Dla samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika do 900 cm3 wynosi ona 0,5214 zł, w przypadku zaś pojemności skokowej powyżej 900 cm3 – 0,8358 zł (§ 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy, Dz. U. Nr 27, poz. 271, ze zm.). 22 Jak twierdzą A. Górski i L. Walentynowicz, art. 86 k.s.c. uwzględnia wszystkie poniesione przez świadka wydatki związane z jego stawiennictwem na wezwanie sądu.

„Nowe zasady zwrotu kosztów stawiennictwa lepiej chronią uprawnienia świadka wyrażone w art. 277 k.p.c.; są bardziej elastyczne i pragmatyczne, odstępują też od refundowania kosztów tylko na najniższym poziomie potrzeb i usług (…). Nie są też określone z góry środki transportu oraz miejsca hotelowe. Aprobowany może być przejazd samochodem osobowym świadka, rozliczany według stawki »kilometrowej« (…). Niewątpliwie jednak powinny być to koszty celowe i racjonalne, dostosowane do lokalnych warunków” (zob. A. Górski, L.

Walentynowicz, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Ustawa i orzekanie. Komentarz praktyczny, Warszawa 2008, s. 101). 23 W świetle analizowanych przepisów, sąd rozstrzygający w sprawie zwrotu kosztów stawiennictwa jest pracodawcą w rozumieniu § 5 ust. 1 rozporządzenia MPiPS, co oznacza, że to sąd decyduje, z jakiego środka transportu świadek może skorzystać (zob. A. Oklejak, M. Sorysz, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Komentarz, Warszawa 2007, s. 219). Zatem w razie nieustalenia uprzednio tego środka, świadek dokonuje wyboru na własne ryzyko, ponieważ sąd może przyznać zwrot kosztów podróży przy uwzględnieniu innego środka transportu niż użyty przez świadka, chyba że zostanie wykazana konieczność skorzystania z danego środka (por. ibidem). 24 3.

Zgodnie z wzorcem określonym w art. 64 ust. 2 Konstytucji, własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Oznacza to, że co do zasady ochrona ta nie może być różnicowana z uwagi na zakres podmiotowy praw (zob. wyrok TK z 21 maja 2001 r., sygn. SK 15/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 85). Ustawodawca ma wprawdzie w zasadzie swobodę w zakresie kreowania innych niż własność praw majątkowych, zarówno co do ich charakteru prawnego, jak i przenoszalności (zob. sygn. SK 15/00). Nie uzasadnia to jednak arbitralnego kształtowania treści i granic poszczególnych praw majątkowych, spełniających identyczne funkcje i chroniących podobne interesy (zob. sygn.

SK 15/00). „Wobec tak ujętej istoty konstytucyjnego nakazu zapewnienia ochrony prawnej «równej dla wszystkich» podmiotów danego typu (postaci) prawa podmiotowego nie może ulegać wątpliwości dopuszczalność różnicowania intensyfikacji tejże ochrony w zależności od obiektywnie stwierdzalnych i relewantnych okoliczności o charakterze przedmiotowym” (wyrok TK z 28 października 2003 r., sygn. P 3/03, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 82). 25 Postanowienie art. 64 ust. 2 Konstytucji trzeba traktować jako jedno ze szczegółowych odniesień ogólnej zasady równości przewidzianej w art. 32 ust. 1 Konstytucji do poszczególnych dziedzin życia społecznego (zob.

L. Garlicki, Komentarz do art. 64 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. III, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 15-16). Z tego względu art. 64 ust. 2 Konstytucji powinien być interpretowany i stosowany w bliskim związku z art. 32 Konstytucji, ponieważ zapewnienie równej dla wszystkich ochrony prawnej jest elementem równego traktowania przez władze publiczne (zob. ibidem, s. 16). Zasada równości stanowi nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Wobec tego punktem wyjścia do oceny zgodności danej regulacji prawnej z zasadą równości jest rozważenie, czy można wskazać wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa, biorąc pod uwagę treść i cel danej regulacji prawnej. Jeżeli kontrolowana norma traktuje odmiennie adresatów, którzy odznaczają się określoną cechą wspólną, to mamy do czynienia z odstępstwem od zasady równości (wyrok TK z 20 października 1998 r., sygn. K 7/98, OTK ZU nr 6/1998, poz. 96 i cytowane tam orzeczenia). 26 Powyżej wskazane odstępstwo od równego traktowania sytuacji podobnych nie zawsze jest konstytucyjnie niedopuszczalne, ponieważ mogą zachodzić przypadki, gdy odmienność tego potraktowania będzie usprawiedliwiona.

Wówczas niezbędna jest ocena przyjętego kryterium różnicowania. Aby odpowiedzieć na pytanie, czy dane kryterium może stanowić podstawę różnicowania podmiotów prawa charakteryzujących się wspólną cechą istotną, należy rozstrzygnąć: 27 1) czy kryterium to pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji; 28 2) czy waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć, pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego różnicowania; 29 3) czy kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (zob. sygn.

K 7/98). 30 4. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że biorąc pod uwagę cel unormowania, jakim jest zapewnienie zwrotu poniesionych przez świadka kosztów postępowania, cechą istotną uzasadniającą równe traktowanie jest stawienie się świadka na wezwanie organu procesowego w celu złożenia zeznań. 31 Za równym traktowaniem świadków w zakresie zwrotu kosztów podróży poniesionych z tytułu stawiennictwa przed sądem przemawiają także takie okoliczności, jak rola oraz obowiązki świadków. Funkcja zeznań świadka w postępowaniu karnym i cywilnym jest tożsama i polega na umożliwieniu dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozpoznania kwestii stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia.

W tym kontekście analogiczne są również obowiązki świadków w ramach obu rodzajów postępowania sądowego. Obejmują one mianowicie: obowiązek stawienia się na wezwanie sądu, obowiązek złożenia przyrzeczenia przed złożeniem zeznań oraz obowiązek zeznawania zgodnie z prawdą (zob. E. Rudkowska-Ząbczyk, [w:] Postępowanie cywilne, red. E. Marszałkowska-Krześ, Warszawa 2008, s. 195; R. Ponikowski, [w:] Postępowanie karne. Część ogólna, red. Z. Świda, Warszawa 2008, s. 320). Powinność stawiennictwa na wezwanie, której realizacja zabezpieczona jest sankcją określoną w art. 285 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.

– Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) oraz art. 274 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), wiąże się z koniecznością poniesienia przez świadka kosztów podróży do miejsca przesłuchania. Łączy się to z określonym uszczerbkiem w zakresie praw majątkowych świadka, zasługujących – w ocenie Trybunału – na ochronę w świetle art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przy tym nakłady ponoszone przez świadków z tytułu realizacji ustawowych obowiązków wobec wymiaru sprawiedliwości nie są zróżnicowane w zależności od tego, czy obowiązki te są realizowane w postępowaniu karnym, czy też cywilnym.

Rodzaj procedury w żaden sposób nie ma wpływu na wysokość kosztów podróży świadka do miejsca wezwania. 32 Kwestionowany w niniejszej sprawie przepis jest wyrazem tego, że ustawodawca przyjął kryterium różnicowania wysokości zwrotu kosztów podróży świadków w postaci rodzaju postępowania, do którego zostali wezwani. Dokonana ocena tego kryterium z punktu widzenia spełnienia wymogów dopuszczalnego przez Konstytucję odstępstwa od zasady równości (zob. sygn. K 7/98) uzasadnia sformułowanie wniosku, że w tym przypadku nie zostały one spełnione.

Przyjęte zróżnicowanie zasad zwrotu kosztów podróży w zależności od rodzaju procedury w żaden sposób nie wiąże się z celem regulacji prawnej, jakim jest zapewnienie zwrotu poniesionych przez świadka kosztów udziału w postępowaniu. Trudno również określić interes, któremu ma służyć przyjęte różnicowanie, a tym samym wskazać argumenty na rzecz preferencyjnego traktowania zwrotu kosztów podróży świadków stawiających się na wezwanie w sprawie cywilnej. Wobec tego nie można ustalić związku przyjętego kryterium różnicowania z wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. 33 5.

Dodatkowym argumentem na rzecz racjonalnych rozwiązań ustawowych w zakresie zwrotu kosztów podróży świadka wezwanego przez sąd do złożenia zeznań jest ścisłe powiązanie jego stawiennictwa z wymiarem sprawiedliwości rozumianym zarówno formalnie, jak i materialnie. W tym pierwszym kontekście stawiennictwo świadka umożliwia realizację funkcji państwa polegającej na stosowaniu i konkretyzowaniu ustanowionych (względnie uznanych) przez państwo ustaw i norm prawnych w poszczególnych przypadkach (por. Z. Czeszejko-Sochacki, O wymiarze sprawiedliwości w świetle Konstytucji, międzynarodowych standardów i praktyki, „Państwo i Prawo” 1999, nr 9, s. 4).

Niemniej istotne jest podkreślenie związku występującego między wykonywaniem obowiązków przez świadka i wymiarem sprawiedliwości w znaczeniu materialnym, a zatem konstytucyjnym nakazem urzeczywistniania przez Rzeczpospolitą Polską zasad sprawiedliwości społecznej, zapewnieniem prawnej ochrony godności i wolności człowieka oraz konstytucyjnym prawem każdego człowieka do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd (por. ibidem). Racjonalne unormowania dotyczące zwrotu kosztów stawiennictwa na wezwanie sądu bez wątpienia mają wpływ na sposób wykonywania przez świadka jego ustawowych obowiązków, a nierówność w zakresie zwrotu tych kosztów w postępowaniu karnym i cywilnym godzi w sprawność wymiaru sprawiedliwości.

Może bowiem negatywnie nastawiać świadków w postępowaniu karnym do realizacji obowiązku składania zeznań przed sądem. Innymi słowy, wynikająca z zakwestionowanego w niniejszej sprawie przepisu nierówność stanowi ingerencję nie tylko w prawa majątkowe świadka, lecz także w istotny interes publiczny. 34 6. W razie spełnienia przesłanki określonej w art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) dopuszczalne jest rozpoznanie skargi konstytucyjnej i wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym.

Z zajętych w pismach stanowisk Rzecznika Praw Obywatelskich, Sejmu i Prokuratora Generalnego wynika, że podzielili oni stanowisko skarżącego, zgodnie z którym art. 4 ust. 1 dekretu jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Niezgodność tę Trybunał Konstytucyjny ocenił jako bezsporną. 35 7. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że o ile natychmiastowa utrata mocy obowiązującej art. 4 ust. 1 dekretu wskutek stwierdzenia jego niekonstytucyjności nie spowoduje uchylenia podstawy prawnej żądania zwrotu kosztów stawiennictwa świadka na wezwanie sądu (por. art. 3 ust. 1 i 2 w związku z art. 6 ust. 1 dekretu), to może ona skutkować powstaniem wątpliwości dotyczących zasad, które powinny być stosowane przez sądy orzekające w sprawach zwrotu kosztów podróży świadka w postępowaniu karnym.

W związku z tym Trybunał Konstytucyjny postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu na okres 12 miesięcy, aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie niezbędnych zmian legislacyjnych. Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny dostrzega pilną potrzebę unowocześnienia i ujednolicenia przez ustawodawcę zasad zwrotu kosztów podróży i innych kosztów ponoszonych przez świadków w postępowaniu karnym. 36 W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. * Sentencja została ogłoszona dnia 5 kwietnia 2011 r. w Dz.

U. Nr 72, poz. 389. powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej