K 25/02 · Trybunał Konstytucyjny

K 25/02Postanowienie - umorzenie z dnia 5 maja 2004Postanowienie - umorzenie z dnia 9 października 2002 Sygnatura K 25/02 Data wpływu do TK 06 czerwca 2002 Podmiot w sprawieRzecznik Praw Obywatelskich - wnioskodawca Przedmiot sprawyUstawa z dnia 8. 01. 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym art. 50 ust. 1art. 50 ust. 4Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29. 11. 1999r. w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0 % Postanowienie - umorzenie z dnia 5 maja 2004 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 5 maja 2004 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2004, poz. 48 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiAdam JamrózWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan ZdziennickiPostanowienie - umorzenie z dnia 9 października 2002 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 października 2002 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2002, poz. 72 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJadwiga Skórzewska-ŁosiakJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan ZdziennickiStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 5 maja 2004 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2004, poz. 48 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiAdam JamrózWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan ZdziennickiPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [63 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 5 maja 2004 r. sygn. akt K 25/02 przewodniczący:

Marek Safjan sprawozdawca: Andrzej Mączyński Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 5 maja 2004 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2004, poz. 48 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiAdam JamrózWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan Zdziennicki POSTANOWIENIE z dnia 5 maja 2004 r.

Sygn. akt K 25/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan - przewodniczący Jerzy Ciemniewski Teresa Dębowska-Romanowska Marian Grzybowski Adam Jamróz Wiesław Johann Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Ewa Łętowska Marek Mazurkiewicz Andrzej Mączyński - sprawozdawca Janusz Niemcewicz Jerzy Stępień Mirosław Wyrzykowski Marian Zdyb Bohdan Zdziennicki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2004 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności: art. 50 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.

U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, postanawia: umorzyć postępowanie na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) z powodu utraty mocy obowiązującej kwestionowanych we wniosku przepisów. Uzasadnienie: I 1 1. W niniejszej sprawie występują dwa problemy konstytucyjne. Pierwszym z nich jest kwestia dopuszczalności określenia w rozporządzeniu innej wysokości stawek podatkowych niż wysokość określona w ustawie. Drugim – zagadnienie wymagań, jakim odpowiadać powinny wytyczne dotyczące treści rozporządzenia wydanego na podstawie ustawy podatkowej. 2 2.

Rzecznik Praw Obywatelskich we wniosku z 20 września 2001 r. wniósł o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją kilku przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.; dalej: ustawa o podatku od towarów i usług) oraz wydanych na ich podstawie rozporządzeń. We wniesionych później pismach procesowych (z 30 października 2001 r., z 16 maja 2002 r., z 29 maja 2002 r. i z 29 października 2003 r.) Rzecznik uściślił zarzuty wniosku, wnosząc o stwierdzenie, że:

1) art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług narusza art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, albowiem zawiera upoważnienie dla Ministra Finansów do obniżania w drodze rozporządzenia stawki podatku do wysokości 0% lub 7% dla niektórych towarów i usług oraz do określenia warunków stosowania obniżonych stawek, podczas gdy Konstytucja określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwalnianych od podatku zastrzega do wyłączności ustawowej. Ponadto upoważnienie to nie zawiera wytycznych dotyczących treści tego aktu;

2) art. 50 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług w zakresie, w którym dotyczy rozporządzenia wydanego na podstawie art. 50 ust. 1 tej ustawy, jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji;

3) art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług narusza zasadę wyrażoną w art. 217 Konstytucji, ponieważ zawiera upoważnienie do stanowienia przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, które są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej i do których stosuje się stawkę podatku 0% oraz 4) rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0% (Dz.

U. Nr 98, poz. 1144), narusza zasady wyrażone w art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji przez to, że reguluje aktem wykonawczym materię zastrzeżoną wyłącznie dla ustawy. 3 3. Postanowieniem z 9 października 2002 r. Trybunał umorzył postępowanie w części dotyczącej art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym oraz rozporządzenia Ministra Finansów powołanego w punkcie 4 na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) wobec tego, że kwestionowane przepisy utraciły moc obowiązującą z dniem 1 października 2002 r. na podstawie art. 1 pkt 14 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.

U. Nr 153, poz. 1272). 4 4. W pozostałym zakresie obejmującym zarzuty powołane w punktach 1 i 2 Rzecznik Praw Obywatelskich oparł uzasadnienie swego wniosku na następujących argumentach: 5 Konstytucja w art. 217 expressis verbis sformułowała zasadę wyłączności ustawowej w obciążeniach daninowych. Konstytucja ujmuje bardzo szeroko podatkowoprawny stan faktyczny, jaki powinien być uregulowany bezpośrednio w ustawie. Art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi, że zasadnicza stawka podatku wynosi 22%. Przepis ten stanowi jednocześnie, że równolegle w ustawie i załącznikach do ustawy niektóre towary i usługi są obciążone stawką podatku w wysokości 7%, 3% i 0%.

Zastosowanie innej niż 22% stawki podatku VAT nie jest więc ulgą czy umorzeniem części podatku. W konsekwencji regulacja tej kwestii powinna znaleźć się w ustawie, a nie w rozporządzeniu, do którego odsyła art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. 6 Art. 50 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi uzupełnienie upoważnienia wynikającego z art. 50 ust. 1 tej ustawy. Określa on bowiem wytyczne dotyczące treści rozporządzenia. Z konstytucyjnego nakazu szczegółowego charakteru upoważnienia do wydania rozporządzenia (art. 92 ust. 1 Konstytucji) wynika jednoznacznie, że wytycznych nie można traktować wyłącznie w sposób formalny.

Wytyczne muszą być na tyle precyzyjne, aby upoważnienie ustawowe zachowało szczegółowy charakter. Z faktu, iż wytyczne mają rangę instytucji konstytucyjnej, wynika ich normatywny charakter. W konsekwencji muszą one posiadać znaczenie normatywne. Art. 50 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług nie spełnia wskazanych wymagań. Nie dość, że nie wyznacza on wprost celów regulacji wykonawczej, to zawarte w jego treści wytyczne mają ogólnikowy charakter i – odsyłając do innych aktów normatywnych i ogólnikowo określonych ustaleń faktycznych (sytuacja gospodarcza, sytuacja rynkowa) – nie zawierają samoistnej treści. 7 5.

Prokurator Generalny w pismach z 21 listopada 2001 r. i 5 czerwca 2002 r. nie podzielił zarzutów Rzecznika Praw Obywatelskich. 8 Prokurator Generalny oparł uzasadnienie swego stanowiska na następujących argumentach: 9 Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia tezę, że zakwestionowane upoważnienie Ministra Finansów do wydania rozporządzenia nie dotyczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej, skoro generalna definicja przedmiotu opodatkowania i wysokość podstawowej stawki opodatkowania określone są w ustawie (tak jak ma to miejsce w obecnie obowiązującym art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług).

Obowiązek podatkowy zatem w podstawowych elementach określa ustawa zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 217 Konstytucji. 10 6. Minister Finansów w piśmie z 31 lipca 2002 r. wniósł o uznanie, że art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług nie jest niezgodny z art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji. 11 Minister Finansów oparł uzasadnienie swego stanowiska na następujących argumentach: 12 Ustawa o podatku od towarów i usług w art. 18 określa generalnie wysokość stawek podatku od towarów i usług. Art. 50 ust. 1 tej ustawy zezwala Ministrowi Finansów jedynie na obniżenie stawek zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy.

W oparciu o upoważnienie zawarte w tym przepisie Minister Finansów może obniżać stawki do wysokości 0% lub 7% dla niektórych towarów i usług, uwzględniając:

1) założenia ustawy budżetowej, w szczególności dotyczące dochodów z tytułu podatku od towarów i usług, 2) przebieg realizacji budżetu państwa, 3) sytuację gospodarczą państwa oraz poszczególnych grup podmiotów będących podatnikami podatku od towarów i usług, a także sytuację dochodową producentów rolnych, 4) sytuację rynkową w obrocie niektórymi towarami i usługami. Wbrew zatem twierdzeniom Rzecznika Praw Obywatelskich art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług zawiera wytyczne do wydania aktu wykonawczego.

Wytyczne te wynikają z art. 50 ust. 6 tej ustawy. 13 Obniżona stawka podatku od towarów i usług w wysokości 0% lub 7% ma ponadto charakter określonej preferencji podatkowej, czyli „swoistej” ulgi podatkowej. Te, w myśl art. 217 Konstytucji, mogą być również regulowane w drodze aktów wykonawczych do ustawy. 14 7. Sejm, w piśmie swego Marszałka z 29 lipca 2003 r., uznał zarzuty wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich za całkowicie bezpodstawne i wniósł o stwierdzenie, że art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług jest zgodny z art. 92 ust. 1 oraz art. 217 Konstytucji. 15 Uzasadnienie stanowiska Sejmu zostało oparte na następujących argumentach: 16 Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia oraz zasady przyznawania ulg zawarte są w art. 50 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług.

Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt 6 lit.

c) ustawy z 20 maja 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług. Zatem Rada Ministrów, zgodnie z art. 236 ust. 1 Konstytucji, przedstawiła projekt, a Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług dostosowującą w tym zakresie przepisy ustawy do przepisów Konstytucji w terminie dwóch lat od dnia jej wejścia w życie. 17 Zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) przez ulgę podatkową należy rozumieć „przewidziane w przepisach prawa podatkowego zwolnienia, odliczenia, obniżki albo zmniejszenia, których zastosowanie powoduje obniżenie podstawy opodatkowania lub wysokości podatku”.

Należy zatem przyjąć, że w przepisie art. 50 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług mamy do czynienia z ulgami w stosunku do stawki 22%, a nie – naruszającym ustawę i Konstytucję ustanawianiem innych stawek dla towarów objętych stawką 22%. Ustawodawca wyznaczył Ministrowi Finansów zasady stosowania tej ulgi, to znaczy, że nie może on obniżać stawki dowolnie, np. o kilka punktów procentowych, ale w określonych ustawą granicach – stosując stawkę 7% lub 0% – oraz że może zastosować tę obniżkę zgodnie z wytycznymi określonymi w art. 50 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług.

II 18 Trybunał Konstytucyjny ustalił i zważył, co następuje: 19 Przedmiotem rozpatrywanego w niniejszej sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich są przepisy art. 50 ust. 1 i 6 ustawy o podatku od towarów i usług. Przedmiotem zaskarżenia nie jest natomiast objęte wydane na ich podstawie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268 ze zm.; dalej: rozporządzenie Ministra Finansów z 22 marca 2002 r.). 20 Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu ustawy, na podstawie którego wydane zostało rozporządzenie, nieuchronnie pociąga za sobą utratę mocy obowiązującej także tego rozporządzenia (por. wyroki TK z: 31 stycznia 2001 r., P. 4/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 5 oraz 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 14).

Rozporządzenie z uwagi na swój wykonawczy charakter jest bowiem ściśle związane z ustawowym upoważnieniem, na podstawie którego zostało wydane. Potwierdza tę regułę treść § 32 Zasad techniki prawodawczej (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, Dz. U. Nr 100, poz. 908). 21 Przyjęcie tezy o ścisłym związku, jaki łączy ustawę i wydane w celu wykonania jej postanowień rozporządzenie, oznacza, że w razie podzielenia przez Trybunał zarzutów zawartych we wniosku Rzecznika i stwierdzenia niezgodności z Konstytucją zakwestionowanych we wniosku przepisów ustawy o podatku od towarów i usług utraciłoby moc obowiązującą także rozporządzenie Ministra Finansów z 22 marca 2002 r.

Skutek powyższy nastąpiłby niezależnie od tego, że powołane rozporządzenie nie zostało objęte przez wnioskodawcę zakresem zaskarżenia. Z kolei utrata mocy obowiązującej rozporządzenia spowodowałaby automatyczne podwyższenie stawek podatku VAT do wysokości określonej w ustawie. Gdyby natomiast rozporządzenie Ministra Finansów z 22 marca 2002 r. zostało objęte zakresem wniosku, możliwe byłoby odroczenie utraty mocy obowiązującej jego przepisów. 22 Zaskarżone przepisy ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym utraciły moc obowiązującą z dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 175 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.

U. Nr 54, poz. 535). Utrata mocy obowiązującej wskazanych przepisów jest równoznaczna z uchyleniem z dniem 1 maja 2004 r. opartego na nich upoważnienia Ministra Finansów do wydania rozporządzenia regulującego wysokość stawek podatku VAT odmiennie, niż to czyni sama ustawa. Okoliczność, czy nowa ustawa o podatku od towarów i usług zawiera analogiczne upoważnienie, jest zagadnieniem wykraczającym poza ramy niniejszego postępowania. 23 Orzekanie o zgodności z Konstytucją uchylonych przepisów jest dopuszczalne w dwóch sytuacjach.

Po pierwsze, wtedy gdy zakwestionowane przepisy – mimo ich uchylenia – mogą być nadal stosowane na podstawie normy intertemporalnej miarodajnej dla danej kwestii (zob. np. wyrok TK z 31 stycznia 2001 r., P. 4/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 5). Po drugie wówczas, gdy wydanie orzeczenia jest konieczne do ochrony konstytucyjnych wolności i praw (art. 39 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym). 24 W niniejszej sprawie żadna ze wskazanych przesłanek nie jest spełniona. Przepisy obowiązującej obecnie ustawy o podatku od towarów i usług nie dają podstawy do przyjęcia tezy o obowiązywaniu normy intertemporalnej dopuszczającej przedłużone stosowanie zaskarżonych przepisów dawnej ustawy, co zresztą nie byłoby uzasadnione ze względu na ich treść.

Obecnie obowiązująca ustawa nie zawiera także przepisu, który przewidywałby dalsze stosowanie rozporządzenia Ministra Finansów z 22 marca 2002 r. wydanego na podstawie art. 50 ust. 1 w zw. z ust. 6 uchylonej ustawy. W sprawie nie zachodzi także konieczność ochrony konstytucyjnych wolności lub praw. 25 W konsekwencji, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, uzasadnione jest umorzenie postępowania. 26 Zważywszy powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 października 2002 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2002, poz. 72 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJadwiga Skórzewska-ŁosiakJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan ZdziennickiPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [29 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 9 października 2002 r. sygn. akt K 25/02 przewodniczący:

Marek Safjan sprawozdawca: Andrzej Mączyński Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 9 października 2002 Dotyczy obniżenie podatku VAT Miejsce publikacji OTK ZU 5A/2002, poz. 72 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyJerzy CiemniewskiTeresa Dębowska-RomanowskaMarian GrzybowskiWiesław JohannBiruta Lewaszkiewicz-PetrykowskaEwa ŁętowskaMarek MazurkiewiczAndrzej MączyńskisprawozdawcaJanusz NiemcewiczJadwiga Skórzewska-ŁosiakJerzy StępieńMirosław WyrzykowskiMarian ZdybBohdan Zdziennicki POSTANOWIENIE z dnia 9 października 2002 r.

Sygn. akt K 25/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan - przewodniczący Jerzy Ciemniewski Teresa Dębowska-Romanowska Marian Grzybowski Wiesław Johann Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska Ewa Łętowska Marek Mazurkiewicz Andrzej Mączyński - sprawozdawca Janusz Niemcewicz Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Mirosław Wyrzykowski Marian Zdyb Bohdan Zdziennicki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 października 2002 r., wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności:

a) art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, b) art. 50 ust. 4 ustawy powołanej w punkcie a) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, c) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0% (Dz. U. Nr 98, poz. 1144) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, postanawia: umorzyć postępowanie w części dotyczącej art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.

U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0% (Dz. U. Nr 98, poz. 1144) na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Uzasadnienie: I 1 1. Rzecznik Praw Obywatelskich we wniosku z 20 września 2001 r. wniósł o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją kilku przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.

U. Nr 11, poz. 50 ze zm.; dalej: ustawa o podatku od towarów i usług) oraz wydanych na ich podstawie rozporządzeń, w tym o stwierdzenie, że:

1) art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług narusza zasadę wyrażoną w art. 217 Konstytucji, ponieważ zawiera upoważnienie do stanowienia przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, które są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej i do których stosuje się stawkę podatku 0%, 2) rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 listopada 1999 r. w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0% (Dz.

U. Nr 98, poz. 1144; dalej: rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej) narusza zasady wyrażone w art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji przez to, że reguluje aktem wykonawczym materię zastrzeżoną wyłącznie dla ustawy. 2 Rzecznik Praw Obywatelskich oparł uzasadnienie swego wniosku na następujących argumentach: 3 Konstytucja w art. 217 expressis verbis sformułowała zasadę wyłączności ustawowej w obciążeniach daninowych. Konstytucja ujmuje bardzo szeroko podatkowoprawny stan faktyczny, jaki powinien być uregulowany bezpośrednio w ustawie. 4 Art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi, że zasadnicza stawka podatku wynosi 22%.

Przepis ten stanowi jednocześnie, że równolegle w ustawie i załącznikach do ustawy niektóre towary i usługi są obciążone stawką podatku w wysokości 7%, 3% i 0%. Zastosowanie innej niż 22% stawki podatku VAT nie jest więc ulgą czy umorzeniem części podatku. 5 Ustawodawca w art. 50 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług ustalił, że do dnia 31 grudnia 2002 r. stawkę podatku w wysokości 0% stosuje się do towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, które są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej.

Upoważnienie ministra właściwego do spraw finansów publicznych do ustalenia w drodze rozporządzenia listy tych towarów stanowi de facto przekazanie władztwa do stanowienia w akcie wykonawczym o przedmiocie i stawkach podatkowych. Taka regulacja jest sprzeczna z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. 6 2. W kilku wniesionych później pismach procesowych (z 30 października 2001 r. i 16 maja 2002 r.) Rzecznik Praw Obywatelskich modyfikował zarzuty zawarte we wniosku. Ostatecznie w piśmie z 29 maja 2002 r. określił przepisy będące przedmiotem wniosku, zarzucając m.in.

że art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług narusza zasadę wyrażoną w art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji, zawiera bowiem upoważnienie do stanowienia przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej sprzedawanych jednostkom ochrony przeciwpożarowej, którymi obrót jest opodatkowany stawką podatku od towarów i usług w wysokości 0%, niezależnie od stawki opodatkowania tych towarów w innym obrocie, podczas gdy Konstytucja określenie przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwalnianych od podatku zastrzega do wyłączności ustawowej.

Dopiero bowiem wpisanie na listę decyduje o uznaniu towarów za przeznaczone na cele ochrony przeciwpożarowej. Ponadto upoważnienie nie zawiera wytycznych dotyczących treści aktu. Wnioskodawca zarzucił także, że rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej narusza zasady wyrażone w art. 92 ust. 1 Konstytucji, albowiem zostało wydane na mocy upoważnień ustawowych naruszających zasady wyrażone w art. 217 Konstytucji. 7 3. Prokurator Generalny w piśmie z 21 listopada 2001 r. stwierdził, że:

1) art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług jest zgodny z art. 217 Konstytucji, 2) rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej jest zgodne z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. 8 Prokurator Generalny oparł uzasadnienie swego stanowiska na następujących argumentach: 9 Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia tezę, że ani zakwestionowane upoważnienie Ministra Finansów do wydania rozporządzenia, ani rozporządzenie wydane na podstawie ustawowego upoważnienia nie dotyczą materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej, skoro generalna definicja przedmiotu opodatkowania i wysokość podstawowej stawki opodatkowania określone są w ustawie (tak jak ma to miejsce w obecnie obowiązującym art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług).

Omawiane rozporządzenie zawiera jedynie uszczegółowienie obowiązku podatkowego, który – w podstawowych elementach – określa ustawa, zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 217 Konstytucji. Z tych przyczyn, nieuzasadniony jest również pogląd o niezgodności rozporządzenia z art. 92 ust. 1 Konstytucji. 10 4. Minister Finansów w piśmie z 11 grudnia 2001 r. wniósł o uznanie, że:

1) art. 50 ust. 4 ustawy od podatku od towarów i usług, 2) rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej – nie są niezgodne z art. 217 oraz z art. 92 ust. l Konstytucji. 11 Minister Finansów oparł uzasadnienie swego stanowiska na następujących argumentach: 12 Art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług nie narusza ustanowionego w zapisie Konstytucji wymagania określenia przedmiotu opodatkowania i stawki opodatkowania, tj. elementów, których treść w myśl art. 217 Konstytucji ma być zawarta w ustawie.

Nie można bowiem rozpatrywać art. 50 ust. 4 ustawy bez jego związku z ust. 3 tego artykułu. Zapis ten stanowi bowiem konsekwencję ust. 3 i – zgodnie z jego brzmieniem – jest wypełnieniem ustawowego upoważnienia do zindeksowania granic zastosowania preferencyjnej stawki podatku od towarów i usług. Wypełnia on jednocześnie dyspozycję zawartą w art. 92 ust. 1 Konstytucji w zakresie określenia organu właściwego do wydania rozporządzenia, zakres spraw przeznaczonych do wykonania oraz zawiera merytoryczne wytyczne dotyczące jego treści. 13 Ustawodawca używając art. 50 ust. 3 zwrotu o sprecyzowanym zakresie (“do towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej”) spowodował, że lista nie definiuje zakresu przedmiotowego tego pojęcia, gdyż wynika to z charakteru i przeznaczenia towarów o tym szczególnym celu a ponadto jest zawężona do ściśle określonego kręgu podmiotów, tj. do jednostek ochrony przeciwpożarowej, których enumeratywne wyliczenie zawiera art. 15 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.

U. Nr 81, poz. 351). 14 5. Sejm RP w piśmie swego Marszałka z 15 maja 2002 r. przedłożył wyjaśnienia dotyczące wniosku rzecznika Praw Obywatelskich, wnosząc o stwierdzenie, że art. 50 ust. 3 w związku z ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług jest zgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji. 15 Uzasadnienie tego stanowiska zostało oparte na następujących argumentach: 16 Art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług upoważnia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do ustalenia, w drodze rozporządzenia, listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, którymi obrót, jeżeli są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej, obciążony jest stawką podatku w wysokości 0%.

Ustawa nie definiuje towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, ani jednostek ochrony przeciwpożarowej. Ustawodawca w art. 50 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług w celu uniknięcia powtórzeń – zgodnie z zasadami spójności i skrótowości aktu prawnego – zastosował odesłanie do przepisów w sposób kompleksowy regulujących problematykę ochrony przeciwpożarowej. Kwestie te uregulowane zostały w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351). 17 Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, wyroby służące do ochrony przeciwpożarowej mogą być wprowadzone do obrotu i stosowane wyłącznie na podstawie certyfikatu zgodności w rozumieniu przepisów o badaniach i certyfikacji.

Art. 7 ust. 2 zobowiązuje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do określenia, w drodze rozporządzenia, wykazu wyrobów służących do ochrony przeciwpożarowej. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 kwietnia 1998 r. w sprawie wyrobów służących do ochrony przeciwpożarowej, które mogą być wprowadzane do obrotu i stosowane wyłącznie na podstawie certyfikatu zgodności (Dz. U. Nr 55, poz. 362) zawiera wykaz tych wyrobów. Natomiast art. 15 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zawiera enumeratywne wyliczenie podmiotów, które są zaliczane do jednostek ochrony przeciwpożarowej 18 W ustawie o ochronie przeciwpożarowej jest mowa o “wyrobach służących do ochrony przeciwpożarowej, natomiast w ustawie o podatku od towarów i usług występuje pojęcie “towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej”; pojęcia te należy jednak uznać za tożsame.

W związku z powyższym zarzut postawiony przez Rzecznika należy uznać za całkowicie nieuzasadniony; Minister Finansów nie ma żadnej dowolności w kształtowaniu listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, którymi obrót, jeżeli są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej, objęty jest stawką podatku w wysokości 0%. Jak wynika z przepisów ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia, za towary służące ochronie przeciwpożarowej uznane mogą być tylko te wyroby, które – po uzyskaniu wymaganych przepisami ustawy certyfikatów znalazły się na liście tych wyrobów stanowiącej załącznik do rozporządzenia.

Obrót nimi objęty jest stawką podatku w wysokości 0% tylko wtedy, gdy sprzedawane są wymienionym w ustawie o ochronie przeciwpożarowej jednostkom ochrony przeciwpożarowej. 19 Za nietrafny uznać również należy zarzut naruszenia art. 92 ust. 1 zd. drugie Konstytucji, ponieważ art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług jest funkcjonalnie powiązany z ust.

3. Przepis art. 50 ust. 3 wypełnia jednocześnie dyspozycję zawartą w wymienionym przepisie Konstytucji, gdyż określa zakres spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu oraz merytoryczne wytyczne dotyczące treści aktu, zaś ust. 4 określa organ właściwy do wydania rozporządzenia. II 20 Trybunał Konstytucyjny ustalił i zważył, co następuje: 21 Art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu zakwestionowanym przez Rzecznika Praw Obywatelskich upoważniał ministra właściwego do spraw finansów publicznych do ustalenia w drodze rozporządzenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, które są sprzedawane jednostkom ochrony przeciwpożarowej.

Przepis ten był powiązany z art. 50 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym do tak określonych towarów w okresie do 31 grudnia 2002 r. stosuje się stawkę podatku w wysokości 0%. Na podstawie tych przepisów zostało wydane rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów na cele ochrony przeciwpożarowej. 22 Istota zarzutu Rzecznika Praw Obywatelskich sprowadza się do tego, że art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług narusza zasadę wyrażoną w art. 217 i art. 92 ust. 1 Konstytucji, zawiera bowiem upoważnienie do stanowienia przez Ministra Finansów w drodze rozporządzenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, którymi obrót jest opodatkowany stawką podatku od towarów i usług w wysokości 0%, podczas gdy Konstytucja określenie przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwalnianych od podatku zastrzega do wyłączności ustawowej.

Upoważnienie to, według Rzecznika, nie zawiera także wytycznych dotyczących treści aktu. Konsekwentnie Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował zgodność rozporządzenia w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej z art. 92 ust. 1 Konstytucji, ponieważ wydane zostało na mocy upoważnienia ustawowego naruszającego zasady wyrażone w art. 217 Konstytucji. 23 W Dzienniku Ustaw z 2002 r. Nr 153, oznaczonym datą 20 września 2002 r., pod pozycją 1272 została opublikowana ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (dalej: ustawa zmieniająca z 30 sierpnia 2002 r.), która zgodnie z art. 4 weszła w życie 1 października 2002 r.

Rozpoznanie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzenia w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej wymaga uwzględniania tej nowelizacji. W art. 1 pkt 14 lit.

b) ustawy zmieniającej z 30 sierpnia 2002 r. uchylono bowiem art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług. W art. 1 pkt 14 lit.

a) tej ustawy zmieniono także art. 50 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług w ten sposób, że wyrazy “31 grudnia 2002 r.” zastąpiono wyrazami “31 grudnia 2003 r.” a po wyrazach “stosuje się również do” dodano wyrazy “wymienionych w załączniku nr 10”. Jest to załącznik “Lista towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 0%” (zob. art. 1 pkt 16 ustawy zmieniającej z 30 sierpnia 2002 r.). 24 W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny przyjmował, że pozbawienie mocy obowiązującej przepisu upoważniającego z powodu jego niezgodności z Konstytucją nieuchronnie pociąga za sobą utratę mocy obowiązującej wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych (zob. wyrok z 31 stycznia 2001 r., P. 4/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 5 oraz wyrok z 12 marca 2002 r., P. 9/01, OTK ZU Seria A nr 2/2002, poz. 14).

Rozporządzenie z uwagi na swój wykonawczy charakter jest bowiem ściśle związane z ustawowym upoważnieniem, na podstawie którego zostało wydane. Pogląd ten jest konsekwencją generalnej reguły, która znalazła swój wyraz także w Zasadach techniki prawodawczej (rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie “Zasad techniki prawodawczej”, Dz. U. Nr 100, poz. 908). Zgodnie z § 32 ust. 1 uchylenie ustawy, na podstawie której wydano akt wykonawczy, albo uchylenie przepisu ustawy upoważniającego do wydania aktu wykonawczego powoduje utratę mocy obowiązującej odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu.

W niniejszej sprawie mamy właśnie do czynienia z sytuacją uchylenia przepisu ustawy upoważniającego do wydania aktu wykonawczego. Co więcej – regulacja dotychczas zawarta w rozporządzeniu została zastąpiona regulacją ustawową (albowiem lista towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej została zamieszczona w załączniku do ustawy o podatku od towarów i usług). W ustawie zmieniającej z 30 sierpnia 2002 r. nie umieszczono przepisu przejściowego, który zachowywałby czasowo w mocy zakwestionowany w niniejszej sprawie akt wykonawczy (zob.

§ 33 ust. 1 Zasad techniki prawodawczej). Dlatego należy uznać, że rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej utraciło moc obowiązującą z dniem 1 października 2002 r. 25 Art. 50 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzenie w sprawie ustalenia listy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej utraciły zatem moc obowiązującą przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym skutkuje to umorzeniem postępowania w tym zakresie.

Należy dodatkowo zauważyć, że zmiana art. 50 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług oraz określenie w załączniku do ustawy towarów przeznaczonych na cele ochrony przeciwpożarowej, do których stosuje się stawkę podatku w wysokości 0%, czyni zarzuty Rzecznika Praw Obywatelskich nieadekwatnymi do obecnego stanu prawnego. 26 Zważywszy powyższe okoliczności Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług.

Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej