SK 7/03 · Trybunał Konstytucyjny

SK 7/03Wyrok z dnia 4 kwietnia 2005Postanowienie - umorzenie z dnia 3 lutego 2005 Sygnatura SK 7/03 Data wpływu do TK 19 sierpnia 2002 Data wpływu do STK 20 lutego 2003 Pochodzi z Ts 112/02 Przedmiot sprawyUstawa z dnia 26. 06. 1974r. Kodeks pracy art. 23 [1]art. 144 WzorceKonstytucja z dnia 2. 04. 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 2art. 32 Wyrok z dnia 4 kwietnia 2005 Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 4 kwietnia 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 4A/2005, poz. 34 Dz.U.

Nr 68, poz. 610 z dnia 25 kwietnia 2005 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaEwa ŁętowskaMirosław WyrzykowskiMarian ZdybPostanowienie - umorzenie z dnia 3 lutego 2005 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 3 lutego 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2005, poz. 19 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaWiesław JohannMirosław WyrzykowskiMarian ZdybStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 4 kwietnia 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 4A/2005, poz. 34 Dz.U.

Nr 68, poz. 610 z dnia 25 kwietnia 2005 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaEwa ŁętowskaMirosław WyrzykowskiMarian ZdybPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [107 KB] Spis treści Wyrok z dnia 4 kwietnia 2005 r. sygn. akt SK 7/03 przewodniczący: Marek Safjan sprawozdawca: Marian Grzybowski Komparycja Tenor orzeka Uzasadnienie I - część historyczna II - część przed rozprawą III - część na rozprawie IV - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Wyrok Data 4 kwietnia 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 4A/2005, poz. 34 Dz.U.

Nr 68, poz. 610 z dnia 25 kwietnia 2005 r. ISAP RCL Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaEwa ŁętowskaMirosław WyrzykowskiMarian Zdyb 34/4A/2005 WYROK z dnia 4 kwietnia 2005 r. Sygn. akt SK 7/03 Sentencja została ogłoszona dnia 25 kwietnia 2005 r. w Dz. U. Nr 68, poz. 610. W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan - przewodniczący Marian Grzybowski - sprawozdawca Ewa Łętowska Mirosław Wyrzykowski Marian Zdyb, protokolant: Krzysztof Zalecki, po rozpoznaniu, z udziałem Sejmu i Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2005 r., skargi konstytucyjnej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Rejonowego Murcki-Janów w Katowicach o zbadanie zgodności: art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.

– Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeka: Art. 23 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim pomija współodpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed przekształceniem statio fisci Skarbu Państwa – zakładu opieki zdrowotnej w samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Uzasadnienie: I 1 1. Skargą konstytucyjną z 14 sierpnia 2002 r. skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach wniósł o stwierdzenie, że: 2 a) art. 144 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 w związku z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji w zakresie, w jakim dotyczy dyżurów lekarskich; 3 b) art. 231 kodeksu pracy jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim pomija solidarną odpowiedzialność Skarbu Państwa jako pracodawcy statio fisci za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę (samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej). 4 W piśmie procesowym z 2 września 2002 r., precyzującym – na wezwanie Trybunału Konstytucyjnego – zarzuty skargi, skarżący podniósł, że zastosowanie art. 144 k.p. w odniesieniu do dyżurów lekarskich sprzed 20 maja 1999 r. prowadzi do naruszenia art. 31 ust. 2 zd. 2 Konstytucji oraz zasady równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych, gwarantowanej w art. 64 ust.

2. W szczególności skarżący jest – w swej ocenie – zmuszany do wypłaty wyższego niż przewidywało prawo wynagrodzenia za dyżury lekarskie, tj. do powinności nieprzewidywanej dla niego przez prawo (z naruszeniem zakazu zawartego w art. 31 ust. 2 zd. 2 Konstytucji). Wskutek tego jego prawa majątkowe nie są chronione w stopniu równym, a więc – w sposób określony w art. 64 ust. 2. 5 2. Skarga konstytucyjna została oparta na następującym stanie faktycznym: 6 Wyrokiem z 17 sierpnia 2001 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach w sprawie o sygn. akt VII P 5888/00 zasądził od skarżącego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Rejonowego Murcki-Janów na rzecz powodów pracowników (lekarzy) wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, polegającą na pełnieniu dyżurów lekarskich w okresie od grudnia 1997 r. do września 1999 r. 7 Zdaniem skarżącego pracodawcy do obliczenia wynagrodzeń winny być zastosowane przepisy § 11 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz.

U. Nr 51, poz. 326 ze zm.). Przepisy te utraciły moc obowiązującą na skutek uznania ich za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. P. 6/98, OTK ZU nr 4/1999, poz.

76) dopiero w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, tj. 20 maja 1999 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 45, poz. 458). 8 Tymczasem Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach przyjął za podstawę swego orzeczenia przepisy kodeksu pracy, w szczególności art. 144 oraz art. 128, art. 129, art. 133 § 1, art. 134 § 1 i § 11 w związku z art. 231 k.p. jako przepisy powszechnie obowiązujące (sygn. akt VII P 5888/00). 9 Apelacja skarżącego od wspomnianego wyroku została oddalona przez Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 19 lutego 2002 r. (sygn. akt IX Pa 1130/01). Orzeczenie to należy traktować jako ostateczne, gdyż ze względu na wartość przedmiotu sporu (poniżej 10 000 zł) stronom w sprawie nie przysługiwała kasacja. 10 Dodatkowo zdaniem skarżącego (pkt II pisma procesowego z dnia 2 września 2002 r.) zastosowany w sprawie art. 231 kodeksu pracy prowadzi do naruszenia zasady równości wszystkich wobec prawa, gwarantowanej przez art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz zasady równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych, zawartej w art. 64 ust.

2. Naruszenie to sprowadza się do uwolnienia Skarbu Państwa od solidarnej odpowiedzialności finansowej za zobowiązania z tytułu wynagrodzeń za pełnienie nadliczbowych dyżurów lekarskich w okresie przed przekształceniem go – z dniem 28 grudnia 1998 r. – w Samodzielny Zakład Opieki Zdrowotnej, tj. za czas, w którym skarżący Zakład Opieki Zdrowotnej miał status jednostki budżetowej. Naruszenie zasady równości i równego traktowania polega – w ocenie skarżącego – na tym, że art. 231 k.p. pozwala na przerzucenie na skarżący Zakład całości zobowiązań wynikających ze stosunku pracy, także w części powstałej w okresie przed przekształceniem z jednostki budżetowej i to w sytuacji, gdy Skarb Państwa nadal istnieje.

Taka interpretacja art. 231 k.p. przez sądy orzekające wypacza, w ocenie skarżącego istotę solidarnej odpowiedzialności zbywcy i przejmującego zakład pracy, nadto – prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania oraz równej ochrony praw majątkowych, tj. do naruszenia – odpowiednio – art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Powoduje ona ponadto bezprawną ingerencję w prawo własności skarżącego. 11 3. Pismem z 12 maja 2003 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, wnosząc – w odniesieniu do art. 144 k.p. – o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. 12 W uzasadnieniu swojego pisma Prokurator Generalny przyznał wprawdzie, że przepis art. 144 k.p. stanowił podstawę prawną ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, niemniej wskazane przez skarżącego wzorce nie pozostają w związku z treścią zaskarżonego przepisu.

W tych warunkach – zdaniem Prokuratora Generalnego – gdyby nawet skarga konstytucyjna spełniała formalne warunki jej rozpoznania – nie można zgodzić się z poglądem, że zakwestionowane przepisy naruszają zasady wynikające ze wskazanych jako wzorce konstytucyjne unormowań. 13 W odniesieniu do zarzutu niezgodności art. 231 k.p. z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, Prokurator Generalny nie zajął stanowiska. 14 4. W imieniu Sejmu stanowisko w sprawie przedstawił Marszałek Sejmu. W piśmie z 29 lipca 2003 r. wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia, a to wobec niespełnienia przesłanek skargi konstytucyjnej określonych w art. 47 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. 15 Rozważając kwestię skuteczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego Marszałek Sejmu wskazuje, że użyty w art. 190 ust. 3 Konstytucji termin „utrata mocy obowiązującej” nie może być uważany za tożsamy w pełni z uchyleniem określonego przepisu ze skutkiem ex nunc ani też ze stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc (postanowienie TK z 21 marca 2000 r., sygn.

K. 4/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 65). Jeżeli nawet nie zostanie uznane skutkowanie ex tunc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (co uczyniono w rozpatrywanej skardze, podkreślając konstytutywny charakter orzeczeń Trybunału i wywoływanie przez nie skutków jedynie na przyszłość), to i tak przedstawione w skardze zarzuty – w odniesieniu do art. 144 oraz art. 231 k.p. – należy uznać za nieuzasadnione. Zarzuty dotyczą bowiem kwestii, czy sąd, orzekając w sprawie, powinien zastosować wskazane tu przepisy kodeksu pracy, nie zaś – kwestii zgodności tychże przepisów z Konstytucją.

Skarga sprowadza się zatem do zarzutu, że sąd zastosował niewłaściwe przepisy. 16 W opinii Marszałka Sejmu, sposób ujęcia zarzutów w skardze konstytucyjnej uniemożliwia ich uwzględnienie przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał bada bowiem zgodność treści aktu normatywnego, zastosowanego w sprawie, z wzorcami konstytucyjnymi. Nie może natomiast oceniać prawidłowości zastosowania wskazanego aktu w konkretnej sytuacji przez sąd czy organ administracji. Rolą Trybunału Konstytucyjnego nie jest korygowanie rozstrzygnięć sądowych czy też eliminowanie sprzeczności występujących w orzecznictwie sądowym. 17 Jak wskazuje Marszałek Sejmu, przywołany przez skarżącego przepis art. 231 k.p. (podobnie zresztą jak i art. 144) nie stanowił podstawy ostatecznego orzeczenia sądowego, w którym sąd orzekł o prawach lub wolnościach skarżącego.

Skarżący nie wykazuje, że na podstawie kwestionowanych przepisów wydano ostateczne orzeczenie o przysługujących mu wolnościach lub prawach; w swej istocie skarga opiera się na zarzucie, że sąd zastosował niewłaściwy przepis. 18 Tym samym skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 79 Konstytucji oraz w art. 47 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. II 19 Na posiedzeniu niejawnym 3 lutego 2005 r. (sygn. SK 7/03, OTK ZU nr 2/A/2005, poz.

19) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w zakresie badania zgodności art. 144 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 2 zd. 2, art. 32 w związku z art. 190 ust. 1 i 3 oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Jako przesłankę postanowienia o umorzeniu Trybunał Konstytucyjny przyjął okoliczność, że skarżący nie zakwestionował zgodności treści zaskarżonego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w chwili orzekania przez Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach) z przywołanymi wzorcami konstytucyjnymi, ale fakt przyjęcia za podstawę prawną wydania orzeczenia art. 144 k.p. (utrzymanego w mocy przez Sąd Okręgowy).

W tej sytuacji zachodziła przesłanka uniemożliwiająca wydanie orzeczenia, określona w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, albowiem nie jest konstytucyjnym ani ustawowym zadaniem Trybunału Konstytucyjnego orzekanie w przedmiocie zastosowania konkretnego przepisu ustawy (w tym także – zastosowania błędnego) przez sądy orzekające w konkretnych sprawach. Zgodnie z brzmieniem art. 79 ust. 1 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny może jedynie badać zgodność z Konstytucją treści i trybu ustanowienia przepisów prawa, na podstawie których sąd lub organ administracji orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach, wolnościach lub o obowiązkach skarżącego.

III 20 W rozprawie uczestniczyli umocowani przedstawiciele Sejmu i Prokuratora Generalnego. Na rozprawę nie stawił się natomiast skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów przedstawiający skargę konstytucyjną. W tej sytuacji sędzia sprawozdawca przedstawił podstawowe tezy zgłoszonej wątpliwości konstytucyjnej. 21 Przedstawiciele Sejmu i Prokuratora Generalnego podtrzymali stanowiska zgłoszone na piśmie. 22 Na pytanie Trybunału Konstytucyjnego, czy rozwiązania przyjęte w art. 231 k.p. uznać można za konstytucyjne, przedstawiciel Prokuratora Generalnego stwierdził, że uznaje je za konstytucyjne, ale w zakresie, w jakim skarżący wskazuje, że została naruszona zasada równości w związku z zasadą ochrony własności.

Natomiast na pytanie czy ustawodawca równo traktuje Skarb Państwa i samodzielną jednostkę, wyłączając odpowiedzialność Skarbu Państwa, przedstawiciel Prokuratora Generalnego wyjaśnił, że stanowisko przedstawione przed Trybunałem Konstytucyjnym, opiera na założeniu, iż Skarb Państwa jest poza zakresem rozważań, ponieważ zakładem pracy nie był Skarb Państwa, lecz zakład opieki zdrowotnej. IV 23 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 24 1. Skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach zarzucił, że art. 231 k.p. narusza zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim przepis ten nie ma zastosowania do Skarbu Państwa, który pozostawał pracodawcą w zlikwidowanym statio fisci, w sytuacji gdy kwestionowany przepis stosowany jest do osób fizycznych i prawnych, które sprzedały swoje przedsiębiorstwo.

Nadto, zdaniem skarżącego, zakwestionowany w sprawie art. 231 k.p. prowadzi do naruszenia zasady równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych, zawartej w art. 64 ust. 2 Konstytucji, albowiem uwolnił Skarb Państwa od odpowiedzialności finansowej za zobowiązania powstałe przed dniem likwidacji statio fisci kosztem majątku skarżącego. Stanowi to bezprawną ingerencję w prawo własności skarżącego szpitala, przy jednoczesnej ochronie majątku Skarbu Państwa. 25 Podejmując problem merytorycznego rozpatrzenia niniejszej skargi – w kontekście stanowisk Prokuratora Generalnego oraz Sejmu – Trybunał Konstytucyjny rozważył, czy złożona skarga, w zakresie badania zgodności z Konstytucją art. 231 k.p., spełnia konstytucyjne i ustawowe warunki dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania.

Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobligowany jest bowiem w całym toku postępowania badać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki procesowe, nakazujące umorzenie postępowania (postanowienie TK z 20 grudnia 2000 r., sygn. SK 14/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 306). 26 Zgodnie z przywołanym tu orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w skardze kwestionować można zgodność z Konstytucją tylko tych przepisów ustaw lub innych aktów prawnych, na podstawie których sąd (lub organ administracji publicznej) orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach czy obowiązkach skarżącego, określonych w samej Konstytucji.

Chodzi zatem o naruszenie wolności lub praw (lub nałożenie obowiązków) przez ostateczne orzeczenie sądu lub decyzję organu administracji publicznej, wydane na podstawie (przy zastosowaniu) kwestionowanego przepisu. 27 Wskazany tu wymóg kwalifikowanego naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw został – w aspekcie procesowym – wyrażony w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przepis ten nakazuje, by w składanej skardze konstytucyjnej skarżący wskazał, które konstytucyjne prawa zostały – jego zdaniem – naruszone w ostatecznym orzeczeniu sądowym lub w ostatecznej decyzji administracyjnej.

Zarzut naruszenia konkretnych konstytucyjnych praw (lub wolności) winien być odpowiednio skonkretyzowany przez skarżącego i to zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym (postanowienie TK z 25 października 1999 r., sygn. SK 22/98, OTK ZU nr 6/1999, poz. 122). Tym samym, w wypadku wniesienia skargi konstytucyjnej, kontrola konstytucyjności dokonywana jest wyłącznie z punktu widzenia wskazanego przez skarżącego wzorca konstytucyjnego. Wzorcem tym może być przy tym nie każdy przepis Konstytucji, ale tylko taki, który normuje konkretne prawo (lub wolność) gwarantowane konstytucyjnie. 28 2.

W tym kontekście rozważenia wymaga możliwość badania wskazanego w skardze art. 231 k.p. z punktu widzenia zgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zaskarżony przepis (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania w sprawie ostatecznego orzeczenia sądowego, tj. 19 lutego 2002 r., sygn. akt IX Pa 1130/01) stanowił w § 1, że: „W razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy, z zastrzeżeniem przepisów § 5”. 29 Ocena konstytucyjności przytoczonego przepisu z punktu widzenia art. 32 ust. 1 Konstytucji „Wszyscy są wobec prawa równi.

Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne”, wymaga uwzględnienia kontekstu unormowań odnoszących się do sytuacji tożsamych z normowaną przez art. 231 § 1 k.p. W szczególności wymaga rozważenia zarzut skarżącego, że art. 231 § 1 w wykładni zastosowanej przez sąd orzekający ostatecznie w sprawie skarżącego – uwolnił Skarb Państwa od odpowiedzialności finansowej za zobowiązania wobec pracowników powstałe przed dniem likwidacji państwowej jednostki organizacyjnej, będącej statio fisci Skarbu Państwa (tj. przejścia zakładu pracy na skarżącego). 30 Uwolnienie to odbyło się kosztem skarżącego, co prowadzi do nierównej ochrony praw majątkowych skarżącego i Skarbu Państwa (z niekorzyścią dla skarżącego), a więc do naruszenia konstytucyjnego prawa do równej dla wszystkich ochrony własności oraz innych praw majątkowych, tj. z naruszeniem prawa gwarantowanego wszystkim w art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Zarzut naruszenia tego prawa nie został, co prawda, sformułowany w petitum pierwotnego tekstu skargi konstytucyjnej. Został on jednak – podniesiony w piśmie uzupełniającym skargę z 2 września 2002 r. (przy nie dość trafnym nazwaniu tego prawa „wolnością” w pkt II wspomnianego pisma). Trybunał Konstytucyjny uznał więc, że skarżący zakład spełnił wymóg wskazania konkretnego konstytucyjnego prawa (lub wolności), które uległo naruszeniu przez wydanie ostatecznego orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego zgodność z Konstytucją kwestionuje skarżący. 31 3.

Biorąc pod uwagę uprzednie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (w tym zwłaszcza postanowienie z 6 lutego 2001 r. w sprawie Ts 148/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 72 oraz postanowienie z 12 października 2004 r. w sprawie Ts 35/04, OTK ZU nr 1/B/2005, poz.

25) Trybunał Konstytucyjny zbadał w pierwszej kolejności podmiotową legitymację do złożenia skargi konstytucyjnej przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów. Trybunał ustalił, że skarżący zakład stanowi – po przekształceniu 28 grudnia 1998 r. – jednostkę opieki zdrowotnej, powiązaną z systemem samorządu terytorialnego, jakkolwiek korzystającą jako osoba prawna z wyodrębnienia organizacyjnego i finansowego. 32 Trybunał Konstytucyjny zważył, że rozpatrywana skarga konstytucyjna oparta została na zarzucie naruszenia przez kwestionowany przepis art. 231 § 1 k.p. konstytucyjnego prawa do równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych, gwarantowanego w art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Prawo to służy każdemu, kto w świetle Konstytucji i zgodnych z nią ustaw pozostaje podmiotem własności lub innych praw majątkowych. Nie ma wątpliwości, że korzystający ze statusu osoby prawnej samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, jakim stał się po przekształceniu skarżący Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach, powiązany z systemem samorządu terytorialnego, jest (lub może być) odrębnym podmiotem własności oraz innych praw majątkowych. Nie ma też, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wątpliwości, że spłacanie zobowiązań z tytułu wynagrodzeń za dyżury lekarskie (w godzinach ponadwymiarowych) prowadzi do uszczuplenia aktywów majątkowych skarżącego ZOZ, a tym samym wiąże się bezpośrednio z prawami majątkowymi skarżącego oraz z ich prawną ochroną. 33 W konsekwencji należy przyjąć, że skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach ma zdolność bycia podmiotem konstytucyjnego prawa do równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych, gwarantowanego wszystkim podmiotom tychże praw w art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny przypomina, iż zgodnie z art. 64 ust. 1 Konstytucji „każdy ma prawo do własności”, jak też do „innych praw majątkowych”. 34 Biorąc pod uwagę wskazane tu okoliczności faktyczne i prawne, Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przez podmiot prawny (osobę prawną), posiadający zdolność bycia podmiotem konstytucyjnego prawa, na które się powołuje. Zostały zatem spełnione wymogi legitymacji do wniesienia skargi, wskazane w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 października 2004 r., sygn.

Ts 35/04. Chodzi przy tym o realizację konstytucyjnego prawa do równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji), nie zaś – jak w porównywanej sprawie – o ochronę wolności gospodarczej i swobody korzystania z prawa własności. Odmienny kontekst faktyczny i prawny sprawia zatem, że ustalenia w sprawie Ts 148/00 nie są w pełni adekwatne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej tu skargi konstytucyjnej. Nie podważa to uwag sformułowanych w postanowieniu w sprawie o sygn. Ts 148/00 w kwestii ograniczeń swobody publicznych zakładów opieki zdrowotnej w realizacji ich zadań (w tym: w odniesieniu do dysponowania składnikami tychże zakładów).

W rozpatrywanej sprawie, zadaniem Trybunału Konstytucyjnego, chodzi wszakże o inny merytorycznie aspekt wykorzystania oraz ochrony własności (i innych praw majątkowych) samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. 35 4. Trybunał Konstytucyjny uznał za trafne spostrzeżenia skarżącego, że z reguły odpowiedzialność dotychczasowego i nowego pracodawcy za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę jest odpowiedzialnością solidarną lub podobną. Przy konsekwentnym zastosowaniu tej reguły nowy pracodawca – na podstawie art. 231 § 1 k.p. – stawałby się, obok dotychczasowego pracodawcy, stroną w dotychczasowych stosunkach pracy.

Zasadę tę zdaje się potwierdzać unormowanie art. 231 § 2 k.p., wedle którego „za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed przejściem części zakładu pracy na innego pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie”. 36 Werbalne ujęcie art. 231 § 1 k.p. dopuszcza jednak odmienną wykładnię. Wskazanie przez sądy orzekające art. 231 § 1 k.p. jako podstawy prawnej przesądza zarazem, że kwestionowany przepis stanowił podstawę ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego. 37 Zastosowana przez sądy orzekające interpretacja zakłada, że nowy pracodawca (przejmując zakład pracy) staje się – w sensie procesowym – ex lege stroną w całości dotychczasowych stosunków pracy.

Stawałby się zwłaszcza stroną zobowiązań wobec pracowników, i to powstałych także przed przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę. Tą drogą (jak w przypadku skarżącego) nowy pracodawca staje się też zobowiązanym do realizacji całości zobowiązań wobec pracowników, które powstały przed przejściem (przejęciem) konkretnego zakładu pracy na nowego pracodawcę. 38 W ocenie Trybunału Konstytucyjnego sformułowanie art. 231 § 1 k.p nie pozwala na jego jednoznaczną wykładnię, a – w następstwie takiej wykładni – na jednolite stosowanie.

Ocena ta odnosi się zwłaszcza do wątpliwości, czy użyte w hipotezie tego przepisu określenie „w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę” obejmuje obie postacie przekształcenia państwowego zakładu opieki zdrowotnej, a to:

a) zakładu będącego przed przekształceniem statio ficsi (jednostką budżetową) Skarbu Państwa, b) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, będącego przed przekształceniem państwową osobą prawną – w obu przypadkach – w samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, podporządkowany samorządowi terytorialnemu. Dodać należy, że ustawodawca nie definiuje ani w inny sposób nie wyjaśnia znaczenia sformułowania „przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę”. 39 Trybunał Konstytucyjny dostrzega szereg argumentów świadczących o tym, że formułując art. 231 § 1 k.p, ustawodawca pominął wspomniane tu rozróżnienie, jak również nie uwzględnił specyfiki przekształcenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, stanowiącego przed przekształceniem statio fisci Skarbu Państwa, w samodzielny (samorządowy) publiczny zakład opieki zdrowotnej.

W konsekwencji wspomnianego pominięcia czy też nieuwzględnienia zróżnicowań powstała istotna niepewność co do następstw prawnych unormowania art. 231 § 1 k.p. 40 Niepewność tę dostrzega zresztą Sąd Najwyższy, który w uchwale z 9 czerwca 1999 r. (w sprawie o sygn. akt III CZP 11/99, OSNC nr 1/2000, poz.

2) podkreślił, że: „Nie ma przepisu stanowiącego, że powstały w wyniku przekształcenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej prowadzonego w formie jednostki budżetowej samodzielny zespół opieki zdrowotnej ponosi odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w związku z działaniem zakładu przed jego przekształceniem. Nie ma też przepisów, które odnosiłyby się do takiego przekształcenia i wyrażałaby ogólną zasadę, według której nowo powstały samodzielny podmiot prawa (osoba prawna) ponosi odpowiedzialność za zobowiązania zlikwidowanej (przekształconej) jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa w sytuacji, gdy podstawą jego istnienia jest ten sam wyodrębniony organizacyjnie zespół osób i środków majątkowych (…)”. 41 Niezgodność wskazanego tu art. 231 § 1 k.p. z art. 32 ust. 1 Konstytucji (tj. zasadą równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne) jest bardziej widoczna, jeśli zostanie uwzględniona okoliczność, że w przypadku zbycia zakładu pracy w obrocie cywilnoprawnym pomiędzy osobami fizycznymi bądź prawnymi – przy braku odmiennych postanowień umowy dotyczącej tego zbycia – zbywający i nabywca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania zakładu pracy z okresu sprzed jego przejściem na nowego właściciela (o konsekwencjach solidarnej odpowiedzialności dłużników/zobowiązanych – por.

Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1995, s. 111-114). 42 Sytuacja nabywcy zakładu pracy (tj. nowego pracodawcy) w przypadku zbycia zakładu w obrocie cywilnoprawnym jest znacznie bardziej korzystna niż sytuacja skarżącego na tle dotyczących go unormowań art. 231 § 1 k.p. (w interpretacji przyjętej przez sądy, które orzekały w sprawie skarżącego). Interpretacja ta bowiem pomija, a nawet wręcz wyłącza element współodpowiedzialności dotychczasowego pracodawcy (w danym przypadku: Skarbu Państwa jako podmiotu prawnego odpowiadającego za zobowiązania majątkowe państwowych jednostek budżetowych – stationes fisci. 43 5.

Przejście zakładu pracy z dyspozycji państwa, tj. w charakterze jednostki budżetowej (statio fisci) Skarbu Państwa, w gestię samorządu terytorialnego i uzyskanie statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, powoduje konieczność unormowania zobowiązań dawnego i nowego pracodawcy. 44 W tym kontekście na przypomnienie zasługuje najpierw pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 10 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 390/99 (OSNP nr 15/2001, poz. 495). Zdaniem Sądu Najwyższego, przekształcenie finansowo – organizacyjne publicznego zakładu opieki zdrowotnej w samodzielny zespół opieki zdrowotnej utworzony przez wojewodę nie powoduje ex lege zmiany podmiotowości w stosunkach pracy.

Wskazany tu pogląd Sądu Najwyższego można interpretować także w ten sposób, że dotychczasowy pracodawca nie przestaje być stroną w stosunkach pracy (zwłaszcza w zakresie zobowiązań powstałych przed przekształceniem). Natomiast pracodawca w nowej postaci samodzielnego ZOZ dodatkowo (akcesoryjnie) staje się stroną w tych stosunkach. Rozwiązanie to służyłoby zagwarantowaniu pracownikom możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń wynikających ze stosunku pracy, zwłaszcza w przypadkach likwidacji czy dalszych przekształceń dotychczasowego pracodawcy.

Bierna solidarność dotychczasowego i nowego pracodawcy miałaby służyć wzmocnieniu pozycji pracowników. Ułatwić mogła nadto dochodzenie przez nich należnych świadczeń pracowniczych (w tym: wynagrodzeń) i to niezależnie od przekształceń podmiotowych po stronie pracodawców. 45 Należy przypomnieć, że orzecznictwo Sądu Najwyższego nie było w omawianej kwestii jednolite; w szczególności dopuszczało interpretację, że art. 231 § 1 k.p prowadzi ex lege do sytuacji, w której nowy pracodawca staje się stroną stosunku pracy i odpowiedzialnym za całość dotychczasowych zobowiązań wobec pracowników (uchwała SN z 7 lipca 2000 r., sygn. akt III ZP 16/00, OSNP nr 23/2000, poz. 847). 46 6.

Dążenie do zapewnienia skuteczności w dochodzeniu roszczeń wynikających ze stosunku pracy (będące refleksem zasady szczególnej ochrony państwa w stosunku do pracy, gwarantowanej w art. 24 Konstytucji) nie może – w ocenie Trybunału Konstytucyjnego – prowadzić do zasadniczego zróżnicowania zakresu czy intensywności prawnej ochrony praw (w tym: praw majątkowych) dotychczasowego i nowego pracodawcy. Dotyczy to zwłaszcza zróżnicowania ochrony, w ten sposób, że dotychczasowy pracodawca – publiczny zakład opieki zdrowotnej, stanowiący jednostkę organizacyjną (budżetową) Skarbu Państwa lub, w razie jego likwidacji – Skarb Państwa, uwalniałby się de facto od wszelkich zobowiązań ze stosunku pracy przez sam fakt przekształcenia w samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej.

W szczególności zróżnicowanie nie powinno prowadzić do uwolnienia się od zobowiązań powstałych wyłącznie przed momentem (datą) istotnego tu przekształcenia. 47 Odmienna interpretacja postanowień art. 231 § 1 k.p, a zwłaszcza § 1 tego przepisu, wydaje się niespójna z postanowieniem art. 231 § 2, który przewiduje solidarną odpowiedzialność za zobowiązania ze stosunku pracy dotychczasowego i nowego pracodawcy, jeśli chodzi o zobowiązania powstałe przed przejściem części zakładu pracy na nowego pracodawcę. Należy dodać, że skarżący zakład w okresie przed przekształceniem nie posiadał osobowości prawnej.

Tym samym brak jest podstaw do wyłączenia – w zakresie jego zobowiązań – odpowiedzialności Skarbu Państwa w oparciu o unormowanie art. 40 § k.c. 48 Gdyby przyjęć ostatnio wskazaną interpretację, to w wypadku przejęcia całego zakładu pracy przez nowego pracodawcę, która to sytuacja zaistniała w przypadku przekształcenia Górniczego Zakładu Opieki Zdrowotnej – będącego jednostką budżetową Skarbu Państwa – w skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów, nowy pracodawca byłby zobowiązany (na podstawie art. 231 k.p.) do spełnienia wszystkich wymagalnych świadczeń na rzecz pracowników.

Dotyczyłoby to także świadczeń, które były wymagalne przed wspomnianym tu przejęciem zakładu pracy. 49 W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, nie podzielającego poglądu o poprawności tej wykładni, należy przyjąć, że w zakresie zobowiązań zaległych, a dotyczących okresu poprzedzającego przekształcenie (przejęcie) zakładu pracy, powinna być zachowana współodpowiedzialność nowego i dotychczasowego pracodawcy. Za zobowiązania swej (byłej) jednostki budżetowej (statio fisci) – w razie jej likwidacji – odpowiada Skarb Państwa. 50 Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie stanowi kontynuację poglądu sformułowanego przez Trybunał w uzasadnieniu wyroku z 27 czerwca 2000 r. (w sprawie o sygn.

K. 20/99). W uzasadnieniu tegoż wyroku Trybunał Konstytucyjny, powołując się na pogląd Sądu Najwyższego (iż publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki budżetowej stanowi statio fisci Skarbu Państwa), uznał, że za zobowiązania wynikające z działalności publicznego ZOZ prowadzonego w formie jednostki budżetowej odpowiedzialny był w czasie istnienia tego zakładu Skarb Państwa. 51 Taka interpretacja znajduje też oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z 10 stycznia 2003 r. w sprawie o sygn. akt I PK 87/02 (OSNP nr 13/2004, poz. 223) orzekł, że zbycie zakładu pracy nie pozbawia byłego pracodawcy biernej legitymacji procesowej w zawisłym sporze o zapłatę wynagrodzenia, bez względu na to, czy miało miejsce zbycie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 i art. 552 k.c. czy też wystąpiła podmiotowa sukcesja po stronie pracodawcy przewidziana w art. 231 k.p. W świetle tej interpretacji, wykładnia art. 231 k.p., która pomijałaby współodpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania jego jednostki budżetowej (w rozpatrywanym przypadku:

Górniczego Zakładu Opieki Zdrowotnej) za zobowiązania z tytułu wynagrodzeń za pracę (także w godzinach ponadwymiarowych), powstałe i wymagalne przed przekształceniem tej jednostki w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, pozostaje następczo w kolizji z zasadą równości wobec prawa i z dyrektywą równego traktowania przez władze publiczne, zawartą w art. 32 ust. 1 Konstytucji. 52 7. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że przyjęta przez sądy orzekające w sprawie skarżącego interpretacja art. 231 k.p. w sposób wyłączający współodpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania zlikwidowanej państwowej jednostki budżetowej z tytułu wynagrodzeń pracowniczych godzi w równą dla wszystkich ochronę praw majątkowych, ustanowioną w art. 64 ust. 2 Konstytucji, a zwłaszcza – w wynikające z tego przepisu konstytucyjne prawo podmiotowe do takiej ochrony, przysługujące każdemu.

Interpretacja ta pozostawałaby niespójna z dyspozycją art. 40 k.c., przewidującego odpowiedzialność majątkową Skarbu Państwa za zobowiązania państwowych jednostek budżetowych. W wyniku takiej interpretacji, nowy pracodawca byłby zobowiązany ponieść cały ciężar zobowiązań majątkowych, w tym: zobowiązań z tytułu wynagrodzenia za pracę na rzecz poprzedniego pracodawcy w okresie przed przekształceniem podmiotowym (przejęciem zakładu pracy). Dotyczyłoby to sytuacji, gdy praca ta była wykonywana – do momentu wspomnianego tu przekształcenia – na rzecz dotychczasowego pracodawcy, będącego jednostką organizacyjną (budżetową) Skarbu Państwa. 53 Obciążenie wypłatą zaległych wynagrodzeń za pracę za okres przed przekształceniem podmiotowym tylko nowego pracodawcy (tj. za okres funkcjonowania pracodawcy dotychczasowego) prowadziłoby do uszczupleń majątkowych wyłącznie po stronie nowego pracodawcy.

Wykluczenie współodpowiedzialności majątkowej Skarbu Państwa za zobowiązania ze stosunku pracy jego jednostki organizacyjnej prowadziłoby wynikowo do dyskryminacji nowego pracodawcy w ochronie jego praw majątkowych. Unormowanie art. 231 k.p. w zakresie, w którym dopuszcza pominięcie współodpowiedzialności Skarbu Państwa jako ponoszącego część odpowiedzialności za dotychczasowego pracodawcę – jednostkę budżetową, pozostaje zatem – w ocenie Trybunału Konstytucyjnego – niezgodne z postanowieniem art. 64 ust. 2 Konstytucji gwarantującym prawo do równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych. 54 Na rzecz takiej oceny unormowań art. 231 § 1 k.p. przemawia najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W wyroku z 18 grudnia 2002 r. (sygn. akt I PKN 668/01, OSNP nr 3/2004, poz.

47) Sąd Najwyższy uznał, że na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za zobowiązania samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej powstałe do 31 grudnia 1998 r. W podobnym kierunku zmierza uchwała Sądu Najwyższego z 8 października 2003 r. (sygn. akt III CZP 64/03, OSNC nr 7-8/2004, poz. 108). Zgodnie z tą uchwałą, samodzielnemu publicznemu zakładowi opieki zdrowotnej prowadzonemu (uprzednio) w formie jednostki budżetowej Skarbu Państwa, który spełnił świadczenie z tytułu wynagrodzenia pracownika za okres jego pracy w tym zakładzie przed przekształceniem, przysługuje roszczenie do Skarbu Państwa o zwrot spełnionego świadczenia.

Trybunał Konstytucyjny pragnie zwrócić uwagę na daleko idące podobieństwo sytuacji objętej tym rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego i sytuacji, której dotyczy skarga rozstrzygana aktualnie przez Trybunał Konstytucyjny. 55 Nadto w uchwale z 7 października 2004 r. (sygn. akt II PZP 11/04, OSNP nr 1/2005, poz.

2) Sąd Najwyższy uznał, że: „w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy powstałe do dnia przekształcenia szpitala klinicznego, mającego status jednostki organizacyjnej (budżetowej) Skarbu Państwa, w samodzielny publiczny szpital kliniczny bierną legitymację procesową mają Skarb Państwa oraz samodzielny publiczny szpital kliniczny”. Interpretacja ta prowadzi wprost do podważenia literalnego stosowania art. 231 § 1 k.p. 56 Na marginesie należy dodać, że gwarancyjne oddziaływanie unormowania art. 231 § 1 k.p. jest osłabione w warunkach niepełnej „wypłacalności” nowego pracodawcy, co w przypadku samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest wysoce prawdopodobne.

Objęcie współodpowiedzialnością majątkową Skarbu Państwa w zakresie zobowiązań wobec pracowników z okresu przed przekształceniem jego jednostek organizacyjnych zwiększa skuteczność dochodzenia roszczeń pracowniczych. Urealnia zatem gwarancyjną funkcję w stosunku do roszczeń pracowniczych odpowiednich uregulowań kodeksu pracy. 57 8. W dopełnieniu przyjętego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny – związany na gruncie art. 66 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym granicami złożonej skargi konstytucyjnej – pragnie zwrócić uwagę na konieczność uwzględnienia w ewentualnych rozstrzygnięciach (które zapadną po wydaniu niniejszego wyroku) konkretnych zasad, na jakich dokonane zostało przekształcenie dotychczasowego pracodawcy, tj.

Górniczego Zakładu Opieki Zdrowotnej (jako państwowej jednostki budżetowej) w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach. W szczególności pod uwagę wzięty winien być stan prawny obowiązujący w chwili tego przekształcenia, w tym zwłaszcza – unormowania i wydane decyzje w zakresie umorzenia zobowiązań w ramach tzw. przedsięwzięć oddłużeniowych w stosunku do publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Formułowanie dalej idących wskazówek w tym zakresie wykracza wszakże poza ramy kognicji Trybunału Konstytucyjnego w postępowaniu w sprawie złożonej skargi konstytucyjnej. 58 Z tych względów Trybunał Konstytucyjny orzekł, jak w sentencji. * Sentencja została ogłoszona dnia 25 kwietnia 2005 r. w Dz.

U. Nr 68, poz. 610. Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 3 lutego 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2005, poz. 19 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaWiesław JohannMirosław WyrzykowskiMarian ZdybPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [88 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 3 lutego 2005 r. sygn. akt SK 7/03 przewodniczący: Marek Safjan sprawozdawca: Marian Grzybowski Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 3 lutego 2005 Dotyczy Brak solidarnej odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania ZOZ - zasady wynagradzania lekarzy za dyżury Miejsce publikacji OTK ZU 2A/2005, poz. 19 Skład SędziaFunkcjaMarek SafjanprzewodniczącyMarian GrzybowskisprawozdawcaWiesław JohannMirosław WyrzykowskiMarian Zdyb 19/2A/2005 POSTANOWIENIE z dnia 3 lutego 2005 r.

Sygn. akt SK 7/03 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan - przewodniczący Marian Grzybowski - sprawozdawca Wiesław Johann Mirosław Wyrzykowski Marian Zdyb, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2005 r., skargi konstytucyjnej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Rejonowego Murcki-Janów w Katowicach, o zbadanie zgodności:

1) art. 144 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 2 zd. 2, art. 32 w związku z art. 190 ust. 1 i 3 oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji, 2) art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) z art. 32 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638 oraz z 2001 r.

Nr 98, poz. 1070) umorzyć postępowanie w zakresie badania zgodności art. 144 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) z art. 2, art. 31 ust. 2 zd. 2, art. 32 w związku z art. 190 ust. 1 i 3 oraz z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia. Uzasadnienie: I 1 1. Skargą konstytucyjną z 14 sierpnia 2002 r. skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Rejonowy Murcki-Janów w Katowicach wniósł o stwierdzenie, że art. 144 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r.

– Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 oraz art. 32 w związku z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji w zakresie, w jakim dotyczy dyżurów lekarskich. 2 Ponadto, w punkcie drugim swej skargi, skarżący zarzuca art. 231 kodeksu pracy niezgodność z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie ma zastosowania do Skarbu Państwa, który był pracodawcą statio fisci, choć przepis ten stosowany jest do osób prawnych i fizycznych, które sprzedały swoje przedsiębiorstwo. Świadczy to – w ocenie skarżącego – o nierównym traktowaniu podmiotów i złamaniu fundamentalnej zasady równości wobec prawa. 3 Skarga konstytucyjna została oparta na następującym stanie faktycznym. 4 Wyrokiem z 17 sierpnia 2001 r.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach w sprawie o sygn. akt. VII P 5888/00 zasądził od skarżącego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Szpitala Rejonowego Murcki-Janów na rzecz powodów pracowników (lekarzy) wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, polegającą na pełnieniu dyżurów lekarskich w okresie od grudnia 1997 r. do września 1999 r. Zdaniem skarżącego – pracodawcy do obliczenia wynagrodzeń winny być zastosowane przepisy § 11 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz.

U. Nr 51, poz. 326 ze zm.). Przepisy te utraciły moc obowiązującą na skutek uznania ich za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt. P 6/98, OTK ZU nr 4/1999, poz.

76) dopiero w dniu ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, tj. 20 maja 1999 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 45, poz.458). 5 Tymczasem Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach przyjął za podstawę swego orzeczenia przepisy obowiązującego kodeksu pracy, w szczególności art. 144 oraz art. 128, art. 129, art. 133 § 1, art. 134 § 1 i § 11 w związku z art. 231 k.p. jako przepisy powszechnie obowiązujące (sygn. akt VII P 5888/00). 6 Apelacja skarżącego od wspomnianego tu wyroku została oddalona przez Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 19 lutego 2002 r. (sygn. akt IX Pa 1130/01).

Orzeczenie to należy traktować jako ostateczne, gdyż ze względu na wartość przedmiotu sporu (poniżej 10 000 zł) stronom w sprawie nie przysługiwała kasacja. 7 W swej skardze konstytucyjnej skarżący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej stwierdził, że w okresie do ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego do obliczania wynagrodzenia za dyżury lekarskie winny być stosowane przepisy przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r. W okresie obowiązywania tego aktu skarżący jako pracodawca nabył – jego zdaniem – swoiste prawo podmiotowe do wypłaty wynagrodzeń za dyżury lekarskie, obliczonych zgodnie z unormowaniami rozporządzenia, tj. wynagrodzeń niższych.

Tymczasem zastosowanie powszechnie obowiązujących, ustawowych unormowań kodeksu pracy, w szczególności zaś – art. 144 k.p., pozbawiło skarżącego nabytych praw podmiotowych, a tym samym naruszyło gwarantowaną postanowieniem art. 2 Konstytucji ochronę praw nabytych. 8 Nadto zastosowanie zaskarżonego art. 144 k.p. doprowadziło do naruszenia zasady równości, tj. postanowień art. 32 Konstytucji w związku z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji wyroki Trybunału Konstytucyjnego wywołują skutki od dnia ogłoszenia (o ile Trybunał nie określi innej daty utraty mocy obowiązującej przez akt czy przepis uznany za niekonstytucyjny).

Tymczasem w sprawie skarżącego jako pracodawcy sądy orzekające: Rejonowy i Okręgowy odmówiły zastosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 1974 r. (korzystniejszych dla skarżącego) do wynagrodzeń za dyżury lekarskie także za okres poprzedzający ogłoszenie stosownego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Spowodowało to nierówne (dyskryminujące) – w jego ocenie – potraktowanie skarżącego. 9 W ocenie skarżącego, wyrażonej w piśmie procesowym z 2 września 2002 r. precyzującym – na wezwanie Trybunału – zarzuty skargi, zastosowanie art. 144 k.p. w odniesieniu do dyżurów lekarskich sprzed 20 maja 1999 r. prowadzi do naruszenia art. 31 ust. 2 zd. 2 Konstytucji oraz zasady równej dla wszystkich ochrony praw majątkowych, gwarantowanej w art. 64 ust.

2. W szczególności skarżący jest – w swej ocenie – zmuszany do wypłaty wyższego niż prawo przewidywało wynagrodzenia za dyżury lekarskie, tj. do powinności nieprzewidywanej dla niego przez prawo (z naruszeniem zakazu zawartego w art. 31 ust. 2 zd. 2 Konstytucji). Wskutek tego jego prawa majątkowe nie są chronione w stopniu równym, a więc – w sposób przewidywany w art. 64 ust. 2. 10 W ocenie skarżącego, zastosowanie art. 144 k.p. do wynagrodzeń za dyżury lekarskie w okresie poprzedzającym datę ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, orzekającego o niekonstytucyjności przepisów § 11 i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r., doprowadziło do nadania wskazanemu tu wyrokowi charakteru deklaratoryjnego, nadto doprowadziło do dopuszczenia jego oddziaływania z mocą wsteczną, tj. w odniesieniu do stanów sprzed momentu ogłoszenia wyroku.

W konsekwencji prowadzi to, zdaniem skarżącego, do powstania stanu niepewności w zakresie ochrony praw nabytych. Adresaci norm prawnych muszą liczyć się z możliwością poniesienia skutków stosowania się do prawa w danym okresie obowiązującego, a następnie – negatywnych następstw uznania tego prawa – w późniejszym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego – za niekonstytucyjne. W efekcie ryzyko uznania prawa za niekonstytucyjne przerzucone zostaje w całości na adresatów norm prawnych, co pozostaje w opozycji do zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez państwo prawa, stanowiącej składnik zasady demokratycznego państwa prawa, statuowanej w art. 2 Konstytucji. 11 2.

Stanowisko w sprawie przedstawił Prokurator Generalny, który w piśmie z 12 maja 2003 r. wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. 12 Zdaniem Prokuratora Generalnego, dokonując oceny zarzutów zawartych w skardze, należy – w pierwszej kolejności – odnieść się do tego, czy spełnia ona wymogi prawne, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. 13 Warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wskazanie przez skarżącego, iż wydane na podstawie kwestionowanego aktu normatywnego ostateczne rozstrzygnięcie sądu lub organu administracji publicznej narusza konstytucyjne prawa lub wolności.

Wskazanie takiego naruszenia aktualizuje dopiero interes prawny skarżącego w uzyskaniu orzeczenia w sprawie konstytucyjności aktu normatywnego, zastosowanego w rozstrzygnięciu dotyczącym skarżącego. Zasady, na jakich dopuszczalne jest korzystanie ze skargi konstytucyjnej, precyzuje art. 47 ust. 1 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym. Nakłada on na skarżącego powinność wskazania, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – w ocenie skarżącego – zostały naruszone przez zakwestionowane przepisy. 14 Odwołując się do ustalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Prokurator Generalny podkreśla, że obowiązkiem skarżącego jest zarówno wskazanie, które z przysługujących skarżącemu wolności lub praw doznały uszczerbku wskutek zastosowania kwestionowanej regulacji, jak i uzasadnienie jej niezgodności ze wskazanymi wyraźnie unormowaniami konstytucyjnymi.

Tymczasem w skardze Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Murcki-Janów obie te powinności nie zostały dopełnione. Złożona skarga w istocie ogranicza się do zarzutu, iż sąd zastosował w odniesieniu do danego stanu faktycznego niewłaściwy przepis prawa. 15 W tym stanie rzeczy, skoro zarzuty skargi kierowane są nie do samej normy prawnej (wynikającej z zaskarżonego przepisu), lecz odnoszą się do stosowania prawa przez sądy, wydanie wyroku w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest niedopuszczalne, a samo postępowanie podlega umorzeniu. 16 Rozważania skarżącego co do charakteru (konstytutywnego lub deklaratoryjnego) wyroków Trybunału Konstytucyjnego, jak też co do tego, czy przepis, o którego niekonstytucyjności Trybunał orzekł, stracił moc z datą ogłoszenia wyroku, zdaniem Prokuratora Generalnego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Z uzasadnienia orzeczenia sądowego, stanowiącego przedmiot skargi konstytucyjnej, wynika bowiem wprost, że przesłanką niezastosowania przez sąd w istotnej tu sprawie o wypłatę wynagrodzeń za dyżury lekarskie w godzinach nadliczbowych przepisów przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r. było nie tyle stwierdzenie niekonstytucyjności § 11 i § 12 tego rozporządzenia przez Trybunał Konstytucyjny, ile stanowisko sądu orzekającego, że pozostaje on uprawniony do odmowy zastosowania przepisów podustawowych uznanych za niezgodne z Konstytucją bądź ustawą.

W tym kontekście sąd ten wyraził pogląd, że zasady odnoszące się do kształtowania norm czasu pracy, odstępstwa od nich oraz konsekwencje wynikające dla pracodawców i pracowników w przypadku przekraczania norm czasu pracy określać mogą jedynie przepisy rangi ustawowej. Analogiczne stanowisko zajął też Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyżej wyroku z 17 maja 1999 r. w sprawie o sygn. akt P 6/98 (OTK ZU nr 4/1999, poz. 76). 17 Niezależnie od oceny charakteru orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i skutków, jakie one wywierają, Prokurator Generalny stwierdza, że wprawdzie kwestionowane przepisy stanowiły podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia sądu w sprawie, która zainicjowała wniesienie skargi, to jednak wskazane wzorce konstytucyjne nie odnoszą się do treści zaskarżonego przepisu.

Istotą skargi jest bowiem przekonanie o zastosowaniu przez sąd niewłaściwego przepisu, a nie sama treść art. 144 k.p., której skarżący – co do samej zasady – nie kwestionuje. 18 Gdyby nawet skarga konstytucyjna spełniała warunki formalne jej rozpoznania, nie można zgodzić się z poglądem, iż zaskarżony przepis narusza zasady wynikające ze wskazanych jako wzorce konstytucyjne unormowań. 19 3. W imieniu Sejmu stanowisko w sprawie przedstawił Marszałek Sejmu. W piśmie z 29 lipca 2003 r. Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia, a to wobec niespełnienia przesłanek skargi konstytucyjnej określonych w art. 47 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. 20 W ocenie Marszałka Sejmu podstawową kwestią poruszoną w skardze konstytucyjnej jest problem skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.

Chodzi o to, czy orzeczenia Trybunału stwierdzające niekonstytucyjność przepisów działają ex nunc (tj. od daty ogłoszenia orzeczenia), czy też ex tunc (tj. od momentu wydania tych przepisów). 21 W kontekście tak ujętego problemu Marszałek Sejmu przytacza tezy orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy:

a) uchwałę z 23 stycznia 2001 r. w sprawie o sygn. akt III ZP 30/00 (OSNP z 2001, nr 23, poz. 685), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy § 11 i 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (uznane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za niekonstytucyjne) nie mają zastosowania przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za czas dyżurów zakładowych pełnionych przed dniem wejścia w życie wyroków Trybunału Konstytucyjnego;

b) wyrok z 7 sierpnia 2001 r. w sprawie o sygn. akt I PKN 730/00 (OSNP z 2002, nr 6, poz. 141), w którym Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że prawo do wynagrodzenia za dyżury lekarskie pełnione przed dniem 20 maja 1999 r. regulują przepisy art. 128, art. 133 § 1 i art. 144 k.p. 22 Zdaniem Marszałka Sejmu przepis art. 39 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazują na możliwość retrospektywnego zastosowania rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego przez sądy wówczas, gdy jest to konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności lub praw.

Tak też uczynił Sąd Okręgowy w Katowicach orzekający w sprawie skarżącego. Stwierdził w szczególności, że „skoro można domagać się skutecznie wznowienia zakończonych prawomocnie spraw sądowych, rozstrzygniętych w przeszłości na podstawie niezgodnego z Konstytucją aktu normatywnego, to tym bardziej uprawnione jest domaganie się oceny i realizacji na drodze sądowej prawa z pominięciem zastosowania aktu (przepisu) prawnego uznanego ostatecznie za niezgodny z Konstytucją lub aktem wyższej rangi przez powołany do orzekania o tym organ konstytucyjny, jeśli strona została tych świadczeń pozbawiona, a o ich przyznanie nie ubiegała się przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał”. 23 Zdaniem Marszałka Sejmu można uznać, iż uprzednio wskazane przepisy Konstytucji oraz ustawy o Trybunale Konstytucyjnym pozwalały sądowi orzekającemu na ocenę przepisów wskazanego rozporządzenia jako niezgodnych ex tunc z Konstytucją i przywołanymi przepisami kodeksu pracy, a nie dopiero – od daty opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego. 24 Jak ponadto podnosi Marszałek Sejmu, wobec utrwalonego w orzecznictwie sądowym poglądu o braku możliwości stosowania przez sądy niekonstytucyjnych przepisów w odniesieniu do roszczeń powstałych przed utratą mocy obowiązującej tych przepisów na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, występujący z pozwem pracownicy skarżącego Zakładu mieli prawo do wynagrodzenia obliczanego na zasadach ogólnych, czyli wedle obowiązujących przepisów ustawy – Kodeks pracy (w tym również – na podstawie kwestionowanego w skardze art. 144). 25 Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Marszałek Sejmu wskazuje, że użyty w art. 190 ust. 3 Konstytucji termin „utrata mocy obowiązującej” nie może być uważany ani za tożsamy w pełni z uchyleniem określonego przepisu ze skutkiem ex nunc ani też ze stwierdzeniem jego nieważności z mocą ex tunc (postanowienie TK z 21 marca 2000 r., sygn. akt.

K 4/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 65). Jeżeli nawet nie zostanie uznane skutkowanie ex tunc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (co uczyniono w skardze, podkreślając konstytutywny charakter orzeczeń Trybunału i wywoływanie przez nie skutków jedynie na przyszłość), to i tak przedstawione w skardze zarzuty w odniesieniu do przepisów art. 144 k.p. należy uznać za nieuzasadnione. Zarzuty dotyczą bowiem kwestii, czy sąd orzekając w sprawie powinien zastosować wskazane tu przepisy kodeksu pracy, nie zaś – zgodności tychże przepisów z Konstytucją.

Skarga sprowadza się zatem do zarzutu, że sąd zastosował niewłaściwe przepisy. 26 Sposób ujęcia zarzutów w skardze konstytucyjnej uniemożliwia, zdaniem Marszałka Sejmu, ich uwzględnienie przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał bowiem bada zgodność treści aktu normatywnego, zastosowanego w sprawie, z wzorcami konstytucyjnymi. Nie może natomiast oceniać prawidłowości zastosowania wskazanego aktu w konkretnej sytuacji przez sąd czy organ administracji. Rolą i kompetencją Trybunału Konstytucyjnego nie jest bowiem korygowanie rozstrzygnięć sądowych czy też eliminowanie sprzeczności występujących w orzecznictwie sądowym. 27 Zdaniem Marszałka Sejmu zakwestionowane w skardze przepisy art. 144 oraz art. 231 kodeksu pracy nie stanowiły zresztą podstawy ostatecznego orzeczenia sądowego, w którym sąd orzekł o prawach i wolnościach skarżącego wskazanych przez przywołanie określonych w skardze (i piśmie precyzującym zarzuty) wzorców konstytucyjnych.

Tym samym skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 79 Konstytucji oraz w art. 47 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Skarżący nie wykazuje, że na podstawie kwestionowanych przepisów wydano ostateczne orzeczenie o przysługujących mu wolnościach lub prawach; w istocie swej skarga opiera się bowiem na zarzucie, iż sąd zastosował niewłaściwy przepis. II 28 Trybunał Konstytucyjny rozpatrując skargę zważył, co następuje: 29 1. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny rozważył, czy złożona skarga spełnia konstytucyjne i ustawowe warunki dopuszczalności jej merytorycznego rozpoznania.

Rozstrzygnięcie tej kwestii jest uzasadnione i możliwe w toku całego postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, poczynając od wstępnego badania skargi, aż po moment wydania orzeczenia w sprawie. W całym toku postępowania Trybunał, zgodnie z ustalonym orzecznictwem, zobligowany jest do badania, czy nie zachodzą ujemne przesłanki procesowe, nakazujące umorzenie postępowania (postanowienie TK z 20 grudnia 2000 r., sygn. SK 14/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 306, s. 1512). 30 Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”.

Przesłanką dopuszczalności złożenia skargi konstytucyjnej jest zatem nie każde naruszenie Konstytucji, ale tylko takie, które skutkuje naruszeniem gwarantowanych przez Konstytucję, określonych w niej wolności lub praw. Składana skarga konstytucyjna zawierać winna przeto zarówno wskazanie konkretnego podmiotu, którego konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, jak i określenie (wskazanie), których z gwarantowanych przez Konstytucję wolności lub praw dotyczy owo naruszenie, a także – określenie sposobu ich naruszenia.

W skardze kwestionować można tylko zgodność z Konstytucją ustaw lub innych aktów prawnych, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, określonych w samej Konstytucji. Chodzi zatem o naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw dokonane w sposób niejako kwalifikowany, tj. przez ostateczne orzeczenie sądu lub decyzję organu administracji publicznej (które to orzeczenie rozstrzyga o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego). 31 Wskazany tu aspekt kwalifikowanego naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wyrażony został pod kątem procesowym w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przepis ten wymaga, by w składanej skardze konstytucyjnej skarżący wskazał, które konstytucyjne wolności lub prawa zostały – zdaniem skarżącego – naruszone w ostatecznym orzeczeniu lub decyzji. Wynika stąd, że zarzut naruszenia konkretnych konstytucyjnych wolności lub praw winien być odpowiednio skonkretyzowany przez samego skarżącego zarówno pod kątem podmiotowym, jak i przedmiotowym (postanowienie TK z 25 października 1999 r., sygn. SK 22/98, OTK ZU nr 6/1999, poz. 122). Cechą przyjętej w prawie polskim koncepcji postępowania w sprawie skargi konstytucyjnej jest zatem to, iż kontrola kwestionowanych z punktu widzenia konstytucyjności przepisów (stanowiących prawną podstawę ostatecznego orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej) dokonywana jest jedynie z punktu widzenia wskazanego przez skarżącego tzw. wzorca konstytucyjnego.

Wzorcem tym może być przy tym nie każdy przepis Konstytucji, ale tylko taki, który normuje określoną wolność lub prawo konstytucyjnie gwarantowane. 32 Z tego punktu widzenia określenie w tekście skargi konstytucyjnej (i w ewentualnych pismach ją precyzujących) wzorca konstytucyjnego oraz wskazanie naruszonej – zdaniem skarżącego – konstytucyjnej wolności czy też prawa ma istotne znaczenie, zarówno materialno-prawne, jak i procesowe. Z brzmienia końcowej części art. 79 ust. 1 Konstytucji wynika niezbicie, że właściwie przywołanym wzorcem konstytucyjnym może być wyłącznie przepis Konstytucji, który określa te wolności lub prawa, które stanowiły przedmiot ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej. 33 Tak więc w świetle przyjętej regulacji skargi konstytucyjnej konieczne jest:

a) wyraźne wskazanie w tekście skargi konstytucyjnej wolności lub prawa, które zostały naruszone (oraz sposobu tego naruszenia);

b) wykazanie, że osoba wnosząca skargę jest podmiotem naruszonej konstytucyjnej wolności lub prawa;

c) wykazanie, że naruszona wolność lub prawo zostały określone konstytucyjnie, tzn. że ich podstawę w porządku normatywnym stanowi przepis Konstytucji. Wskazanie w charakterze wzorca konstytucyjnego instytucji lub zasad konstytucyjnych nieokreślających wolności lub praw podmiotowych czyni merytoryczne rozpatrzenie skargi niemożliwym (konstytucyjnie i ustawowo niedopuszczalnym). Dzieje się tak niezależnie od sytuacji, czy wobec skarżącego doszło z innych przyczyn i w innej postaci (formie) do naruszenia jego wolności czy praw podmiotowych (także: konstytucyjnych), których jednakowoż skarżący nie wskazał w złożonej skardze konstytucyjnej (z określeniem – także – sposobu ich naruszenia). 34 Trzeba dodać, że naruszenie (nawet w ostatecznym orzeczeniu sądowym lub w rozstrzygnięciu administracyjnym) wolności lub praw określonych li tylko przez akty „podkonstytucyjne” (w tym: ustawy zwykłe) nie może być podstawą skutecznej skargi konstytucyjnej (wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., sygn. akt.

SK 12/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 96). Wolności te lub prawa mogą być – naturalnie – chronione na innej drodze prawnej (np. przez wykorzystanie unormowań art. 208 ust. 1 w zw. z art. 80 Konstytucji czy też w postępowaniach przed sądami powszechnymi i administracyjnymi). Nie może nadto stanowić przesłanki skargi konstytucyjnej sam zarzut zastosowania przez sąd lub organ administracji publicznej – przy wydawaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie – niewłaściwego unormowania (przepisu) prawnego (niemieszczący zarzutu niekonstytucyjności treści tak zastosowanego przepisu).

Natomiast błędne (niewłaściwe) wskazanie w konkretnej sprawie wolności lub prawa, objętych gwarancją konstytucyjną, stanowi wprawdzie spełnienie wskazanej powyżej przesłanki formalnej wniesienia skargi, niemniej przesądza o bezzasadności skargi i prowadzi z reguły do niekorzystnej (dla skarżącego) treści orzeczenia co do meritum. 35 2. Podejmując problem merytorycznego rozpatrzenia niniejszej skargi, Trybunał Konstytucyjny przypomina swoje wcześniejsze stanowisko (postanowienie TK z 16 listopada 2001 r., sygn. Ts 148/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 154), że powinności skarżącego polegają „zarówno na wskazaniu, które z przysługujących skarżącemu wolności lub praw doznały uszczerbku wskutek zastosowania kwestionowanej regulacji, jak i uzasadnieniu zarzutu jej niezgodności z konkretnie wskazanymi unormowaniami konstytucyjnymi”. 36 Analiza zarzutów podniesionych w skardze oraz w piśmie skarżącego precyzującym zarzuty z 2 września 2002 r. wskazuje, iż skarżący nie kwestionuje w istocie samej treści zaskarżonego przepisu.

Dotyczą one jedynie niewłaściwego zastosowania art. 144 w związku z art. 231 kodeksu pracy przez orzekający w sprawie Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Katowicach, a także – przez rozpoznający apelację skarżącego Sąd Okręgowy. Ponadto analiza uzasadnienia wyroku Sądu Rejowego – Sądu Pracy w Katowicach z 17 sierpnia 2001 r. w postępowaniu w sprawie skarżącego o sygn. akt. VII P 5888/00 (utrzymanego w mocy przez ostateczne orzeczenie Sądu Okręgowego), które legło u podstaw niniejszej skargi, jednoznacznie wskazuje, iż sąd orzekający świadomie przyjął, że w odniesieniu do dyżurów lekarskich pełnionych poza normalnymi godzinami pracy znajduje bezpośrednie zastosowanie unormowanie ustawowe art. 144 k.p. Powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1978 r. (I PRN 147/77, OSNCP z 1978 r., nr 7, poz. 126), sąd orzekający przyjął bowiem, że do istotnych tu wynagrodzeń za dyżury lekarskie nie znajdują zastosowania odpowiednie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz.

U. Nr 51, poz. 326 ze zm.) – w wysokości wynikającej z rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 lipca 1992 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 55, poz. 273 ze zm.). Z przytoczonego uzasadnienia wynika też niezbicie, iż sąd orzekający przyjął (s. 6, ak. 2 tekstu uzasadnienia), że od chwili wejścia w życie unormowania art. 66 ust. 2 Konstytucji z 1997 r. do określenia norm czasu pracy wymagane jest uregulowanie ustawowe, co powoduje, iż podustawowe przepisy rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. nie spełniają wspomnianego wymogu konstytucyjnego.

Sąd orzekający przyjął nadto, że wspomniane rozporządzenie Rady Ministrów nadmiernie odstępowało od uregulowań kodeksu pracy w zakresie wynagrodzeń za godziny nadliczbowe i pozostawało w sprzeczności z art. 128 i art. 298 k.p. (s. 6-7 uzasadnienia w sprawie VII P 5888/00). 37 3. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że odmowa zastosowania przez sąd orzekający przepisów rozporządzenia Rady Ministrów jako aktu podustawowego w warunkach, gdy sąd ten uznaje istotne tu przepisy rozporządzenia za sprzeczne z ustawą i – w dalszej kolejności – także z Konstytucją, znajduje podstawy prawne w art. 178 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji.

Takie działanie sądu orzekającego podlega kontroli sądu wyższej instancji, co zresztą w istotnej tu sprawie – na skutek apelacji skarżącego – nastąpiło. Do uprawnień Trybunału Konstytucyjnego, także w trybie rozpatrywania spraw zainicjowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej, nie należy w żadnym zakresie sprawowanie kontroli instancyjnej czy też innej wobec orzekania przez sądy powszechne. 38 4. W sytuacji gdy zarzuty zawarte w skardze konstytucyjnej sprowadzają się do zarzutu zastosowania przez sąd orzekający niewłaściwych – w ocenie skarżącego – przepisów prawa (na co zresztą wskazuje wyraźnie stylizacja pkt I skargi – a zwłaszcza zwrot:

„w zakresie dyżurów lekarskich, które miały miejsce w okresie do dnia 20 maja 1999 r.”, albowiem kwestia ta była uregulowana przez rozporządzenie Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r.), Trybunał Konstytucyjny stwierdza brak przesłanek do orzekania wymaganych w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W szczególności z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (postanowienia z: 7 grudnia 1999 r., sygn. Ts 136/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 199; 11 stycznia 2000 r., sygn. Ts 113/99, OTK ZU nr 6/2001, poz. 171) wynika jednoznacznie, iż przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w drodze skargi konstytucyjnej mogą być nie akty stosowania prawa, a więc prawomocne orzeczenia lub ostateczne decyzje zapadłe w indywidualnych sprawach, tylko akty normatywne na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane.

W przedmiotowej skardze nie został sformułowany oraz uzasadniony zarzut sprzeczności z Konstytucją treści zastosowanych przez sąd orzekający przepisów, przyjętych jako podstawa orzeczenia o obowiązkach oraz konstytucyjnych prawach skarżącego. 39 Wobec wskazanych tu okoliczności Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) – postanowił umorzyć postępowanie z powodu niedopuszczalności orzekania. 40 Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił, jak w sentencji. powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług.

Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej