K 48/13 · Trybunał Konstytucyjny

K 48/13Postanowienie - umorzenie z dnia 19 lipca 2016Postanowienie - umorzenie z dnia 2 grudnia 2014Dokumenty w sprawie Sygnatura K 48/13 Data wpływu do TK 12 sierpnia 2013 Data wpływu do STK 24 października 2013 Pochodzi z Tw 15/13 Sprawy dołączone K 49/13 Podmiot w sprawieSejmik Województwa Mazowieckiego - wnioskodawcaRada m.st. Warszawa - wnioskodawca Przedmiot sprawyUstawa z dnia 15. 04. 2011r. o działalności leczniczej art. 59 ust. 2,3 i 4 w zw. z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216art. 59 w zw. z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 WzorceKonstytucja z dnia 2. 04. 1997r.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 166 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 i w zw. z art. 68 ust. 2art. 167 ust. 4 Postanowienie - umorzenie z dnia 19 lipca 2016 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 19 lipca 2016 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU A/2016, poz. 65 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyZbigniew JędrzejewskiLeon KieresJulia PrzyłębskaPiotr PszczółkowskiMałgorzata Pyziak-SzafnickaStanisław RymarPiotr TulejasprawozdawcaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej WróbelMarek ZubikPostanowienie - umorzenie z dnia 2 grudnia 2014 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 2 grudnia 2014 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU 11A/2014, poz. 122 Skład SędziaFunkcjaZbigniew CieślakprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczMirosław GranatPiotr TulejasprawozdawcaAndrzej WróbelStan na: 16-07-2026 Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 19 lipca 2016 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU A/2016, poz. 65 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyZbigniew JędrzejewskiLeon KieresJulia PrzyłębskaPiotr PszczółkowskiMałgorzata Pyziak-SzafnickaStanisław RymarPiotr TulejasprawozdawcaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej WróbelMarek ZubikPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [120 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt K 48/13 przewodniczący:

Andrzej Rzepliński sprawozdawca: Piotr Tuleja Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Zdanie odrębne Zdanie odrębne Zdanie odrębne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 19 lipca 2016 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU A/2016, poz. 65 Skład SędziaFunkcjaAndrzej RzeplińskiprzewodniczącyZbigniew JędrzejewskiLeon KieresJulia PrzyłębskaPiotr PszczółkowskiMałgorzata Pyziak-SzafnickaStanisław RymarPiotr TulejasprawozdawcaSławomira Wronkowska-JaśkiewiczAndrzej WróbelMarek Zubik 65/A/2016 POSTANOWIENIE z dnia 19 lipca 2016 r.

Sygn. akt K 48/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński - przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Małgorzata Pyziak-Szafnicka Stanisław Rymar Piotr Tuleja - sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz Andrzej Wróbel Marek Zubik, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2016 r., wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego o zbadanie zgodności: art. 59 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

U. z 2013 r. poz. 217) w zakresie, w jakim nakłada na samorząd województwa obowiązek finansowania z budżetu województwa świadczeń opieki zdrowotnej zrealizowanych, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 ustawy o działalności leczniczej, przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, dla którego samorząd województwa jest organem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie. Uzasadnienie I 1 1. Do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęły dwa wnioski organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego dotyczące zbadania zgodności art. 59 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

U. z 2013 r. poz. 217; dalej: u.d.l.). 2 Ze względu na tożsamość przedmiotową wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego z 3 czerwca 2013 r. oraz wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 8 sierpnia 2013 r., Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządził łączne ich rozpoznanie pod wspólną sygnaturą akt K 48/13. 3 Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, upoważniony do reprezentowania Rady m.st. Warszawy w postępowaniu przed Trybunałem, 29 maja 2014 r. cofnął wniosek o stwierdzenie niezgodności art. 59 ust. 2-4 u.d.l. z Konstytucją.

W związku z tym Trybunał, postanowieniem z 2 grudnia 2014 r., na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku Rady m.st. Warszawy. 4 Przedmiotem rozpoznania pozostał wniosek Sejmiku Województwa Mazowieckiego (dalej: wnioskodawca). 5 1.1. Wnioskodawca, na podstawie uchwały nr 44/13 z 18 marca 2013 r., wystąpił do Trybunału z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 59 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. w zakresie, w jakim nakłada na samorząd województwa obowiązek finansowania z budżetu świadczeń opieki zdrowotnej, zrealizowanych – zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 u.d.l.

– przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (dalej: SPZOZ), dla którego samorząd województwa jest organem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (dalej: NFZ albo Fundusz), z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 6 1.2. Wnioskodawca podkreślił, że finansowanie opieki zdrowotnej jest zadaniem władz centralnych, które reprezentuje NFZ. Tymczasem, w świetle zakwestionowanego przepisu, obowiązek finansowania wszelkich niedoborów finansowych SPZOZ, dla których samorząd jest podmiotem tworzącym, został przerzucony, bez żadnych ograniczeń, na samorząd terytorialny (w tym na samorząd województwa mazowieckiego). 7 Wnioskodawca podkreślił, że zasada demokratycznego państwa prawnego sformułowana w art. 2 Konstytucji wymaga kształtowania stosunków między państwem a samorządem terytorialnym w sposób rzetelny i prawidłowy.

Podział zadań publicznych powinien być zgodny z art. 166 ust. 1 i 2 Konstytucji. W ocenie wnioskodawcy obowiązek finansowania w pełnym zakresie niedoborów SPZOZ nie może być postrzegany ani jako zadanie własne samorządu (art. 166 ust. 1 Konstytucji), ani jako zadanie zlecone (art. 166 ust. 2 Konstytucji). W konsekwencji sposób ukształtowania zaskarżonej regulacji narusza także, wynikający z zasady demokratycznego państwa prawnego, obowiązek poprawnej legislacji w zakresie dotyczącym określenia kompetencji organów państwa, a ponadto nie znajduje uzasadnienia w konstytucyjnej zasadzie pomocniczości. 8 Wnioskodawca stwierdził, że zakwestionowana regulacja ogranicza w istotny sposób uprawnienia właścicielskie samorządu województwa i pozbawia ten samorząd prawa do samodzielnego decydowania o zakresie i kierunkach finansowania SPZOZ w sposób najpełniej gwarantujący wszystkim równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

To czyni art. 59 u.d.l. niezgodnym z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 68 ust. 2 Konstytucji. Rozwiązania przewidziane w art. 59 u.d.l. są antyspołeczne i utrudniają realizację zadań nałożonych na samorządy przez art. 68 ust. 2 Konstytucji. Znaczna liczba SPZOZ ma wieloletnie ujemne wyniki finansowe i zadłużenie niekiedy wyższe niż całoroczne budżety podmiotów tworzących. W takiej sytuacji ustawodawca, mimo formalnie występujących w art. 59 u.d.l. alternatyw, skazuje zadłużone SPZOZ na likwidację lub komercjalizację, która de facto skończyć się może pełną prywatyzacją. 9 W ocenie wnioskodawcy, regulacja narzucająca pełną odpowiedzialność finansową, polityczną i prawną samorządu województwa za zadłużenie SPZOZ narusza konstytucyjnie ukształtowany w art. 166 ust. 1 i 2 Konstytucji system podziału zadań publicznych między państwo a samorząd terytorialny.

Znosi odpowiedzialność państwa za należyte finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych, czyniąc jednostki samorządu terytorialnego (dalej: j.s.t.) wyłącznie odpowiedzialnymi za ujemne wyniki finansowe SPZOZ. W istocie przyjęte rozwiązanie oznacza przekazanie do realizacji lub zlecenie samorządom nowego zadania publicznego. Zgodnie zaś z art. 167 ust. 4 Konstytucji zmianom w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego winny towarzyszyć zmiany w podziale dochodów publicznych. Kwestionowana regulacja nie spełnia tych wymagań. 10 Z powyższych względów, zdaniem wnioskodawcy, art. 59 u.d.l. w związku z pozostałymi wskazanymi przepisami tej ustawy, jest niezgodny z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 11 1.3.

W piśmie procesowym z 18 lipca 2014 r., Sejmik Województwa Mazowieckiego podtrzymał swoje zarzuty i przedstawił sytuację finansową SPZOZ, dla których Samorząd Województwa Mazowieckiego jest organem założycielskim. Wnioskodawca podkreślił, że Województwo Mazowieckie, pomimo ogromnego wysiłku podejmowanego w celu zapewnienia ciągłego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, nie jest w stanie zapewnić płynności finansowej podmiotom leczniczym, które w wyniku wieloletniego niedoszacowania planu finansowego Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, znajdują się w coraz gorszej sytuacji finansowej.

Sejmik Województwa Mazowieckiego na posiedzeniu 7 lipca 2014 r. (uchwała nr 186/14), przyjął stanowisko wyrażające stanowczy sprzeciw wobec niedoboru środków finansowych przeznaczonych na zabezpieczenie świadczeń opieki zdrowotnej w województwie mazowieckim w 2015 r. 12 2. Marszałek Sejmu, w piśmie z 9 lipca 2015 r., przedłożył w imieniu Sejmu wyjaśnienia w sprawie wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego, wnosząc jednocześnie o stwierdzenie, że: 13 1) art. 59 ust. 2-4 w związku z art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. jest zgodny z art. 166 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 166 ust. 2 i art. 167 ust. 4 Konstytucji, 14 2) art. 59 ust. 4 u.d.l. jest zgodny z art. 68 ust. 2 Konstytucji. 15 Ponadto Marszałek Sejmu, po wnikliwej analizie formalnoprawnej wniosku, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 16 2.1.

Odnosząc się do postawionych zarzutów, Marszałek Sejmu podkreślił, że – wbrew twierdzeniom wnioskodawcy – samorząd terytorialny nie jest zobligowany do finansowania zrealizowanych przez SPZOZ ponadlimitowych świadczeń opieki zdrowotnej. W myśl art. 14 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U z 2015 r. poz. 581, ze zm.; dalej: u.ś.z.) podmiotami zobowiązanymi do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych są właściwi ministrowie lub NFZ.

Podstawowe źródło zobowiązania do udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej przez podmiot leczniczy w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego stanowi kontrakt z NFZ. Niedopuszczalna jest możliwość udzielenia świadczenia zdrowotnego finansowanego ze środków publicznych bez zawartej umowy z NFZ. Świadczenia wykraczające ponad rodzaj bądź limit wskazany w kontrakcie z NFZ nie są świadczeniami należnymi systemowo. 17 W opinii Marszałka Sejmu, nietrafna jest też ocena wnioskodawcy dotycząca finansowania świadczeń opieki zdrowotnej wynikających z tzw. stanów nagłych.

Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że podmiotowi leczniczemu służy roszczenie do NFZ o zapłatę za świadczenie udzielone w stanie nagłym. Zarzuty dotyczące trudności w odzyskaniu od NFZ kosztów za świadczenie udzielone w warunkach przewidzianych w art. 15 u.d.l. odnoszą się do sfery stosowania prawa, która nie podlega kognicji Trybunału. 18 Zakwestionowaną regulację, pomieszczoną w akcie rangi ustawowej, należy postrzegać w kontekście art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2013 r. poz. 596, ze zm.; dalej: u.s.w.), w świetle którego to ustawy określają zadania publiczne wykonywane przez samorząd województwa w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

„Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej realizują ten zakres aktywności jednostek samorządu terytorialnego, który dotyczy ich zadań własnych odnoszących się do ochrony i promocji zdrowia” (M. Dercz, komentarz do art. 7 ustawy o działalności leczniczej, Lex, 2014). 19 Z powyższych względów Marszałek Sejmu uznał, że art. 59 ust. 2-4 w związku z art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. dotyczy realizacji zadania własnego samorządu województwa i wobec tego zakwestionowana regulacja jest zgodna z art. 166 ust. 1 Konstytucji, natomiast art. 166 ust. 2 Konstytucji nie stanowi adekwatnego wzorca kontroli w niniejszej sprawie. 20 2.2.

Za nieadekwatny wzorzec kontroli Marszałek Sejmu uznał także art. 167 ust. 4 Konstytucji. Zarzut wnioskodawcy, że mechanizm wykreowany przez kwestionowaną regulację nakłada na samorząd województwa obowiązek sfinansowania ujemnego wyniku finansowego SPZOZ bez przekazania odpowiednich środków z budżetu, opiera się na nieuprawnionym założeniu, że u.d.l. nałożyła na j.s.t. nowe zadanie. 21 2.3. Przystępując do analizy zarzutu niezgodności art. 59 ust. 4 u.d.l. z art. 68 ust. 2 Konstytucji, Marszałek Sejmu zauważył, że wnioskodawca utożsamia zadania władz publicznych, wynikające z art. 68 ust. 2 Konstytucji, z obowiązkiem nieprzerwanego funkcjonowania SPZOZ.

W opinii Marszałka Sejmu, forma prawna, w jakiej prowadzony jest podmiot leczniczy, nie ma znaczenia z perspektywy dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, gdyż o tym przesądza zawarcie przez dany podmiot leczniczy (niekoniecznie publiczny) kontraktu z NFZ oraz uprawnienie do świadczenia po stronie beneficjenta systemu (pacjenta). 22 Marszałek Sejmu wniósł o stwierdzenie, że art. 59 ust. 4 ustawy o działalności leczniczej jest zgodny z art. 68 ust. 2 Konstytucji. 23 3. Prokurator Generalny w piśmie z 14 listopada 2014 r. zajął następujące stanowisko: 24 1) art. 59 ust. 2-4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. jest zgodny z art. 166 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 166 ust. 2 i art. 167 ust. 4 Konstytucji, 25 2) w pozostałym zakresie wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r. wobec niedopuszczalności orzekania, 26 3) postępowanie w zakresie obejmującym badanie wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. wobec cofnięcia wniosku. 27 Prokurator Generalny, wobec cofnięcia wniosku przez Radę Miasta Stołecznego Warszawy, odniósł się jedynie do wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego 28 3.1.

Prokurator Generalny uznał, że – w świetle art. 166 Konstytucji – obowiązek pokrywania niedoborów finansowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przez podmiot tworzący, mieści się w zakresie zadań własnych j.s.t. Prokurator Generalny nie podzielił zarzutu wnioskodawcy, że ukształtowane zasady odpowiedzialności podmiotów tworzących są niejasne i kreują mechanizm oznaczający faktyczny obowiązek finansowania z ich budżetów, zrealizowanych zgodnie z prawem, świadczeń opieki zdrowotnej. Wskazał, że kwestia zwrotu kosztów udzielenia pomocy medycznej w wypadkach nagłych nie jest uzależniona od woli NFZ, ale stanowi jego ustawowy obowiązek.

Dlatego też zarzut wnioskodawcy w tym zakresie nie dotyczy ułomności prawa, ale jego stosowania, co pozostaje poza kognicją Trybunału. 29 3.2. Prokurator Generalny uznał także za niezasadny zarzut, że zaskarżona regulacja nie pozostawia j.s.t. wyboru sposobu wykonania nałożonego zadania. W ocenie Prokuratora Generalnego, mechanizm wynikający z art. 59 ust. 2 i 4 u.d.l. pozwala j.s.t. w niezbędnym stopniu decydować o sposobie i zakresie wykonania wynikającego z tych przepisów zadania. W zależności od sytuacji finansowej konkretnego SPZOZ, właściwe organy j.s.t. zdecydują o tym, czy dla społeczności lokalnej bardziej korzystne będzie dalsze utrzymywanie zadłużonej placówki, czy jej przekształcenie albo likwidacja. 30 3.3.

Zdaniem Prokuratora Generalnego zakwestionowana regulacja jest zgodna także z art. 2 Konstytucji, gdyż zaskarżone przepisy nie zawierają niejasności, których nie dałoby się usunąć w procesie wykładni prawa, a w związku z tym są zgodne z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami prawidłowej legislacji. 31 3.4. Prokurator Generalny nie zgodził się także z zarzutem, że zaskarżona regulacja, przez zawarty w niej mechanizm, narusza – gwarantowane przez art. 68 ust. 2 Konstytucji – prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Prokurator Generalny podkreślił, że uprawnienia świadczeniobiorców są niezależne od formy organizacyjno-prawnej podmiotów wykonujących działalność leczniczą oraz ich ilości, dlatego zaskarżona regulacja tych uprawnień nie znosi i nie ogranicza. 32 3.5. Zdaniem Prokuratora Generalnego nie można twierdzić, że na podstawie zaskarżonej regulacji na j.s.t. nałożone zostały nowe zadania, wymagające zapewnienia nowych dochodów publicznych na ich realizację. Podobne rozwiązania, jeśli chodzi o kwestie odpowiedzialności j.s.t. za ujemny wynik finansowy podległych im SPZOZ, przewidywała poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.

U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89, ze zm.). W ocenie Prokuratora Generalnego uznać należy, że art. 59 ust. 2-4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. nie jest niezgodny z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 33 4. Trybunał wystąpił 28 maja 2015 r. do Ministra Zdrowia oraz Prezesa NFZ o ustosunkowanie się do zarzutów sformułowanych we wniosku. 34 4.1. Minister Zdrowia w piśmie z 26 czerwca 2015 r. podkreślił, że zadania z zakresu promocji i ochrony zdrowia w myśl ustaw samorządowych należą do kategorii zadań własnych j.s.t. poszczególnych stopni.

W ramach tych zadań jednostki samorządu terytorialnego pełnią funkcję podmiotu tworzącego dla SPZOZ, jeżeli taki podmiot leczniczy utworzyły lub jeżeli go prowadzą. 35 Minister Zdrowia podkreślił przy tym, że podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej jest umowa, która określa m.in. rodzaj i zakres udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej, zasady rozliczeń pomiędzy NFZ a świadczeniodawcami oraz kwotę zobowiązania NFZ wobec świadczeniodawcy. Z uwagi na wielkość środków finansowych przeznaczonych na realizację świadczeń opieki zdrowotnej NFZ finansuje te świadczenia do wysokości kwot określonych w umowie.

Od tak finansowanych świadczeń odróżnić należy świadczenia udzielone przez świadczeniodawców w stanach nagłych z przekroczeniem kwoty zobowiązania wynikającej z umowy przewidzianej dla danego rodzaju świadczeń – tzw. ponadlimity, które, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, NFZ jest obowiązany pokryć. 36 Zdaniem Ministra Zdrowia, nadmierne zadłużanie się podmiotów leczniczych jest zjawiskiem związanym w znacznej mierze z nieefektywnym zarządzaniem posiadanymi zasobami lub z nieumiejętnie prowadzoną gospodarką finansową, a nie z kwestią tzw. nadwy-konań.

Nadzór nad gospodarką finansową SPZOZ sprawuje podmiot tworzący, który powinien na bieżąco reagować w razie pogarszania się sytuacji ekonomicznej i nie dopuścić do narastania zadłużenia, korzystając z instrumentów przewidzianych w u.d.l. 37 Minister Zdrowia zwrócił uwagę, że obwiązek pokrywania ujemnego wyniku finansowego istniał przed wejściem w życie ustawy. W ustawie o działalności leczniczej obowiązek ten został wzmocniony przez określenie terminu jego realizacji w powiązaniu z zatwierdzeniem sprawozdania finansowego SPZOZ przez podmiot tworzący. 38 W konkluzji stanowiska Minister Zdrowia stwierdził, że zarzuty o niezgodności art. 59 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 u.d.l. z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2 oraz z art. 167 ust. 4 Konstytucji nie znajdują uzasadnienia. 39 4.2.

Prezes NFZ w piśmie z 29 czerwca 2015 r. wyjaśnił, że podstawowym zadaniem NFZ w systemie ochrony zdrowia jest finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej. Do ustawowych kompetencji NFZ należy w szczególności zarządzanie środkami finansowymi, które stanowią przychód NFZ w rozumieniu art. 116 u.ś.z. Natomiast działem administracji rządowej – zdrowie – kieruje Minister Zdrowia, który jest faktycznym organizatorem systemu ochrony zdrowia, wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju oraz posiada normatywnie określone uprawnienia kontrolne. 40 Prezes NFZ podkreślił, że środki finansowe, którymi dysponuje NFZ są ograniczone.

Wartość finansowanych przez oddziały wojewódzkie NFZ świadczeń opieki zdrowotnej w danym roku zależy od kwoty środków przeznaczonych na ten cel w planie finansowym Funduszu zatwierdzonym przez Ministra Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Finansów. Prezes NFZ przedstawił zestawienie planowanych kosztów świadczeń opieki zdrowotnej Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ na lata 2008-2015, z którego wynika, iż wartość ta ujęta w planach finansowych Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, w kolejnych latach sukcesywnie rosła (do kwoty 9 401 095,00 tys. zł). 41 Podstawą udzielania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez NFZ jest umowa zawarta pomiędzy świadczeniodawcą a Funduszem.

Świadczeniodawcy, zawierając z NFZ umowy, mają wiedzę, że zrealizowane w danym okresie sprawozdawczym świadczenia opieki zdrowotnej, zarówno udzielone ze względu na zagrożenie życia oraz zdrowia, jak i tzw. „planowe”, finansowane są do poziomu określonego w planie rzeczowo-finansowym stanowiącym załącznik do umowy. II 42 Trybunał Konstytucyjny zważył co następuje: 43 1. Przystępując do rozpoznania sprawy, należało przypomnieć, że wyrokiem z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15 (OTK ZU nr A/2016, poz. 2), Trybunał Konstytucyjny stwierdził w całości niekonstytucyjność ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. poz. 2217; dalej: ustawa nowelizująca). Skutkiem powołanego wyroku TK jest to, że obowiązująca ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) podlega stosowaniu w wersji nieuwzględniającej zmian wprowadzonych ustawą nowelizującą. 44 Trybunał, wydając niniejsze postanowienie, uwzględnił art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r., zgodnie z którym w sprawach wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie, w postępowaniu przed Trybunałem – jeżeli zachodzą przesłanki umorzenia postępowania – stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). W toku postępowania w niniejszej sprawie wystąpiła jedna z przesłanek umorzenia: przepis w zakwestionowanym we wniosku brzmieniu utracił moc obowiązującą. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r. Trybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postępowanie, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. 45 2. Przedmiotem wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego był art. 59 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

U. z 2013 r. poz. 217; dalej: u.d.l.). Trybunał uznał, że wnioskodawca wykazał, że kwestionowana regulacja dotyczy spraw objętych zakresem działania Sejmiku Województwa Mazowieckiego. 46 Dla porządku Trybunał zaznacza, że w Dzienniku Ustaw z 6 maja 2015 r. poz. 618 ukazał się tekst jednolity u.d.l. 47 Art. 59 u.d.l. w związku z innymi przepisami tej ustawy został zakwestionowany „w zakresie, w jakim nakłada na samorząd województwa obowiązek finansowania z budżetu świadczeń opieki zdrowotnej zrealizowanych, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 powołanej ustawy o działalności leczniczej, przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, dla którego samorząd województwa jest organem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia”.

Wnioskodawca zarzucił tej regulacji niezgodność z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 48 Zakwestionowany art. 59 u.d.l. miał następujące brzmienie: 49 „1. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pokrywa we własnym zakresie ujemny wynik finansowy. 50 2. Podmiot tworzący samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może, w terminie 3 miesięcy od upływu terminu zatwierdzenia sprawozdania finansowego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, pokryć ujemny wynik finansowy za rok obrotowy tego zakładu, jeżeli wynik ten, po dodaniu kosztów amortyzacji, ma wartość ujemną – do wysokości tej wartości. 51 3.

Ujemny wynik finansowy i koszty amortyzacji, o których mowa w ust. 2, dotyczą roku obrotowego objętego sprawozdaniem finansowym. 52 4. W przypadku niepokrycia ujemnego wyniku finansowego w sposób określony w ust. 2 podmiot tworzący w terminie 12 miesięcy od upływu terminu określonego w ust. 2 wydaje rozporządzenie, zarządzenie albo podejmuje uchwałę o zmianie formy organizacyjno-prawnej albo o likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej”. 53 W toku postępowania przed Trybunałem stan prawny uległ zmianie. Zakwestionowany art. 59 u.d.l. uzyskał nowe brzmienie na podstawie art. 1 pkt 32 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa zmieniająca).

Projekt ustawy zmieniającej wpłynął do Sejmu 3 czerwca 2016 r.; 6 czerwca 2016 r. został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu w dniu 9 czerwca 2016 r. (druk sejmowy nr 562/VIII kadencja). Tego samego dnia projekt trafił do Komisji Zdrowia, a następnie do drugiego czytania. Poprawki zgłoszone w trakcie drugiego czytania tego samego dnia rozpatrzyła Komisja Zdrowia, rekomendując ich odrzucenie. Sejm przystąpił do trzeciego czytania 10 czerwca 2016 r. Ustawa zmieniająca została uchwalona. Senat nie zgłosił poprawek do ustawy zmieniającej. 54 Ustawa zmieniająca została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z 30 czerwca 2016 r. pod poz. 960. 55 Zgodnie z art. 42 ustawy zmieniającej:

„Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:

1) art. 34, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia;

2) art. 21 pkt 4, który wchodzi w życie z dniem 30 czerwca 2016 r. 56 Tym samym art. 59 u.d.l. w zakwestionowanym brzmieniu utracił moc obowiązującą 15 lipca 2016 r. 57 Zgodnie z art. 1 pkt 32 ustawy zmieniającej art. 59 uzyskał następujące brzmienie: 58 „Art. 59.

1. Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej pokrywa we własnym zakresie stratę netto w sposób określony w art. 57 ust. 2 pkt 1. 59 2. Podmiot tworzący jest obowiązany w terminie: 60 1) 9 miesięcy od upływu terminu do zatwierdzenia sprawozdania finansowego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej pokryć stratę netto za rok obrotowy tego zakładu w kwocie, jaka nie może być pokryta zgodnie z ust. 1, jednak nie wyższej niż suma straty netto i kosztów amortyzacji albo 61 2) 12 miesięcy od upływu terminu określonego w pkt 1 wydać rozporządzenie, zarządzenie albo podjąć uchwałę o likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej 62 – jeżeli strata netto za rok obrotowy nie może być pokryta w sposób określony w ust. 1 oraz po dodaniu kosztów amortyzacji ma wartość ujemną. 63 3.

Strata netto i koszty amortyzacji, o których mowa w ust. 2, dotyczą roku obrotowego objętego sprawozdaniem finansowym. 64 4. Jeżeli w sprawozdaniu finansowym wystąpiła strata netto kierownik samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, w terminie 3 miesięcy od upływu terminu do zatwierdzenia sprawozdania finansowego, sporządza program naprawczy, z uwzględnieniem raportu, o którym mowa w art. 53a ust. 1, na okres nie dłuższy niż 3 lata, i przedstawia go podmiotowi tworzącemu w celu zatwierdzenia”. 65 Ustawa zmieniająca przewiduje obowiązek pokrycia przez podmioty tworzące, w terminie 9 miesięcy od upływu terminu do zatwierdzenia sprawozdania finansowego, straty netto za rok obrotowy tego zakładu w kwocie, jaka nie może być pokryta przez SPZOZ, jednak nie wyższej niż suma straty netto i kosztów amortyzacji. 66 Ustawodawca, utrzymując co do zasady obowiązek podmiotów tworzących (w tym j.s.t.) w zakresie pokrywania niedoborów finansowych SPZOZ, odmiennie uregulował zakres i sposób realizacji tego obowiązku.

Ocena nowych regulacji, ze względu na zasadę skargowości obowiązującą w postępowaniu przed Trybunałem jest w niniejszym postępowaniu niedopuszczalna. Zgodnie z art. 66 ustawy o TK z 1997 r. Trybunał jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku. Wniosek Sejmiku Województwa Mazowieckiego dotyczył zaś art. 59 u.d.l. w brzmieniu obowiązującym do 14 lipca 2016 r. 67 Należy zaznaczyć, że ustawodawca, określając w znowelizowanym art. 59 u.d.l. w sposób odmienny obowiązki podmiotów tworzących, zastrzegł w art. 38 ustawy zmieniającej, że obowiązek wydania rozporządzenia albo zarządzenia, albo podjęcia uchwały o likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 59 ust. 2 pkt 2 u.d.l. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się po raz pierwszy w związku ze stratą netto wynikającą ze sprawozdania finansowego za rok 2017, a w przypadku samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, dla których rok obrotowy nie jest rokiem kalendarzowym, ze sprawozdania finansowego za pierwszy rok obrotowy rozpoczęty po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. 68 Powołany przepis przejściowy (art. 38 ust. 1 ustawy zmieniającej) nie dotyczy jednak kwestii, która była ujęta w zakresie zaskarżenia sformułowanym we wniosku; wnioskodawca zakwestionował obowiązek finansowania przez samorząd województwa świadczeń opieki zdrowotnej, zrealizowanych przez SPZOZ ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z NFZ. 69 Trybunał uznał, że – z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej – art. 59 u.d.l. w zakwestionowanym brzmieniu utracił moc obowiązującą, co powoduje – zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r.

– powoduje konieczność umorzenia postępowania w sprawie. 70 Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne 71 sędziego TK Zbigniewa Jędrzejewskiego 72 do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego 73 z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt K 48/13 74 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. K 48/13. 75 1. Uważam, że postanowienie zostało wydane niezgodnie z przepisami ustawy o TK.

Trybunał oparł swoje orzeczenie na niewłaściwym reżimie prawnym. 76 2. W niniejszej sprawie Trybunał przyjął, że tryb postępowania przed Trybunałem reguluje ustawa o TK w kształcie określonym wyrokiem TK z dnia 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15. Takie założenie jest niezgodne z art. 190 ust. 3 w związku z art. 190 ust. 2 Konstytucji. 77 3. Zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji, orzeczenia Trybunału w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony.

Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Z art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. 78 Zakładając, że ustawodawca konstytucyjny działał racjonalnie i zastosował w przepisach te same wyrażenia na określenie tych samych instytucji prawnych, nie można różnicować znaczenia pojęć „ogłoszenie” użytych w ust. 2 i 3 art. 190 Konstytucji. 79 Wynika z tego, że określone w art. 190 ust. 3 Konstytucji sformułowanie, iż orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia należy interpretować z uwzględnieniem art. 190 ust. 2 Konstytucji.

Oznacza to, że w art. 190 ust. 3 Konstytucji chodzi o ogłoszenie orzeczenia TK w tym organie urzędowym, w którym akt normatywny będący przedmiotem orzeczenia Trybunału był opublikowany. 80 4. W wypadku orzeczenia TK z 9 marca 2016 r., mogłoby ono wejść w życie po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Od tego momentu wywoływałoby skutki derogacyjne w nim przewidziane, a tym samym doprowadziłoby do zmian w systemie prawa. 81 Skoro jednak w momencie wydawania postanowienia o sygn. K 48/13, wyrok o sygn. K 47/15 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, jego sentencja nie może określać trybu postępowania przed Trybunałem, gdyż orzeczenie to nie weszło w życie. 82 Z tego względu, wydając postanowienie w niniejszej sprawie, Trybunał powinien stosować przepisy ustawy o TK, w brzmieniu wynikającym z tekstu jednolitego ogłoszonego 8 marca 2016 r. oraz odpowiednie przepisy przejściowe ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 83 5. Z powyższych względów, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, postanowienie wydane w niniejszej sprawie, powinno zapaść w pełnym składzie, to znaczy w składzie co najmniej trzynastu sędziów (art. 44 ust. 3 ustawy o TK). Zdanie odrębne 84 sędziego TK Julii Przyłębskiej 85 do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego 86 z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt K 48/13 87 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. z 2016 r. poz. 293) zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. akt K 48/13. 88 Zdanie odrębne uzasadniam następująco: 89 1. Skład orzekający w niniejszej sprawie jest niezgodny z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 o Trybunale Konstytucyjnym r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmienionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). 90 2. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016 r. wydane w sprawie o sygn.

K 47/15 nie weszło w życie, dlatego tryb postępowania przed Trybunałem nadal reguluje ustawa o TK w kształcie określonym ustawą o zmianie ustawy o TK, która nie utraciła mocy obowiązującej. 91 3. Art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 92 4. Art. 190 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji stanowi, że ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego następuje w organie urzędowym, w którym będący przedmiotem orzeczenia akt normatywny był ogłoszony.

Dopiero na skutek opisanej w art. 190 ust. 2 Konstytucji publikacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie (vide: art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji) i wywołuje skutki derogacyjne w nim przewidziane. 93 5. Postanowieniem z 12 maja 2016 r. Trybunał Konstytucyjny w składzie pięciu sędziów na podstawie art. 44 ust. 2 ustawy o TK zwrócił się do Prezesa TK z wnioskiem o rozpoznanie sprawy o sygn. K 48/13 w pełnym składzie TK. Wniosek był motywowany szczególną zawiłością co do trybu rozpoznania sprawy. Zarządzeniem Prezesa TK z 24 maja 2016 r. sprawa została przekazana do rozpoznania w pełnym składzie TK.

W związku z powyższym, stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w niniejszej sprawie Trybunał powinien orzekać z udziałem co najmniej trzynastu sędziów (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 3 ustawy o TK w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o TK). Zdanie odrębne 94 sędziego TK Piotra Pszczółkowskiego 95 do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego 96 z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. K 48/13 97 Na podstawie art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. z 2016 r. poz. 293), zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. K 48/13. 98 Postanowienie zapadło w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK), zmienionej ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa o zmianie ustawy o TK). Podstawy niestosowania przez Trybunał trybu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, przewidzianego ustawą o TK w brzmieniu nadanym przez ustawę o zmianie ustawy o TK, nie może w mojej ocenie stanowić orzeczenie Trybunału z 9 marca 2016 r. 99 Z art. 190 ust. 3 Konstytucji wynika, że orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Z chwilą ogłoszenia – w braku określenia przez TK w wyroku innego terminu – następuje również utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, który był przedmiotem orzeczenia. Przyjęcie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 3 Konstytucji, że orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia nawiązuje do art. 190 ust. 2 Konstytucji i oznacza, że chodzi o wskazane w art. 190 ust. 2 Konstytucji ogłoszenie orzeczenia TK, wydanego w sprawach wymienionych w art. 188 Konstytucji, w tym samym organie urzędowym, w którym ogłoszony był uprzednio będący przedmiotem orzeczenia Trybunału akt normatywny.

Jeżeli akt normatywny nie był uprzednio ogłoszony orzeczenie TK ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ,,Monitor Polski”. Dopiero na skutek takiej opisanej w art. 190 ust. 2 Konstytucji publikacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wejdzie w życie i wywoła skutki derogacyjne w nim przewidziane. Skutków derogacyjnych nie wywołuje ogłoszenie orzeczenia TK na sali rozpraw. Wyrok TK w sprawie o sygn. K 47/15 nie zawierał (oprócz orzeczenia w zakresie art. 44 ust. 1 ustawy o TK, który utraci moc obowiązującą po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku) określenia innego niż data ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw terminu utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK.

Orzeczenie TK z 9 marca 2016 r. nie zostało do dnia wydania postanowienia opublikowane. Zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji nie weszło zatem w życie i nie wywołało skutku w postaci utraty mocy obowiązującej ustawy o zmianie ustawy o TK, która nadal obowiązuje i powinna być stosowana. 100 Stosownie do zapisu art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o TK, w sprawie o sygn. K 48/13 pełny skład Trybunału powinien orzekać z udziałem co najmniej trzynastu sędziów Trybunału (art. 2 ust. 1 zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o TK w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o TK w brzmieniu nadanym ustawą o zmianie ustawy o TK).

W takim składzie Trybunału powinno zapaść postanowienie z 19 lipca 2016 r. Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 2 grudnia 2014 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU 11A/2014, poz. 122 Skład SędziaFunkcjaZbigniew CieślakprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczMirosław GranatPiotr TulejasprawozdawcaAndrzej WróbelPobierz orzeczenie w formacie docPobierz [77 KB] Spis treści Postanowienie z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt K 48/13 przewodniczący: Zbigniew Cieślak sprawozdawca: Piotr Tuleja Komparycja Tenor postanawia Uzasadnienie I - część historyczna II - uzasadnienie prawne Metryka orzeczenia Rodzaj orzeczenia Postanowienie - umorzenie Data 2 grudnia 2014 Dotyczy Finansowanie świadczeń zdrowotnych Miejsce publikacji OTK ZU 11A/2014, poz. 122 Skład SędziaFunkcjaZbigniew CieślakprzewodniczącyMaria Gintowt-JankowiczMirosław GranatPiotr TulejasprawozdawcaAndrzej Wróbel 122/11A/2014 POSTANOWIENIE z dnia 2 grudnia 2014 r.

Sygn. akt K 48/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak - przewodniczący Maria Gintowt-Jankowicz Mirosław Granat Piotr Tuleja - sprawozdawca Andrzej Wróbel, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2014 r., połączonych wniosków:

1) Sejmiku Województwa Mazowieckiego o zbadanie zgodności art. 59 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654, ze zm.) w zakresie, w jakim nakłada na samorząd województwa obowiązek finansowania z budżetu województwa świadczeń opieki zdrowotnej zrealizowanych, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 ustawy o działalności leczniczej, przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, dla którego samorząd województwa jest organem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) Rady Miasta Stołecznego Warszawy o zbadanie zgodności art. 59 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

U. z 2013 r. poz. 217) w zakresie, w jakim nakłada na Miasto Stołeczne Warszawę obowiązek finansowania z budżetu miasta świadczeń zdrowotnych, zrealizowanych zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 ustawy o działalności leczniczej, przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, dla których Miasto Stołeczne Warszawa jest podmiotem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji, postanawia: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy. Uzasadnienie: I 1 1. Do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęły dwa wnioski organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego dotyczące zbadania zgodności art. 59 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

U. z 2013 r. poz. 217; dalej: ustawa o działalności leczniczej). 2 Z uwagi na tożsamość przedmiotu wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego oraz wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy (dalej: Rada m.st. Warszawy), Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządził łączne ich rozpoznanie pod wspólną sygnaturą akt K 48/13 (zarządzenie z 31 października 2013 r.). 3 1.1. Sejmik Województwa Mazowieckiego, na podstawie uchwały nr 44/13 z 18 marca 2013 r., wniósł 3 czerwca 2013 r. wniosek o zbadanie zgodności art. 59 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy o działalności leczniczej w zakresie, w jakim nakłada na samorząd województwa obowiązek finansowania z budżetu świadczeń opieki zdrowotnej, zrealizowanych zgodnie z obowiązującymi przepisami, w szczególności z art. 15 ustawy o działalności leczniczej, przez samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, dla którego samorząd województwa jest organem tworzącym, ponad limit świadczeń sfinansowanych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 4 Zdaniem wnioskodawcy, obowiązek finansowania ujemnego wyniku finansowego samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (dalej: samodzielny zakład) przez samorząd województwa oznacza de facto obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania samodzielnych zakładów w pełnym zakresie niefinansowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia (dalej:

NFZ), a to wykracza poza obowiązki wynikające z pełnienia przez podmiot tworzący te zakłady funkcji „właścicielskich”. Samorząd nie powinien odpowiadać za następstwa finansowe ustawowego obowiązku udzielania świadczeń zdrowotnych wszystkim uprawnionym mieszkańcom, w sytuacji gdy finansowanie tych świadczeń przez NFZ okazało się niedostateczne. Samorząd terytorialny nie został wyposażony w instrumenty prawne pozwalające mu skutecznie reagować na realizowanie przez samodzielne zakłady świadczeń zdrowotnych wykraczających poza limit świadczeń finansowanych na podstawie umów z NFZ. 5 Wnioskodawca podkreślił, że ustawodawca nie określił ram ponoszenia odpowiedzialności finansowej samorządu; w art. 59 ustawy o działalności leczniczej nakazał podmiotom tworzącym automatyczne finansowanie ujemnego wyniku finansowego zakładu w pełnym zakresie. 6 W ocenie wnioskodawcy, zasada demokratycznego państwa prawnego, sformułowana w art. 2 Konstytucji wymaga kształtowania stosunków między państwem a samorządem terytorialnym w sposób rzetelny i prawidłowy.

Podział zadań publicznych pomiędzy państwo i samorząd terytorialny winien następować w sposób wyznaczony przez art. 166 ust. 1 i 2 Konstytucji. Tymczasem finansowanie niedoborów finansowych samodzielnych zakładów w pełnym zakresie nie może być postrzegane ani jako zadanie własne samorządu (art. 166 ust. 1 Konstytucji), ani nawet zadanie zlecone (art. 166 ust. 2 Konstytucji), jako że ustawodawca nie wyposażył samorządów w możliwość kreatywnego oddziaływania na sposób realizacji tego obowiązku. Ponadto, zgodnie z art. 167 ust. 4 Konstytucji, zmianom w zakresie zadań i kompetencji jednostek samorządu terytorialnego winny towarzyszyć zmiany w podziale dochodów publicznych.

Kwestionowana regulacja nie spełnia tych wymagań. Zdaniem Sejmiku Województwa Mazowieckiego, rozwiązania przewidziane w art. 59 ustawy o działalności leczniczej są antyspołeczne i znacznie utrudniają realizację zadań nałożonych na samorządy przez art. 68 ust. 2 Konstytucji. 7 1.2. Rada Miasta Stołecznego Warszawy, na podstawie uchwały nr LXI/1686/2013 z 11 lipca 2013 r., wniosła 8 sierpnia 2013 r. wniosek o stwierdzenie niezgodności art. 59 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy o działalności leczniczej w zakresie, „w jakim nakłada na samorząd m.st.

Warszawa – poprzez wynikające z art. 59 ust. 2 i 4 ustawy o działalności leczniczej określenie zasad pokrywania ujemnego wyniku finansowego, obowiązku przejęcia zobowiązań w następstwie przekształcenia w spółkę kapitałową, oraz obowiązku zapłaty zobowiązań w przypadku likwidacji samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej – faktyczne przejęcie obowiązku finansowania ze swojego budżetu kosztów świadczeń zdrowotnych zrealizowanych w odniesieniu do stanów określonych w art. 15 ustawy o działalności leczniczej związanych z zagrożeniem życia lub zdrowia na rzecz osób uprawnionych ustawowo przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, dla których samorząd m.st.

Warszawa jest podmiotem tworzącym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej, ponad limit środków zagwarantowanych w umowie zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia”, z art. 166 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2, a także z art. 167 ust. 4 Konstytucji. 8 Zdaniem wnioskodawcy, rozwiązanie przewidziane w art. 59 ustawy o działalności leczniczej, w powiązaniu z innymi przepisami tej ustawy, skutkuje koniecznością poniesienia przez m.st. Warszawę wydatków budżetowych na zadania nienależące do samorządu.

Jeżeli m.st. Warszawa nie zdecyduje się na pokrycie ujemnego wyniku finansowego samodzielnego zakładu, to i tak poniesie konsekwencje finansowe takiej decyzji, przejmując zobowiązania samodzielnych zakładów w wypadku zmiany formy organizacyjno-prawnej lub przejmując obowiązek zapłaty zobowiązań w wypadku likwidacji. 9 Ustawodawca nałożył na samorządy (w tym na m.st. Warszawę) zadanie o nieokreślonym przez Konstytucję charakterze; przejęcie odpowiedzialności za finansowanie świadczeń zdrowotnych nie zostało określone w ustawach, ani jako zadanie własne, ani jako zlecone.

Takie działanie ustawodawcy jest niezgodne z dyspozycją art. 166 Konstytucji. Poza tym obciążenie jednostek samorządu terytorialnego zadaniami z zakresu zapewnienia dostępu do świadczeń zdrowotnych, wymaga – zgodnie z art. 167 ust. 4 Konstytucji – wyposażenia tych jednostek w odpowiednie środki finansowe. 10 W ocenie wnioskodawcy, przyjęte rozwiązanie może stanowić zagrożenie realizacji obowiązku zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 68 ust. 2 Konstytucji), a w konsekwencji może pozbawić władze publiczne możliwości zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli. 11 2.

Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy, pismem z 29 maja 2014 r. – na podstawie uchwały nr LXI/1686/2013 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 11 lipca 2013 r. w sprawie wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności art. 59 ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, zmienionej uchwałą nr LXXX/2043/2014 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 3 kwietnia 2014 r. – wycofała wniosek Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 8 sierpnia 2013 r. 12 3.

Prokurator Generalny w piśmie z 14 listopada 2014 r. zajął następujące stanowisko: 13 1) art. 59 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy o działalności leczniczej jest zgodny z art. 166 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 68 ust. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 166 ust. 2 i art. 167 ust. 4 Konstytucji, 14 2) w pozostałym zakresie wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.

U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – wobec niedopuszczalności orzekania, 15 3) postępowanie w zakresie obejmującym badanie wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy podlega umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – wobec cofnięcia wniosku. 16 Prokurator Generalny w uzasadnieniu stanowiska odniósł się jedynie do wniosku Sejmiku Województwa Mazowieckiego. Na wstępie, poza uwagami natury formalnoprawnej, Prokurator Generalny przedstawił prawną regulację systemu ochrony zdrowia w Polsce, której elementem są zaskarżone przepisy. 17 3.1.

Na podstawie dalszych rozważań Prokurator Generalny uznał, że – w świetle art. 166 Konstytucji – obowiązek pokrywania niedoborów finansowych samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przez podmiot tworzący, mieści się w zakresie zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego. Ramy odpowiedzialności ustawa określa w sposób jednoznaczny. Prokurator Generalny nie podzielił zarzutu wnioskodawcy, że ukształtowane zasady odpowiedzialności podmiotów tworzących kreują mechanizm oznaczający faktyczny obowiązek finansowania z ich budżetów także zrealizowanych zgodnie z prawem świadczeń opieki zdrowotnej.

Prokurator Generalny wskazał, że kwestia zwrotu kosztów udzielenia pomocy medycznej w wypadkach nagłych nie jest uzależniona od woli Narodowego Funduszu Zdrowia, ale stanowi jego obowiązek, który ma swoje umocowanie w przepisach powszechnie obowiązujących. Dlatego też zarzut wnioskodawcy, w tym zakresie, nie dotyczy ułomności prawa, ale praktyki jego stosowania, co pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału. 18 3.2. Prokurator Generalny uznał także za niezasadny zarzut, że zaskarżona regulacja nie pozostawia jednostkom samorządu terytorialnego wyboru sposobu wykonania nałożonego zadania.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, mechanizm wynikający z art. 59 ust. 2 i 4 ustawy o działalności leczniczej pozostawia jednostkom samorządu terytorialnego, w niezbędnym stopniu, prawo decydowania o sposobie i zakresie wykonania wynikającego z tych przepisów zadania. Każdorazowo zakres i sposób wykonania tego zadania uzależniony będzie od sytuacji finansowej konkretnego zakładu, a wybór w tym względzie należał będzie do właściwych organów jednostki samorządu terytorialnego, które zdecydują o tym, czy dla społeczności lokalnej pożądane będzie dalsze utrzymywanie zadłużonej placówki, jej przekształcenie czy likwidacja. 19 3.3.

Zdaniem Prokuratora Generalnego zakwestionowana regulacja jest zgodna także z art. 2 Konstytucji, gdyż zarzuty wnioskodawcy nie wskazują na „kwalifikowany” charakter niejasności zaskarżonych przepisów. Zaskarżone przepisy nie zawierają niejasności, których nie dałoby się usunąć w procesie wykładni prawa, a w związku z tym są zgodne z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami prawidłowej legislacji. 20 3.4. Prokurator Generalny nie zgodził się także z zarzutem, że zaskarżona regulacja, przez zawarty w niej mechanizm narzucający jednostkom samorządu terytorialnego określony sposób działania w sytuacji, gdy podległe im samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej nie są w stanie pokrywać swoich zobowiązań finansowych, narusza prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, gwarantowane przez art. 68 ust. 2 Konstytucji.

Prokurator Generalny podkreślił, że uprawnienia świadczeniobiorców są niezależne od formy organizacyjno-prawnej podmiotów wykonujących działalność leczniczą oraz ich ilości, dlatego zaskarżona regulacja tych uprawnień nie znosi i nie ogranicza. 21 3.5. Zdaniem Prokuratora Generalnego nie można twierdzić, że na podstawie zaskarżonej regulacji na jednostki samorządu terytorialnego nałożone zostały nowe zadania, wymagające zapewnienia nowych dochodów publicznych na ich realizację. Podobne rozwiązania, jeśli chodzi o kwestie odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za ujemny wynik finansowy podległych im samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, przewidywała poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.

U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89, ze zm.). W ocenie Prokuratora Generalnego uznać należy, że art. 59 ust. 2, 3 i 4 w związku z art. 55 ust. 1 pkt 6, art. 61, art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 216 ustawy o działalności leczniczej nie jest niezgodny z art. 167 ust. 4 Konstytucji. II 22 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 23 Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) wnioskodawca może do rozpoczęcia rozprawy wycofać wniosek, pytanie prawne albo skargę konstytucyjną.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie Trybunału, prawo do wycofania wniosku przed rozpoczęciem rozprawy mieści się w granicach swobodnego uznania wnioskodawcy. Jest to jeden z przejawów dyspozycyjności, na której opiera się postępowanie przed Trybunałem (zob. zamiast wielu postanowienie TK z 9 kwietnia 2013 r., sygn. K 20/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 43). Wycofanie wniosku przed rozpoczęciem rozprawy nie podlega w związku z tym ocenie Trybunału. Trybunał jest takim stanowiskiem wnioskodawcy związany. W konsekwencji, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, zachodzi konieczność umorzenia postępowania. 24 Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdził skuteczność wycofania wniosku Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 8 sierpnia 2013 r. 25 Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

Dokumenty w sprawieK 48/13 - wniosek Prezydenta m.st. Warszawy [388 KB]K 48/13 - pismo procesowe Prezydenta m.st. Warszawy z 29 maja 2014 r. - cofnięcie wniosku [38 KB]K 48/13 - stanowisko Prokuratora Generalnego [939 KB]K 48/13 - stanowisko Sejmu [897 KB]powrót do wyszukiwania Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo] Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Twoja sesja wygasła! Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej