WZ 6/12 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 4 KWIETNIA 2012 R.

WZ 6/12

W myśl art. 22 § 1 k.k.w. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 14a

noweli z dnia 16 września 2011 r. (Dz. U. Nr 240, poz. 1431), która weszła

w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., określone osoby mają prawo wziąć

udział w posiedzeniu sądu, ale już nie w każdym wypadku jak uprzednio,

lecz jedynie w wypadku, „gdy ustawa tak stanowi”. Żaden przepis tego

Kodeksu nie przewiduje natomiast prawa tych osób do udziału w

posiedzeniu sądu wyznaczonym w celu rozpoznania wniosku o umorzenie

prawomocnie orzeczonej grzywny, także wtedy, kiedy jego przedmiotem

staje się kwestia zawieszenia postępowania wykonawczego w części

dotyczącej tej kary, wobec czego aktualnie o takim posiedzeniu ich nie

zawiadamia się, nie mówiąc już o wzywaniu skazanego. Zasadą bowiem

jest, że również przy wykonywaniu orzeczeń, które stały się wykonalne

przed dniem wejścia noweli w życie, stosuje się przepisy w brzmieniu

nadanym tą nowelą (art. 10 ust.1). Wprawdzie nowela przewiduje także

wyjątek,

stanowiąc,

że

w

sprawach

zakończonych

prawomocnym

orzeczeniem, w których grzywna, należności sądowe lub pieniężna kara

porządkowa nie zostały wykonane, do wykonania orzeczenia w tym

zakresie stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10 ust. 2), ale w

odniesieniu do grzywny dotyczy to art. 45-52 k.k.w. w brzmieniu sprzed

dnia 1 stycznia 2012 r., a nie samych zasad postępowania przed sądem

określonych w Rozdziale IV, Oddziale 2 Kodeksu karnego wykonawczego,

a zwłaszcza w art. 22 k.k.w.

Przewodniczący: sędzia SN M. Buliński.

Sąd Najwyższy w sprawie wniosku skazanego płk. rez. Henryka D. o

umorzenie kary grzywny, po rozpoznaniu jednoosobowo w Izbie Wojskowej

na posiedzeniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. zażalenia prokuratora Wojskowej

Prokuratury Okręgowej w W. na postanowienie Wojskowego Sądu

Okręgowego w W. z dnia 29 lutego 2012 r., o zawieszeniu postępowania

wykonawczego w części dotyczącej wykonania przez skazanego płk. rez.

Henryka D. kary grzywny,

u t r z y m a ł w mocy zaskarżone postanowienie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 marca

2010 r. zasądzono od płk. rez. Henryka D. grzywnę w kwocie 9 600 zł oraz

obciążono go kosztami postępowania.

Postanowieniem tego Sądu z dnia 27 czerwca 2011 r. rozłożono

skazanemu spłatę kosztów postępowania i grzywny w łącznej wysokości

11 726,25 zł. na raty po 500 zł płatnych do 10 dnia każdego miesiąca

począwszy od lipca 2011 r. z tym, że wysokość pierwszej raty ustalono na

kwotę 726,25 zł.

W dniu 26 stycznia 2012 r. skazany złożył wniosek o umorzenie

pozostałej do spłacenia kary grzywny uzasadniając go tym, że jego

„sytuacja materialna drastycznie uległa pogorszeniu”.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 29 lutego

2012 r. nie uwzględnił tego wniosku skazanego, a na podstawie art. 15 § 2

k.k.w. zawiesił postępowanie wykonawcze w części dotyczącej wykonania

przez skazanego kary grzywny. Sąd uznając, że po poniesieniu

miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem rodziny,

skazany w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić wyznaczonej raty tytułem

spłaty grzywny, przyjął, iż sytuacja ta nie ma charakteru trwałego. Założył,

że w przyszłości sytuacja materialna skazanego może ulec poprawie i

dlatego w tym zakresie zawiesił postępowanie wykonawcze.

Zażalenie

na

to

postanowienie

złożył

prokurator

Wojskowej

Prokuratury Okręgowej w W., zarzucając temuż orzeczeniu „błąd w

ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na

uznaniu, że w niniejszej sprawie zachodzi długotrwała przeszkoda

uniemożliwiająca wykonanie wobec skazanego orzeczenia – uiszczenie

orzeczonej grzywny z powodu pogorszenia się jego sytuacji majątkowej –

co skutkowało zawieszeniem postępowania wykonawczego, podczas gdy

prawidłowa ocena zgromadzonego materiału w sprawie prowadzi do

wniosku,

iż

nie

było

podstaw

do

zawieszenia

postępowania

wykonawczego”.

W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

pierwszej

instancji

do

ponownego

rozpoznania.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić kwestię sposobu procedowania w

rozpoznawanej sprawie, przede wszystkim co do prawa udziału stron w

posiedzeniu dotyczącym wniosku o umorzenie grzywny.

Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w W. zarządzeniem z dnia 7

lutego 2012 r. skierował sprawę wniosku skazanego o częściowe

umorzenie grzywny na posiedzenie, zaznaczając, że o terminie należy

zawiadomić prokuratora oraz wezwać skazanego.

W tym samym dniu Sąd wystosował wezwanie do skazanego z

informacją, że „osobiste stawiennictwo obowiązkowe” oraz z pouczeniem,

iż w wypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa może zostać

wydane polecenie zatrzymania i doprowadzenia pod przymusem.

Posiedzenie Sądu odbyło się w dniu 29 lutego 2012 r. z udziałem

stron.

Przedstawiony sposób postępowania tak prezesa Sądu, jak i Sądu

nie znajduje podstawy w obowiązującym stanie prawnym. Wytłumaczenie

tego stanu rzeczy może być dwojakie. Albo prezes oraz sąd posługiwali się

tekstem Kodeksu karnego wykonawczego według stanu prawnego

obowiązującego do dnia 31 grudnia 2011 r., albo – biorąc za podstawę

aktualny stan prawny – błędnie zinterpretowali art. 22 § 1 k.k.w.

Przypomnieć należy, że ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie

ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.

Nr 240, poz. 1431) nadano m.in. art. 22 § 1 k.k.w. nowe brzmienie (art. 1

pkt 14a powołanej ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r.

– art. 13). O ile poprzednio zawiadamiało się strony o terminie i celu

posiedzenia, w związku z czym w wypadku stawiennictwa brały one udział

w posiedzeniu, o tyle po dniu 1 stycznia 2012 r. prokurator, skazany (także

inne osoby, o których mowa w art. 22 § 1 k.k.w.) „...mają prawo wziąć

udział w posiedzeniu, gdy ustawa tak stanowi”.

Przedmiotem posiedzenia był wniosek o umorzenie grzywny. Przepis

art. 51 k.k.w., regulujący kwestię całkowitego lub częściowego umorzenia

grzywny (dodać należy, że i inne przepisy Kodeksu wykonawczego,

zwłaszcza Rozdział VIII – Grzywna), nie przewiduje prawa udziału stron w

posiedzeniu, w odróżnieniu od np. posiedzenia w przedmiocie zarządzenia

wykonania

zastępczej

kary

pozbawienia

wolności

w

zamian

za

nieuiszczoną grzywnę (art. 48 k.k.w.). Brak zatem było podstaw prawnych

do zawiadamiania stron o prawie udziału w posiedzeniu, a tym bardziej do

wzywania skazanego do obowiązkowego stawiennictwa z zagrożeniem

użycia środków przymusu. Również art. 15 k.k.w. regulujący kwestię

umorzenia i zawieszenia postępowania wykonawczego nie przewiduje

prawa udziału stron w posiedzeniu.

Ustawa z dnia l6 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks

karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 240, poz.

1431) nie pozostawia wątpliwości jakie przepisy należy stosować.

Zasadą jest, że jej przepisy stosuje się również przy wykonywaniu

orzeczeń, które stały się wykonalne przed dniem jej wejścia w życie (art.

10 ust. 1). Wyjątkiem od tej zasady jest to, że w sprawach zakończonych

prawomocnym orzeczeniem, w których grzywna, należności sądowe lub

pieniężna kara porządkowa nie zostały wykonane, do wykonania

orzeczenia w tym zakresie stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10

ust. 2) tj. w zakresie kary grzywny art. 45 – 52 k.k.w. w brzmieniu przed

dniem 1 stycznia 2012 r. Wyjątek ten nie dotyczy zatem zasad

procedowania w postępowaniu wykonawczym określonych w Oddziale 2

„Postępowanie przed sądem”, zwłaszcza w art. 22 k.k.w.

Kwestia prawa stron do udziału w posiedzeniu sądu pierwszej

instancji ma nie tylko znaczenie w postępowaniu przed tym sądem, lecz ma

wpływ na sposób postępowania przed sądem odwoławczym. Stosownie do

treści art. 22 § 1 zd. drugie k.k.w. w posiedzeniu sądu wyższej instancji

mają prawo wziąć udział osoby, którym przysługuje prawo do udziału w

posiedzeniu sądu pierwszej instancji. Chodzi oczywiście o prawo

wynikające z ustawy, a nie błędnie „przyznane” przez sąd pierwszej

instancji. W takim wypadku sąd wyższej instancji nie zawiadamia stron o

terminie posiedzenia, co z kolei rzutuje na termin rozpoznania, który

określony został na 21 dni (art. 20 § 4 k.k.w. dodany przez powołaną

ustawę).

Przechodząc do przedmiotowej sprawy, to prokurator zarzut błędu w

ustaleniach faktycznych opiera o błędną ocenę zaświadczenia lekarskiego

lek. med. Ryszarda K. (specjalisty higieny, internisty), błędną ocenę stanu

majątkowego skazanego, mimo że Sąd ustalił, iż skazany w okresie

poprzedzającym nabył za gotówkę (36 000 zł) nowy samochód oraz zarzut

nierozważenia przez Sąd zmiany kary grzywny na pracę społecznie

użyteczną.

Zauważyć należy, że podnoszone przez prokuratora zarzuty zostały

wyjaśnione przez skazanego na posiedzeniu sądu, o czym skarżący nawet

nie wspomniał. Skazany wyjaśnił, że lek. med. Ryszard K., jest ich

lekarzem rodzinnym, co miesiąc zapisuje lekarstwa i wie jaką rehabilitację

przechodzi żona skazanego. Z wniosku skazanego i załączonych do niego

zaświadczeń wynika, że wzrosły jego koszty utrzymania z powodu wzrostu

opłaty za użytkowanie wieczyste z 440 zł rocznie do 5 410,24 zł oraz koszty

leczenia wynikłe z pogorszenia stanu zdrowia żony skazanego i jej

rodziców (88 i 81 lat), pozostających pod opieką skazanego.

W czasie posiedzenia skazany wyjaśnił, że to zmusiło go do

sprzedaży dotychczasowego samochodu i kupienia gorszego samochodu.

Skazany mieszka na obrzeżach W. za lotniskiem B., bez dostępu do

komunikacji miejskiej, a potrzeba codziennego dowożenia żony na

rehabilitację nie pozwoliła mu na rezygnację z posiadania samochodu. To

wszystko wynika z treści wniosku skazanego i protokołu posiedzenia.

Zarzut skarżącego, że skazany posiada znaczne środki finansowe, a jego

rodzina

nie

cierpi

niedostatku,

bo

kupił

samochód

okazał

się

nieprawdziwym. Bezsporne jest, że przepisy art. 45-47 k.k.w. przewidują

możliwość zamiany kary grzywny na pracę społecznie użyteczną. Będący

na posiedzeniu prokurator (autor zażalenia) o to nie wnosił, a z okoliczności

sprawy – skazany to 62-letni płk rez. opiekujący się ciężko chorą żoną (guz

mózgu powodujący zaniki pamięci), wymagającą stałej opieki – wynika

niecelowość takiej zamiany.

Wobec powyższego postanowienie Sądu pierwszej instancji należało

utrzymać w mocy.

Na marginesie zauważyć należy, że takie rozstrzygnięcie Sądu

nakłada na niego obowiązek, co najmniej raz na pół roku, sprawdzenia, czy

jeszcze trwają przeszkody uniemożliwiające postępowanie wykonawcze, a

prokurator w myśl art. 21 k.k.w. może składać w tym zakresie odpowiednie

wnioski.