WZ 45/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 30 PAŹDZIERNIKA 2003 R.

( WZ 45/03 )

Sąd, do którego prokurator nadrzędny nad prokuratorem, który

zatwierdził postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia, skierował

zażalenie wniesione na to postanowienie przez osobę błędnie uznaną za

pokrzywdzonego, z tego powodu nie stwierdza swojej niewłaściwości

( art. 35 § 1 k.p.k. ), lecz zażalenie pozostawia bez rozpoznania jako pochodzące

od osoby nieuprawnionej ( art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. )

Przewodniczący : Sędzia SN St. Kosmal

Sędziowie SN : E. Matwijów, B. Rychlicki ( sprawozdawca )

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej : płk R. Szubiga

Sąd Najwyższy w sprawie składania fałszywych zeznań przez Wiesława K., z

powodu zażalenia mjr. Krzysztofa K. i po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej, na

posiedzeniu w dniu 30 października 2003 r., zażalenia prokuratora na

postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 września 2003 r.,

po wysłuchaniu wniosku prokuratora :

1. pozostawił bez rozpoznania zażalenie mjr. Krzysztofa K., albowiem

zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną,

2. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.

Uzasadnienie

Mjr Krzysztof K. w dniu 20 maja 2003 r. złożył do Wojskowej

Prokuratury Garnizonowej w P. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa

składania fałszywych zeznań przez ppłk. Wiesława K. W dniu 18 czerwca

2003 r. starszy inspektor Oddziału Żandarmerii Wojskowej w P., na podstawie

art. 307 § 1 w zw. z art. 305 § 1 w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., odmówił

wszczęcia dochodzenia w sprawie składania fałszywych zeznań w dniu 9

kwietnia 2003 r., w toku przesłuchania w charakterze świadka w tamtejszym

oddziale ŻW, przez ppłk. Wiesława K., tj. o popełnienie przestępstwa

określonego w art. 233 § 1 k.k., a to wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera

znamion czynu zabronionego.

Postanowienie to, w trybie art. 305 § 2 k.p.k., zostało zatwierdzone przez

prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w P. Mjr Krzysztof K., na

podstawie art. 305 § 4 k.p.k., został zawiadomiony o powyższej decyzji

procesowej. W dniu 2 lipca 2003 r. złożył on skargę do Wojskowej Prokuratury

Okręgowej w P. na czynności procesowe prokuratora Wojskowej Prokuratury

Garnizonowej w P. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2003 r., na podstawie art. 467

§ 1 i 2 w zw. z art. 465 § 2 k.p.k., prokurator Wojskowej Prokuratury

Okręgowej w P. uwzględnił zażalenie mjr. Krzysztofa K. na zaniechanie

czynności procesowych przez prokuratora Wojskowej Prokuratury

Garnizonowej w P., polegających na nieprzyznaniu mu uprawnień

pokrzywdzonego. Zarządzeniem z dnia 24 lipca 2003 r. prokurator Wojskowej

Prokuratury Garnizonowej w P. przyjął zażalenie mjr. Krzysztofa K. na

postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie, albowiem zostało

wniesione przez osobę uprawnioną i jest dopuszczalne z mocy ustawy. Z kolei

prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. w dniu 13 sierpnia 2003 r.,

nie przychylając się do wniesionego zażalenia i wnosząc o jego

nieuwzględnienie i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, wniosek

ten skierował do Wojskowego Sądu Okręgowego w P. Wojskowy Sąd

Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 15 września 2003 r., na podstawie art.

35 § 1 k.p.k., stwierdził swą niewłaściwość do rozpoznania zażalenia mjr.

Krzysztofa K. i sprawę przekazał do merytorycznego rozpoznania

prokuratorowi Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. Na to postanowienie

zażalenia wnieśli prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. oraz mjr

Krzysztof K.

Prokurator zaskarżając postanowienie w całości zarzucił :

1. „ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający

wpływ na jego treść, poprzez uznanie, iż kwestia ewentualnych fałszywych

zeznań świadka ppłk. Wiesława K. nie mogła rzutować na ukształtowanie

się sytuacji prawnej mjr. Krzysztofa K., gdy w rzeczywistości zeznania te

stanowiły dowód w toku postępowania karnego w sprawie o czyn z art. 271 §

1 k.k,

2. obrazę przepisów postępowania wyrażonych w art. 49 § 1 k.p.k. oraz w art.

306 § 2 k.p.k. w zw. z art. 325 „a” k.p.k., mającą wpływ na treść orzeczenia,

poprzez odmowę przyznania legitymacji pokrzywdzonego mjr. Krzysztofowi

K. w toku postępowania karnego o czyn określony w § 1 art. 233 k.k. ”

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego

rozpoznania.

Mjr Krzysztof K. w zażaleniu wniósł o korektę zaskarżonego

postanowienia poprzez nadanie mu statusu pokrzywdzonego w niniejszej

sprawie.

Sąd Najwyższy, po wysłuchaniu prokuratora Naczelnej Prokuratury

Wojskowej, który wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie

sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania

oraz o nieuwzględnienie zażalenia mjr. Krzysztofa K. rozważył, co następuje.

1. Zażalenie mjr. Krzysztofa K. należało pozostawić bez rozpoznania,

albowiem zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną do wniesienia środka

odwoławczego ( art. 429 § 1 k.p.k. ). Sąd Najwyższy w pełni aprobuje wywody

sądu pierwszej instancji, że mjr Krzysztof K., w niniejszej sprawie, nie jest

pokrzywdzonym w rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. Poczynione w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia obszerne, wnikliwe i trafne wywody czynią

zbędnym ponowne rozważania instancji odwoławczej w tej kwestii. Sąd

pierwszej instancji w szczególności słusznie odwołał się do poglądu Sądu

Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 15 września 1999 r., I KZP 26/99,

( OSNKW 1999, z. 11-12, poz. 69 ), w myśl którego „ krąg pokrzywdzonych w

rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. ograniczony jest zespołem znamion czynu

będącego przedmiotem postępowania oraz czynów współukaranych. ” Trafnie

sąd pierwszej instancji podniósł, przez pryzmat uwarunkowań art. 233 § 1 k.k.,

że przedmiotem jego ochrony jest szeroko rozumiane prawidłowe

funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, w tym prawidłowość dokonywania

ustaleń w postępowaniach prawnokarnych, na podstawie ustaw karnoprocesowych. Zgodnie z treścią art. 49 § 1 k.p.k. pokrzywdzonym jest osoba

fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub

zagrożone przez przestępstwo. W przypadku popełnienia przestępstwa

fałszywych zeznań osoba składająca o tym fakcie zawiadomienie, tak jak to

uczynił mjr. Krzysztof K., jeśli jej dobro prawne nie zostało bezpośrednio

naruszone lub zagrożone, np. poprzez znieważenie jej podczas składania owych

zeznań, nie jest pokrzywdzonym w tej sprawie. Nadto zauważyć należało, iż

podnoszone przez mjr. Krzysztofa K. okoliczności składania fałszywych zeznań

przez ppłk. Wiesława K. de facto odnoszą się do innego postępowania, a które

to postępowanie zakończyło się prawomocnym postanowieniem Wojskowego

Sądu Okręgowego w P. z dnia 21 lipca 2003 r. W tej sytuacji mjr. Krzysztofowi

K. nie przysługiwało przewidziane w art. 425 § 1 k.p.k. uprawnienie strony do

wniesienia środka odwoławczego, tj. zażalenia na postanowienie Wojskowego

Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 września 2003 r. i zgodnie z treścią art. 430 §

1 k.p.k. w zw. z art. 655 § 1 pkt 1 k.p.k. należało pozostawić je bez rozpoznania.

2. Co do zażalenia prokuratora. Podniesione w nim zarzuty należało uznać

za chybione, w kontekście powyższych rozważań Sądu Najwyższego. Zażalenie

prokuratora jest o tyle jednak skuteczne i skutkuje uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, albowiem sąd ten dopuścił się obrazy art. 35 § 1 k.p.k.,

która miała wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

zgodnie z treścią art. 306 § 2 k.p.k. jest sądem właściwym, do którego

prokurator nadrzędny nad prokuratorem, który zatwierdził postanowienie o

odmowie wszczęcia postępowania, skierował zażalenie mjr. Krzysztofa K. ( arg.

z art. 306 § 2 w zw. z art. 325 a oraz z art. 329 § 1 k.p.k. ). Na postanowienie

odmawiające wszczęcia postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu

oraz instytucji wymienionej w art. 305 § 4 k.p.k. przysługuje zażalenie ( art. 306

§ 1 i art. 325 a k.p.k. ). Gdyby mjr. Krzysztofowi K. przysługiwały uprawnienia

pokrzywdzonego, to jego zażalenie podlegałoby merytorycznemu rozpoznaniu,

czy to w trybie art. 330 § 1 k.p.k., czy też art. 437 § 1 k.p.k. Rzecz jednak w

tym, że na skutek błędnej decyzji procesowej prokuratora nadrzędnego nad

prokuratorem, który zatwierdził postanowienie o odmowie wszczęcia

postępowania przygotowawczego, osobie, która złożyła zawiadomienie o

popełnieniu przestępstwa, przyznano uprawnienia pokrzywdzonego. Decyzja ta

nie może skutecznie wpływać na dalszy tok postępowania ( jak postrzega to

żalący ), albowiem sąd karny samodzielnie rozstrzyga zagadnienia faktycznoprawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego organu ( arg. z art. 8 § 1

k.p.k. ). Wojskowy Sąd Okręgowy w P. słusznie uznał, że mjr Krzysztof K. nie

jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 49 § 1 k.p.k. i w tej sytuacji, skoro

wniesiono doń środek odwoławczy, powinien pozostawić go bez rozpoznania,

jako pochodzący od osoby nieuprawnionej. Podstawę procesową tej decyzji

stanowią przepisy art. 465 § 2 i art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. Sąd

Najwyższy w związku z zażaleniem prokuratora, mając na uwadze ewentualną

możliwość ponownego zaskarżenia postanowienia Wojskowego Sądu

Okręgowego w P. ( art. 430 § 2 k.p.k. ), uchylił zaskarżone postanowienie i z

tymi zapatrywaniami prawnymi sprawę przekazał temu sądowi do ponownego

rozpoznania.