WZ 4/04 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 19 STYCZNIA 2004 R.

WZ 4/04

W postępowaniu przygotowawczym, w wypadku ponownego zastosowania

tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego w tej samej sprawie, okres

tego aresztowania musi być tak oznaczony, by łącznie z poprzednim nie

przekraczał maksymalnie dopuszczalnych ustawowo 3 miesięcy (art. 263 § 1

k.p.k.).

Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś (sprawozdawca).

Sędziowie SN: B. Rychlicki, Z. Stefaniak.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk W.

Rzepniewski.

Sąd Najwyższy w sprawie ppłk. rez. Marka K., podejrzanego o popełnienie

przestępstwa określonego w art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 i 2 k.k. i w zw. z

art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 19 stycznia

2004 r. zażalenia obrońcy podejrzanego na postanowienie Wojskowego Sądu

Okręgowego w W. z dnia 6 stycznia 2004 r., w przedmiocie stosowania wobec

podejrzanego środka zapobiegawczego tymczasowego aresztowania,

z m i e n i ł zaskarżone postanowienie przez przyjęcie, że zastosowany wobec

podejrzanego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania trwa do

dnia 24 marca 2004 r. i z tą zmianą zaskarżone postanowienie w pozostałym

zakresie u t r z y m a ł w mocy.

Uzasadnienie:

Wojskowy Sąd Garnizonowy w W., postanowieniem z dnia 11 grudnia 2003 r.,

zastosował wobec ppłk. rez. Marka K., podejrzanego o popełnienie przestępstwa

określonego w art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 i 2 w zw. z art. 12 k.k., środek

zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do

dnia 10 marca 2004 r.

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2003 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w W.,

rozpoznając zażalenie obrońcy podejrzanego, na podstawie art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k.

w zw. z art. 437 § 2 k.p.k., uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji.

Z kolei w dniu 6 stycznia 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W., orzekając w

tym samym przedmiocie co Wojskowy Sąd Garnizonowy w W., w dniu 11 grudnia

2003 r., zastosował wobec podejrzanego ppłk. rez. Marka K. środek zapobiegawczy

w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy – do dnia 6 kwietnia

2004 r.

Postanowienie to zaskarżył obrońca podejrzanego i zarzucając orzeczeniu

Wojskowego Sądu Okręgowego w W. dokonanie błędnych ustaleń na skutek obrazy

przepisów postępowania mającej wpływ na treść orzeczenia, polegającej na

zastosowaniu tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego wbrew:

1. art. 249 k.p.k. – poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że zebrany w sprawie

materiał dowodowy wskazuje na duże prawdopodobieństwo, iż podejrzany popełnił

zarzucone mu przestępstwo;

2. art. 258 k.p.k. – poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż zachodzi duże

prawdopodobieństwo, że podejrzany będzie utrudniał postępowanie karne, a nadto

grozi mu surowa kara;

3. art. 257 § 1 k.p.k. – wskutek nierozważenia i odstąpienia od przyjęcia, iż dla

zabezpieczenia interesów postępowania wystarczającym środkiem zapobiegawczym

wobec podejrzanego byłby dozór policji wsparty stosownym poręczeniem

majątkowym i zakazem opuszczania kraju;

4. art. 259 § 2 k.p.k. – poprzez zastosowanie tymczasowego aresztowania, gdy na

podstawie okoliczności sprawy można zasadnie przewidzieć, że sąd orzeknie w

stosunku do podejrzanego karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

wykonania lub karę łagodniejszą;

5. art. 12 pkt 1a ( a contrario ) i pkt 2 w zw. z art. 653 k.p.k. – wskutek wydania

orzeczenia przez sąd niewłaściwy do orzekania w sprawie tymczasowego

aresztowania osoby niebędącej w czynnej służbie wojskowej;

6. art. 263 § 1 k.p.k. – poprzez oznaczenie terminu tymczasowego aresztowania

na czas dłuższy niż 3 miesiące,

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia względnie o jego zmianę

poprzez zastosowanie wobec podejrzanego dozoru policji, zakazu wyjazdu z kraju i

poręczenia majątkowego.

Po wysłuchaniu prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o

utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia oraz obrońcy podejrzanego

podtrzymującego zarzuty i wnioski zawarte w zażaleniu, Sąd Najwyższy zważył, co

następuje.

Wprawdzie część z podniesionych przez obrońcę zarzutów okazała się zasadna,

to nie na tyle jednak, aby można było uwzględnić wnioski zawarte w zażaleniu, a

dotyczące uchylenia zastosowanego wobec podejrzanego środka zapobiegawczego

bądź też jego zmiany na łagodniejszy.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu podniesionego w pkt 5

zażalenia, bowiem rozstrzygnięcie tej kwestii po myśli skarżącego musiałoby

doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na wydanie

orzeczenia przez sąd niewłaściwy, a tym samym pozostałe zarzuty okazałyby się

bezprzedmiotowe. W związku z tym zarzutem należy stwierdzić, że zgodnie z

treścią art. 12 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 przep. wprow. k.p.k., do dnia wejścia w życie

art. 647 k.p.k. i art. 650 § 3 k.p.k., orzecznictwu sądów wojskowych podlegają

sprawy żołnierzy w czynnej służbie wojskowej o przestępstwa popełnione w czasie

tej służby. Sprawy te nie przestają podlegać właściwości sądów wojskowych, mimo

zwolnienia żołnierza z tej służby. Tak więc nie ma znaczenia fakt, że w chwili

obecnej podejrzany nie pełni służby wojskowej. Istotne jest, że w czasie czynu,

którego popełnienie zarzuca mu prokurator, był żołnierzem. Przepisy zezwalają

wprawdzie na przekazanie sprawy do właściwości sądu powszechnego wówczas,

gdy sprawca najpóźniej do rozpoczęcia przewodu sądowego przestanie być

żołnierzem, jednakże nie jest to możliwe, gdy sprawa dotyczy przestępstw

określonych w rozdz. 39–44 Kodeksu karnego albo innego przestępstwa, którym

naruszono obowiązek wynikający ze służby wojskowej. Tak więc, w rozpoznawanej

sprawie właściwość sądu wojskowego jest oczywista, bowiem podejrzanemu

zarzucono czyn, w czasie popełnienia którego był on żołnierzem w czynnej służbie

wojskowej i naruszony nim został obowiązek wynikający z tej służby, zaś

właściwość wojskowego sądu okręgowego do rozpoznania wniosku w przedmiocie

środka zapobiegawczego – tymczasowego aresztowania wynika z treści art. 654 § 2

k.p.k. w zw. z art. 12 pkt 2 przep. wprow. k.p.k. [por. H. Kmieciak: Głos w kwestii

właściwości wojskowego sądu okręgowego ze względu na stopień wojskowy

oskarżonego żołnierza (art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k.), WPP 2001, nr 1, s. 53–60 oraz

powołane tam orzecznictwo SN].

Zatem skoro zarzut ten okazał się chybiony należało ustosunkować się do

pozostałych kwestii podniesionych w zażaleniu. I tak, nie można zgodzić się z

zarzutem, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na występowanie

w sprawie dużego prawdopodobieństwa popełnienia przez podejrzanego

przestępstwa (art. 249 § 1 k.p.k.). Szczegółowa analiza zgromadzonych na obecnym

etapie sprawy dowodów wskazuje na występowanie tej przesłanki. W pierwszej

kolejności wskazują na to dowody w postaci dokumentów z kontroli

przeprowadzonej przez oficerów Departamentu Kontroli MON, zeznania świadka S.

z kancelarii tajnej, który zaprzeczył jakoby otrzymał dokumenty niezbędne do

weryfikacji w chwili obecnej, dokumentów płacowych pracowników zlikwidowanej

jednostki wojskowej, jak również wyjaśnienia samego podejrzanego

stwierdzającego, że dowódca jednostki wojskowej mógł premiować pracowników

bez ograniczeń wynikających z przepisów regulujących sposób gospodarowania

środkami budżetowymi. W tej sytuacji, sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że

spełniona została ogólna przesłanka stosowania tymczasowego aresztowania

określona w art. 249 § 1 k.p.k.

Podejrzanemu ppłk. rez. Markowi K. zarzucono popełnienie przestępstwa

określonego w art. 296 § 3 k.k. w zw. z art. 296 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za

który to czyn ustawodawca przewidział możliwość wymierzenia kary pozbawienia

wolności, której górna granica przekracza 8 lat (art. 258 § 2 k.p.k.). Okoliczność ta

ma decydujące znaczenie dla istnienia w niniejszej sprawie przesłanki szczególnej

tymczasowego aresztowania. Przesłanka ta może być bowiem podstawą stosowania

najbardziej dolegliwego środka zapobiegawczego, o ile prawidłowy tok

postępowania karnego będzie zagrożony, wywołanym grożącą surową karą

prawdopodobieństwem uchylania się przez podejrzanego od odpowiedzialności

karnej i tym samym utrudniania postępowania karnego w inny niż wymieniony w

art. 258 § 1 k.p.k. sposób. Trzeba przecież pamiętać, że podejrzany zajmował

dowódcze stanowisko w rozwiązanej jednostce wojskowej, od niego jako dowódcy

zależało wiele spraw związanych z zatrudnieniem pracowników cywilnych, w tym

też wysokość ich wynagrodzenia łącznie z premiami. W prowadzonej sprawie wielu

byłych pracowników jednostki wojskowej przeczy otrzymywaniu, wykazanych w

zestawieniach znajdujących się w aktach sprawy, wysokich premii pieniężnych

przyznawanych przecież przez podejrzanego, zaś dokumentów mogących

potwierdzić kto w istocie premie te odebrał, nie odnaleziono do chwili obecnej.

Osobą odpowiedzialną również za prawidłową archiwizację tych dokumentów był

podejrzany. W tej sytuacji, w obecnym stanie sprawy, właśnie dla zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania niezbędne było zastosowanie wobec

podejrzanego najsurowszego środka zapobiegawczego tymczasowego aresztowania.

A skoro tak, to inne łagodniejsze środki zapobiegawcze postulowane przez obrońcę,

na obecnym etapie postępowania, nie spełniłyby swojej roli.

Zważywszy na występowanie w rozpoznawanej sprawie wskazanych wyżej

przesłanek sąd pierwszej instancji słusznie zastosował wobec podejrzanego

tymczasowe aresztowanie.

Sąd ten nie ustrzegł się jednak błędów. W pierwszej kolejności nieprawidłowo

określił okres trwania tymczasowego aresztowania do dnia 6 kwietnia 2004 r. Uszło

uwadze sądu pierwszej instancji, że podejrzany został zatrzymany w dniu 10

grudnia 2003 r., zaś Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. w dniu 11 grudnia 2003 r.

zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego

aresztowania. Wprawdzie orzeczenie to zostało uchylone, a ppłk rez. Marek K. w

dniu 24 grudnia 2003 r. został zwolniony z aresztu śledczego, to jednak niewątpliwe

pozostaje, że stosowano wobec niego przez 14 dni tymczasowe aresztowanie i to w

tej samej sprawie, w której Wojskowy Sąd Okręgowy w W. zaskarżonym

postanowieniem zastosował tymczasowe aresztowanie na okres 3 miesięcy, nie

wliczając jednak do tego okresu stosowanego już środka zapobiegawczego.

Zważywszy na tożsamość spraw rozpoznawanych przed Wojskowym Sądem

Garnizonowym w W. i Wojskowym Sądem Okręgowym w W. w przedmiocie

stosowania środka zapobiegawczego wobec podejrzanego, należało zmienić

zaskarżone postanowienie w części określającej dzień, do którego ma trwać

tymczasowe aresztowanie.

Ponadto sąd pierwszej instancji przyjmując jako podstawę stosowania

tymczasowego aresztowania, obok słusznie podniesionych przesłanek z art. 249 § 1

k.p.k. i art. 258 § 2 k.p.k., uzasadnioną obawę, że podejrzany będzie nakłaniał do

składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień, nie wskazał żadnych konkretnych

okoliczności mogących świadczyć o takim niebezpieczeństwie. Przedstawione

Sądowi Najwyższemu akta sprawy nie zawierają dowodów mogących świadczyć o

istnieniu obaw, o których mowa w art. 258 § 1 ust. 2 k.p.k. Powyższe uchybienia

nie były jednak tego rodzaju aby mogły skutkować uchylenie bądź zmianę

zaskarżonego postanowienia w kierunku postulowanym przez obrońcę

podejrzanego.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.