WZ 30/06 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 SIERPNIA 2006 R.

( WZ 30/06 )

W sytuacji ustanowienia w sprawie karnej przez stronę najpierw jednego,

a następnie dalszych kolejno po sobie umocowanych pełnomocników, do

uzasadnionych wydatków w rozumieniu art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. nie zalicza się

tych poniesionych na ustanowienie dalszych pełnomocników, jeżeli rozwiązanie

umowy o świadczenie pomocy prawnej nastąpiło z przyczyn leżących po stronie

udzielającej pełnomocnictwa, a to nierzetelności strony wobec pełnomocnika

albo rezygnacji przez stronę z pełnomocnika z przyczyn natury subiektywnej.

Zatem w tak określonej sytuacji, uzasadnionym wydatkiem będzie koszt

ustanowienia jednego pełnomocnika w sprawie.

Przewodniczący : Sędzia SN Jerzy Steckiewicz

Sędziowie SN : Antoni Kapłon

Marek Pietruszyński (sprawozdawca)

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk Wojciech Marcinkowski

Sąd Najwyższy w sprawie ppłk. rez. Krzysztofa Z., skazanego za popełnienie

przestępstwa określonego w art. 207 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie

Wojskowej na posiedzeniu w dniu 17 sierpnia 2006 r. zażalenia obrońcy

skazanego i skazanego na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego

w W. z dnia 12 czerwca 2006 r. w przedmiocie kosztów procesu, po

wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz skazanego,

uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej ustalenia wysokości

wydatków Skarbu Państwa i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W., a w pozostałym zakresie zaskarżone

postanowienie utrzymał w mocy ( ... )

UZASADNIENIE

Ppłk rez. Krzysztof Z. wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego

w W. z dnia 21 grudnia 2005 r., został skazany za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. na karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres

próby dwóch lat, zasądzając od skazanego zwrot kosztów sądowych na rzecz

Skarbu Państwa.

Wyrok ten zaskarżony został apelacjami przez obrońcę skazanego

i prokuratora. Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa wyrokiem z dnia 26 kwietnia

2006 r., zmienił zaskarżony wyrok i uznał skazanego za winnego popełnienia

przestępstwa określonego w art. 207 § 1 k.k. i wymierzył za to karę 3 miesięcy

pozbawienia

wolności

oraz

za

winnego

popełnienia

przestępstwa

przewidzianego w art. 157 § 3 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. i orzekł za to karę 3

miesięcy pozbawienia wolności. Jako karę łączną wymierzono karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności i wykonanie jej warunkowo zawieszono na okres próby

dwóch

lat,

obciążając

skazanego

kosztami

sądowymi

postępowania

odwoławczego.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 12 czerwca

2006r., wobec niezamieszczenia w wyrokach rozstrzygnięć o wydatkach

postępowania karnego poniesionych przez Skarb Państwa oraz wydatkach

poniesionych na rzecz oskarżyciela posiłkowego, ustalił wysokość wydatków

Skarbu Państwa w związku z zakończonym postępowaniem karnym na kwotę

5.529,96 zł oraz wysokość wydatków na rzecz oskarżyciela posiłkowego na

kwotę 11.284,00 zł. W uzasadnieniu postanowienia sąd stwierdził, że kwota

5.529,96 zł to należne Skarbowi Państwa koszty procesu, uwzględniające oprócz

wydatków postępowania przygotowawczego (228,20 zł), wydatki postępowania

sądowego w wysokości 5.241,76 zł (opinie biegłych, zwrot należności świadka,

zwrot kosztów badań, ryczałt za doręczenia) i opłata.

Na to postanowienie zażalenie wnieśli obrońca skazanego i skazany.

Obrońca skazanego zarzucił rozstrzygnięciu brak określenia wysokości

poszczególnych wydatków składających się na ogólną sumę ustalonych

wydatków Skarbu Państwa, związanych z zakończonym postępowaniem

karnym, co uniemożliwia zbadanie zasadności ustaleń dokonanych przez sąd.

Zarzucił również, że wobec ostatecznego rozstrzygnięcia, uznającego skazanego

za winnego popełnienia czynu określonego w art. 157 § 3 k.k., a więc

o mniejszej szkodliwości, zmniejszeniu powinna ulec wysokość kosztów

procesu, które obciążają skazanego. Skarżący podniósł również, że sąd nie

rozważył, iż rachunek za badania audiometryczne nie został wystawiony na

rzecz oskarżycielki posiłkowej. Zarzucił nadto, że brak było podstaw, aby sąd

zobowiązał skazanego do ponoszenia wszystkich wydatków związanych

z ustanowieniem kolejnych pełnomocników oskarżycielki posiłkowej.

W konkluzji wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Skazany zarzucił orzeczeniu, podobnie jak jego obrońca, brak określenia

wysokości poszczególnych wydatków, uwzględnionych w końcowej sumie

wydatków poniesionych przez Skarb Państwa, co uniemożliwiło kontrolę

zasadności takiego rozstrzygnięcia. Nadto wniósł o zwolnienie go od zapłaty

części kosztów postępowania za pierwszą instancję, a to z uwagi na brak

rozstrzygnięcia w przedmiocie tych kosztów w orzeczeniu Sądu pierwszej

instancji.

Na podstawie tych okoliczności wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sąd odwoławczy prowadząc kontrolę, na skutek wniesionego zażalenia,

rozstrzygnięcia uzupełniającego w przedmiocie kosztów procesu, bada

prawidłowość orzeczenia pod względem rachunkowym i formalnym, ale także

może dokonać sprawdzenia zasadności określonych wpłat dokonanych w toku

postępowania sądowego (uchwała SN z dnia 17 września 1997 r., I KZP 18/97,

OSNKW 1997, z. 11-12, poz. 91). Ustalenie przez Sąd pierwszej instancji

wysokości wydatków, poniesionych przez Skarb Państwa w toku postępowania

karnego przez wskazanie ogólnej sumy wszystkich wydatków, bez określenia

poszczególnych wydatków (poza wydatkami postępowania przygotowawczego)

składających się na tę sumę i powiązania ich z konkretnymi czynnościami

procesowymi, czyni niemożliwym przeprowadzenie kontroli poprawności

rozstrzygnięcia sądu. Treść orzeczenia nie daje również podstawy do

rozstrzygnięcia zarzutów, dotyczących zasadności zaliczenia wskazanych

wydatków do kosztów sądowych.

Z tych względów, uznając zasadność zarzutów zażaleń, należało uchylić

zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustalenia wydatków Skarbu Państwa

i sprawę przekazać, w tym zakresie, do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji.

Przy

ponownym

rozpoznaniu

sprawy

sąd

powinien

dokonać

szczegółowego ustalenia wydatków poniesionych przez Skarb Państwa

w postępowaniu karnym.

Rozważając kolejny zarzut zażalenia obrońcy skazanego Sąd Najwyższy

pragnie wskazać, że przepis art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. statuuje zasadę, że

uzasadnionym wydatkiem, wchodzącym w skład kosztów procesu, jest ten

związany z ustanowieniem w sprawie jednego pełnomocnika. Wykładnia

gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że liczebnik użyty w jego

treści wskazuje nie to, ilu pełnomocników może strona ustanowić w sprawie,

gdyż to określa art. 88 § 1 w zw. z art. 77 k.p.k., ale za ustanowienie ilu może

oczekiwać zwrotu wydatków, w przypadku określonego zakończenia procesu

karnego. Zatem w sytuacji ustanowienia przez stronę w sprawie równocześnie

trzech pełnomocników, za uzasadniony wydatek zostanie uznany ten,

poniesiony na ustanowienie jednego pełnomocnika.

Jakie jednak zająć stanowisko w przedmiocie wydatków poniesionych

przez stronę na ustanowienie w sprawie, nie równocześnie, a w kolejności

więcej niż jednego pełnomocnika? Czy uznać, że wydatki poniesione na

ustanowienie wszystkich pełnomocników procesowych wchodzą w skład

kosztów procesu, czy też uznać, że tylko wydatki wyłożone na ustanowienie

jednego pełnomocnika zaliczyć należy do tych kosztów. Interpretacja

gramatyczna przepisu §1 pkt 2 art. 616 k.p.k. prowadzi do stwierdzenia, że do

uzasadnionych wydatków strony, wchodzących w skład kosztów procesu, należą

wydatki poniesione przez stronę na ustanowienie w sprawie wszystkich

kolejnych pełnomocników, gdyż każdy z nich, na określonym etapie

postępowania

karnego,

był

ustanowiony

jedynym

pełnomocnikiem

procesowym. Z treści uzasadnienia orzeczenia wynika, że taką interpretację

przyjął Sąd pierwszej instancji. Inna interpretacja nawiązująca do celu

analizowanego przepisu, limitującego wysokość wydatków, wchodzących

w skład kosztów procesu, daje podstawę do uznania za uzasadnione tylko

wydatki poniesione na ustanowienie w sprawie jednego pełnomocnika, nawet

gdyby w sprawie ustanowiony został, nie równocześnie, a kolejno więcej niż

jeden pełnomocnik.

Jednak te obie interpretacje oderwane od unormowań, przewidzianych

w procesie cywilnym, dotyczących zwrotu kosztów procesu (w tym wydatków

poniesionych na wynagrodzenie adwokata), które po myśli art. 89 k.p.k.

należało odpowiednio uwzględnić w kwestiach dotyczących pełnomocnika

ustanowionego w sprawie karnej, nie mogą być uznane za w pełni trafne.

Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. – strona przegrywająca sprawę

obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do

celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych

kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się m.in.

wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata (art. 98 § 3 k.p.c.). Zatem koszty

wynikające z równoczesnego umocowania w sprawie kilku adwokatów, z uwagi

na zawiłość sprawy, czy z innych przyczyn, będą z reguły uznane za niezbędne

tylko w granicach wydatków poniesionych na jednego adwokata (W. Siedlecki,

Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1966 r., s. 180). Natomiast koszty

dalszych, kolejno po sobie umocowanych pełnomocników nie mogą być uznane

za niezbędne, jeżeli adwokat zrezygnował z pełnomocnictwa ze względu na

nierzetelne działanie strony, albo jeżeli strona zrezygnowała z poprzedniego

pełnomocnika z przyczyn natury

subiektywnej (por. T. Bukowski,

Rozstrzyganie o kosztach procesu cywilnego, Warszawa 1971 r., s. 100-101 i T.

Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania

cywilnego, tom I, Warszawa 2003 r., s. 257). Uwzględniając – po myśli art. 89

k.p.k. – istniejące na gruncie procesu cywilnego unormowania i interpretacje,

w zakresie zaliczania wydatków poniesionych na pełnomocnika procesowego do

kosztów procesu stwierdzić należało, że w sytuacji ustanowienia w sprawie

karnej jednego, a następnie dalszych kolejno po sobie umocowanych

pełnomocników, do uzasadnionych wydatków w rozumieniu § 1 pkt 2 art. 616

k.p.k. nie zostaną zaliczone te poniesione na ustanowienie w sprawie dalszych

pełnomocników wtedy, gdy rozwiązanie umowy o świadczenie pomocy prawnej

nastąpiło z przyczyn leżących po stronie osoby udzielającej pełnomocnictwa,

a to nierzetelności strony wobec pełnomocnika albo rezygnacji przez stronę

z pełnomocnika z przyczyny natury subiektywnej. Zatem w tak określonej

sytuacji, uzasadnionym wydatkiem będzie koszt ustanowienia jednego

pełnomocnika w sprawie. Wysokość wydatków określona jest przez umowę

pełnomocnika ze stroną. Jeżeli należności te mieszczą się w granicach

obowiązujących stawek

(aktualnie określa je rozporządzenie Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), to

poniesione na ten cel wydatki przez stronę należy uznać za „ uzasadnione ”.

W braku umowy sąd powinien określić wysokość wynagrodzenia

adwokata, uwzględniając charakter i stopień zawiłości sprawy oraz wymagany

nakład pracy ( orzeczenie SN z dnia 31 marca 1955 r., I CZ 316/54, OSN 1955,

nr 4, poz. 89 i orzeczenie SN z dnia 25 stycznia 1978 r., II CZ 122/77, OSPiKA

1979, nr 4, poz. 73 ).

Przyjęcie przez Sąd Najwyższy innego stanowiska, niż w orzeczeniu sądu

pierwszej instancji, co do określenia uzasadnionych wydatków strony,

wchodzących w skład kosztów procesu, a więc podzielenie w części zarzutu

środka odwoławczego, nie spowodowało konieczności zmiany wysokości

wydatków określonych w tym orzeczeniu. Uwzględniając okoliczności sprawy,

w tym również jej charakter, znaczną długotrwałość procesu, należało uznać za

uzasadnione wydatki strony poniesione na ustanowienie reprezentacji

procesowej.

Co do wniosku o częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów procesu

stwierdzić należało, że to w jakiej wysokości skazany ma ponosić koszty

sądowe, rozstrzygnięte zostało w orzeczeniach sądów obu instancji i to ustalenie

jest dla skazanego wiążące. Gdyby skazany nie był w stanie zapłacić ustalonych

kosztów sądowych to może ubiegać się odrębnie o ich odroczenie, rozłożenie na

raty bądź umorzenie.

Zwolnienie

skazanego

od

ponoszenia

kosztów

sądowych

postępowania odwoławczego uzasadnione było jego sytuacją materialną.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

tego