WZ 15/12 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 10 MAJA 2012 R.

WZ 15/12

Wobec tego, że art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o

należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U.

Nr 49, poz. 445 ze zm.) z mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

22 marca 2011 r., SK 13/08 (Dz. U. z dnia 5 kwietnia 2011 r. Nr 72, poz.

389) utracił moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia,

a nowej regulacji ustawowej w tym zakresie dotychczas brak, przy ustalaniu

należących do kosztów procesu uzasadnionych wydatków oskarżonego

(art. 616 § 2 k.p.k.), które w razie jego uniewinnienia lub umorzenia

przeciwko niemu postępowania karnego w sprawach z oskarżenia

publicznego ponosi Skarb Państwa (art. 632 pkt 2 k.p.k.), należy aktualnie

kierować się wskazaniami art. 13 powołanego dekretu oraz pomocniczo art.

86 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach

cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), jak również regulacjami

zawartymi w rozporządzeniach: Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca

2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu

kosztów używania dla celów służbowych samochodów osobowych,

motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr

27, poz. 271 ze zm.) oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19

grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności

przysługujących

pracownikowi

zatrudnionemu

w

państwowej

lub

samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na

obszarze kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990 ze zm.)

Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś.

Sędziowie: SN M. Buliński, WSO (del. do SN.) K. Mastalerz

(sprawozdawca).

Prokurator WPO del. do Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk.

M. Kawalec.

Sąd Najwyższy w sprawie Bogdana N. uniewinnionego od zarzutu

popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k. w zb. z art. 271 §

3 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na

posiedzeniu w dniu 10 maja 2012 r., zażalenia Bogdana N. na

postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 lutego 2012

r., po wysłuchaniu prokuratora,

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę p r z e k a z a ł Wojskowemu

Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r. Wojskowego Sądu Okręgowego w

W. Bogdan N. został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa

określonego w art. 231 § 2 k.k. w zb. z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § 1

k.k.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 października 2011 r. utrzymał w

mocy powołane wyżej orzeczenie.

Bogdan N. złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz wydatków

poniesionych przez niego w związku z prowadzonym postępowaniem

karnym w łącznej wysokości 7 400 zł.

Na wyliczoną przez wnioskodawcę kwotę składają się: koszty

dojazdów na rozprawy z użyciem samochodu osobowego marki Opel

Frontera o pojemności powyżej 2000 cm3, diety, koszty noclegu.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 27 lutego

2012

r.

przyznał Bogdanowi

N. kwotę

1 624 zł

tytułem

zwrotu

uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z prowadzonym

postępowaniem karnym. Za podstawę wyliczenia wydatków Sąd pierwszej

instancji przyjął art. 4 ust. 1 w zw. z art. 13 dekretu z dnia 26 października

1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu

sądowym (Dz. U. Nr 49 poz. 445 ze zm.).

Na powołane wyżej postanowienie złożył zażalenie Bogdana N.

Skarżący kwestionuje sposób i wysokość wyliczenia należności z tytułu

wyłożonych wydatków. Bogdan N. podnosi, iż z uwagi na miejsce

zamieszkania i wyznaczone godziny rozpoczynania rozpraw nie mógł

korzystać z publicznych środków transportu, gdyż byłoby to dla niego

uciążliwe

pod

względem

psychicznym

i

fizycznym.

Konieczność

zabezpieczenia samochodu przed kradzieżą generowałaby dodatkowe

koszty. W ocenie skarżącego korzystanie przez niego z prywatnego

samochodu

było

najbardziej

optymalnym

rozwiązaniem

służącym

wykonaniu obowiązku udziału w rozprawach. Autor zażalenia zwraca także

uwagę na brzmienie art. 4 ust. 1 powołanego dekretu, zgodnie z którym „...

z braku zaś takiego środka – koszty przejazdu najtańszego z dostępnych

środków lokomocji...”. Zdaniem skarżącego powołany przepis dopuszczał

możliwość przyznania kosztów przejazdu na wezwanie sądu prywatnym

samochodem. Bogdan N. odnosi się także do niekonsekwencji w sposobie

naliczania należności za koszty podróży, której miał się dopuścić w

zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji. Autor zażalenia

reprezentuje pogląd, że skoro Wojskowy Sąd Okręgowy w W. nie przyjął

jego sposobu wyliczania kosztów przejazdu polegającego na zwrocie

wydatków związanych z wykorzystaniem samochodu prywatnego, to tym

samym nie miał podstaw do odliczenia kwoty 1 600 zł wręczonej przez

współoskarżonego Mariana S. jako partycypacji w wymienionych kosztach.

W ocenie skarżącego powinien on otrzymać rekompensatę moralną i

koszty przejazdu wynikłe z niesłusznego oskarżenia, zwłaszcza że sytuacja

materialna jego 4 osobowej rodziny nie jest dobra.

Bogdan N. wnosi o „o zrozumienie i pozytywne rozpatrzenie

zażalenia”, przez co rozumie zwrot kosztów 27 wyjazdów na wezwanie

sądu, co daje łącznie przejechanych 15 525 km, przy zużyciu 1 552 litrów

paliwa, po 3.70 zł za litr. W sumie Bogdan N. wylicza koszty uczestnictwa w

postępowaniu karnym na kwotę 5 742 zł, co stanowi jedynie koszt paliwa,

bez amortyzacji samochodu.

Sąd Najwyższy, zważył.

Bezspornym jest, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 22

marca 2011 r., SK 13/08, stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 4 ust. 1

cyt. dekretu z dnia 26 października 1950 r., przy czym ustalił, iż traci on

moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w

Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powołany wyrok został

ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 5 kwietnia 2011 r. Nr 72, poz. 389.

Wynika stąd, że w chwili wydania zaskarżonego postanowienia art. 4 ust. 1

powołanego dekretu jeszcze obowiązywał, ale aktualnie utracił już moc.

Podkreślić zatem należy trafność orzeczenia Sądu pierwszej instancji w

chwili wydania. Obecnie jednak z uwagi na utratę mocy obowiązującej art. 4

ust. 1 powołanego dekretu sposób wyliczania wydatków zaprezentowany w

zaskarżonym postanowieniu stał się nieaktualny. W uzasadnieniu wyroku z

dnia 22 marca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny dostrzegł pilną potrzebę

unowocześnienia i ujednolicenia przez ustawodawcę zwrotu kosztów

podróży i innych kosztów ponoszonych przez świadków w postępowaniu

karnym.

Do

chwili

obecnej

nie

wykonano

zalecenia

Trybunału

Konstytucyjnego, a projekt stosownej ustawy o zmianie ustawy Kodeks

postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druk Nr 270 Sejmu

RP VII kadencji) został złożony w Sejmie w dniu 15 marca 2012 r. Pomimo

zaistniałego stanu prawnego istnieje podstawa prawna żądania zwrotu

kosztów podróży świadka i innych osób wzywanych w postępowaniu

karnym, gdyż jest nią art. 3 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 13 cyt. dekretu z dnia 26

października 1950 r. Problemem natomiast staje się sposób i zasady

naliczania kosztów przejazdu dla osoby wzywanej do udziału w

postępowaniu karnym i jej zwiększonych wydatków na wyżywienie. W

ocenie Sądu Najwyższego niezbędne jest w aktualnej sytuacji prawnej

skorzystanie z regulacji zawartych w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej. Nie może bowiem w demokratycznym państwie

prawa istnieć sytuacja, w której obywatel wzywany do sądu w

postępowaniu karnym, w przeciwieństwie do stron czy też uczestnika

postępowania

cywilnego,

nie

otrzymuje

rekompensaty

kosztów

za

wykonanie ustawowego obowiązku stawiennictwa na wezwanie organu

państwowego. Zgodnie z powołanym przepisem ustawy zasadniczej

wszyscy są równi wobec prawa i wszyscy mają prawo do równego

traktowania przez władze publiczne oraz nie mogą być dyskryminowani.

Realizując ten nakaz zasadnym jest sięgnięcie do regulacji odnoszących

się do należności osób wzywanych do sądu określonych w art. 86 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz. U. z

2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.). Z zapisu art. 13 dekretu z dnia 26

października 1950 r. wynika, że w wypadkach gdy obowiązujące przepisy

przewidują

przyznanie

stronie

należności

z

tytułu

jej

udziału

w

postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się w wysokości

przewidzianej dla świadków. Zgodnie natomiast z treścią art. 86 ust. 1 i 2

cyt. ustawy, świadkowi przysługuje zwrot kosztów podróży – z miejsca jego

zamieszkania do miejsca wykonywania czynności sądowej na wezwanie

sądu,

według

przysługujących

zasad

obowiązujących

pracownikowi

przy

zatrudnionemu

naliczaniu

w

należności

państwowej

lub

samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na

obszarze kraju. Według tych samych zasad świadkowi przysługuje zwrot

kosztów noclegu oraz utrzymania w miejscu przesłuchania. Sposób

naliczenia

zwrotu

kosztów

stawiennictwa

został

określony

w

rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie

warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania

do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów

niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) i

rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002

r.

w

sprawie

przysługujących

wysokości

pracownikowi

oraz

warunków

zatrudnionemu

ustalania

w

należności

państwowej

lub

samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na

obszarze kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1990 ze zm.).

Wskazane akty prawne, obok przepisu art. 632 pkt 2 k.p.k., do

momentu uchwalenia wspomnianej nowelizacji Kodeksu postępowania

karnego, mogą być podstawą rozpatrywania wniosku Bogdana N.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji, posiłkując się

wspomnianymi przepisami powinien dokładnie określić dni, w których

Bogdan N. uczestniczył w rozprawach, z uwzględnieniem czasu ich trwania

i czasu niezbędnego do powrotu miejsca zamieszkania, przebywanych

przez wnioskodawcę odległości, zasadności wyboru środka lokomocji.

W aktualnej sytuacji prawnej, Sąd Najwyższy postanowił jak na

wstępie.