WZ 14/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 22 MAJA 2003 R.

WZ 14/03

Ze względu na to, że osoba, która wykonywała zawód sędziego lub

prokuratora, nie może w ciągu dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego

zawodu wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której

zajmowała powyższe stanowiska (art. 67 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. –

Prawo o adwokaturze, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.),

środek odwoławczy wniesiony przez adwokata objętego wspomnianą karencją

od orzeczenia sądu wydanego w tym okręgu, chociażby kierowany był do Sądu

Najwyższego, należy uznać za pochodzący od osoby nieuprawnionej (art. 429 §

1 k.p.k.).

Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś.

Sędziowie

SN:

M. Pietruszyński,

B. Rychlicki

(sprawozdawca).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk W.

Dubas.

Sąd Najwyższy w sprawie Kazimierza J., podejrzanego o popełnienie

przestępstw określonych w art. 228 § 3 i in. k.k., po rozpoznaniu w Izbie

Wojskowej na posiedzeniu w dniu 22 maja 2003 r. zażalenia podejrzanego oraz w

związku z zażaleniem jego obrońcy adw. Artura J., na postanowienie Wojskowego

Sądu Okręgowego w W. z dnia 29 kwietnia 2003 r., w kwestii przedłużenia środka

zapobiegawczego – tymczasowego aresztowania na podstawie art. art. 430 § 1 w

zw. z art. 429 § 1, 437 § 1 k.p.k.

1) pozostawił zażalenie obrońcy podejrzanego adw. Artura J. bez rozpoznania,

2) nie uwzględnił zażalenia podejrzanego i zaskarżone postanowienie utrzymał w

mocy.

Z uzasadnienia:

Wojskowy Sąd Okręgowy w W., postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2003 r., na

podstawie art. 263 § 2 k.p.k., przedłużył środek zapobiegawczy – tymczasowe

aresztowanie wobec Kazimierza J., podejrzanego o popełnienie przestępstw

określonych w art. 228 § 3 i in. k.k., do dnia 11 sierpnia 2003 r. Wojskowy Sąd

Okręgowy w W., uzasadniając swoje stanowisko, wywiódł, iż organy ścigania

aktywnie prowadzą czynności procesowe o szerokim zakresie (przesłuchanie

świadków, gromadzenie stosownej dokumentacji, zasięganie opinii biegłych). Ze

względu na szeroki zakres śledztwa, do wykonania pozostają jeszcze inne czynności

procesowe w kontekście zarzucanego podejrzanemu czynu (pkt 2 stosownego

postanowienia prokuratora o przedstawieniu zarzutów). Ponadto zważywszy, na

„chwiejną postawę” podejrzanego, istnieje obawa, iż podejrzany będzie nakłaniał do

składania fałszywych zeznań bądź w inny sposób utrudniał postępowanie karne.

Aktualna nadal jest przesłanka surowej kary grożącej podejrzanemu za zarzucane

przestępstwa. W tej sytuacji, według oceny Wojskowego Sądu Okręgowego w W.,

tylko ten środek zapobiegawczy zabezpieczy prawidłowy tok postępowania, skoro

nie zaistniały uwarunkowania, o których mowa w art. 259 k.p.k.

Na postanowienie to zażalenie wniósł obrońca podejrzanego adw. Artur J. oraz

podejrzany Kazimierz J.

Obrońca, zaskarżając postanowienie w całości, zarzucił, na podstawie art. 427 §

1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 3 k.p.k., błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za

podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia, polegający na uznaniu,

iż nie zaistniały negatywne przesłanki określone w art. 259 k.p.k. w sytuacji, kiedy

właściwa analiza materiału dowodowego, w szczególności zaświadczeń od lekarza

psychiatry, w sposób jednoznaczny wskazuje na istnienie przesłanek negatywnych z

art. 259 § 1 pkt 2 k.p.k. Ponadto, na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2,

zarzucił rażącą obrazę art. 263 § 2 k.p.k., polegającą na przedłużeniu tymczasowego

aresztowania, bez wykazania, jakie to szczególne okoliczności sprawy

uniemożliwiły ukończenie postępowania przygotowawczego w terminie określonym

w art. 263 § 1 k.p.k. Skarżący, na tych podstawach, wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w W.

Z kolei podejrzany w zażaleniu sformułował oba zarzuty tożsame z tymi, które

podniósł jego obrońca, a ponadto w uzupełnieniu zażalenia podniósł „zarzut obrazy

art. 249 § 1 k.p.k., polegający na błędnym uznaniu, iż dopuścił się on zarzuconych

mu czynów, gdy tymczasem w sprawie brak jest dowodów wskazujących na duże

prawdopodobieństwo popełnienia tych czynów; zarzut obrazy art. 309 § 2 i 3 k.p.k.

w zw. z art. 263 § 2 k.p.k., polegający na przedłużeniu okresu trwania

tymczasowego aresztowania do dnia 11 sierpnia 2003 r., tj. ponad okres trwania

śledztwa, które od dnia 18 lutego 2003 r. nie zostało przedłużone. W sytuacji gdy w

aktach głównych sprawy nie było w tym przedmiocie postanowienia prokuratora

nadrzędnego (Wojskowej Prokuratury Okręgowej w W.), Wojskowy Sąd Okręgowy

w W. rażąco naruszył przepis art. 263 § 2 k.p.k.”. Podejrzany w konkluzji wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Zażalenia te stosownym zarządzeniem Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego

w W. zostały przyjęte, a ze wzglęgu na niemożność utworzenia składu orzekającego

(sędzia przebywa na urlopie i wątpliwości co do okoliczności wniesienia zażalenia

przez osobę nieuprawnioną), Wojskowy Sąd Okręgowy w W. w trybie art. 463 § 1

k.p.k. oba te środki odwoławcze przekazał Sądowi Najwyższemu do rozpoznania.

(...)

Na posiedzeniu Sądu Najwyższego obrońca podejrzanego adw. Artur J. wniósł o

uwzględnienie zażalenia w całości. Podniósł, iż w rozumieniu art. 67 ustawy z dnia

26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz.

1058 ze zm.) jest osobą uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego, albowiem

został wpisany na listę adwokatów i ustanowiony w toku postępowania przed sądem

pierwszej instancji. Z kolei drugi obrońca podejrzanego adw. Piotr R., w całości

popierał zażalenie podejrzanego. Natomiast prokurator Naczelnej Prokuratury

Wojskowej wniósł o pozostawienie bez rozpoznania zażalenia obrońcy

podejrzanego adw. Artura J., jako wniesionego przez osobę nieuprawnioną, w trybie

art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., oraz o nieuwzględnienie zażalenia

podejrzanego i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. Zażalenie adw. Artura J., obrońcy podejrzanego Kazimierza J., należało

pozostawić bez rozpoznania z następujących powodów. Kontrola odwoławcza

wniesionego środka odwoławczego nie koncentruje się wyłącznie na jego granicach

i zakresie zaskarżenia wydanego in concreto postanowienia, ale z urzędu kontroli

sądu odwoławczego w sytuacji, gdy ujawniły się wątpliwości co do okoliczności, o

których mowa w art. 429 § 1 k.p.k., ocenie tegoż sądu podlega fakt, czy osoba

wnosząca zażalenie do Sądu Najwyższego – Izba Wojskowa jest osobą uprawnioną

do wniesienia tego środka (art. 655 § 1 pkt 1 k.p.k.).

Z pisma Prokuratury Okręgowej w W. z dnia 30 kwietnia 2003 r. wynika, że

adw. Artur J. w okresie od dnia 10 maja 1996 r. do dnia 31 lipca 2002 r. zajmował

stanowisko prokuratora Prokuratury Rejonowej w W. Z dniem 31 lipca 2002 r.

nastąpiło wygaśnięcie stosunku służbowego wobec zrzeczenia się przez Artura J.

stanowiska prokuratora. Pismo to wpłynęło do Wojskowej Prokuratury

Garnizonowej w W. w dniu 7 maja 2003 r. i treść tego pisma nie była znana

Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. (por. postanowienie tego Sądu z dnia 13

maja 2003 r.). Z kolei z oświadczenia adw. Artura J., złożonego na posiedzeniu

Sądu Najwyższego, wynika, iż uzyskał on wpis na listę adwokatów, udzielony przez

Okręgową Radę Adwokacką w P., oraz że wyznaczono mu siedzibę w D. Ponadto

podniósł on, że art. 67 cyt. ustawy dotyczy karencji odnoszącej się li tylko do wpisu

na listę adwokatów. Sąd Najwyższy nie aprobuje wywodów adw. Artura J. w tej

części z następujących powodów. Wspomniany art. 67 m.in. stanowi, że „osoby,

które wykonywały zawód sędziego lub prokuratora, nie mogą (podkr. SN) w ciągu

dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu wykonywać zawodu

adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której zajmowały powyższe

stanowisko” (...). Z kolei art. 4 ust. 1 tejże ustawy określa, iż zawód adwokata

polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności m.in. na występowaniu

przed sądami i urzędami. Według oceny Sądu Najwyższego, użycie przez

ustawodawcę w art. 67 cyt. ustawy tego typu sformułowań było zamierzeniem

celowym, jako konsekwencja racjonalności ustawodawcy. „Dwuletni okres karencji

jako rezultat ratio legis tego przepisu sprzyja, aby wykluczyć jakiekolwiek

tendencje do wykorzystywania przez nowo wpisanego swych znajomości z okresu

poprzedniej pracy w sądownictwie czy prokuraturze” (tak Z. Krzemiński: Prawo o

adwokaturze – Komentarz, Warszawa 1998, s. 125). Sąd Najwyższy akceptuje

pogląd doktryny w tej materii. W niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt, że adw.

Artur J. występuje przed Wojskowym Sądem Okręgowym w W., skoro

ustawodawca zastrzegł, iż wykonywanie zawodu adwokata przez osobę uprzednio

zajmującą stanowisko prokuratora lub sędziego nie może być wykonywane w

okręgu tej izby adwokackiej, w której (podkr. SN) osoby te zajmowały powyższe

stanowisko. Nie mają też wpływu na to odpowiednie regulacje prawno-ustrojowe,

dotyczące obszaru i właściwości Wojskowego Sądu Okręgowego w W. (...) (por. §

1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 listopada 1998 r. w

sprawie utworzenia sądów wojskowych oraz określenia ich siedzib i obszarów ich

właściwości, Dz.U. Nr 146, poz. 956 ze zm.).

(...) W tej sytuacji Sąd Najwyższy uważa za celowe wyrażenie stanowiska

ogólniejszej natury: osoba, która w ciągu dwóch lat od dnia zwolnienia ze

stanowiska sędziego lub prokuratora, wykonuje zawód adwokata, z mocy prawa nie

może wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której

uprzednio zajmowała powyższe stanowiska. A zatem nie jest osobą uprawnioną do

wniesienia środka odwoławczego jako obrońca podejrzanego (art. 425 § 1 k.p.k.),

skoro zaś środek ten został przyjęty, sąd odwoławczy pozostawia go bez

rozpoznania w trybie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., jako wniesiony przez

osobę nieuprawnioną.

Na koniec przedstawionych rozważań zaakcentować należało, iż wbrew temu, co

podniósł obrońca podejrzanego adw. Artur J., może on wykonywać zawód

adwokata przed Sądem Najwyższym – Izba Wojskowa, albowiem Sąd Najwyższy

jako naczelny organ władzy sądowniczej, mający swoją siedzibę w Warszawie, nie

jest sądem, który ma siedzibę w okręgu określonej izby adwokackiej ( arg . z art. 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.; z uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 8 czerwca 1988 r.,

III AZP 7/88, OSNCP 1989, z. 1 poz. 5; P. Piszczek, M. Leszczyński: Orzecznictwo

Sądu Najwyższego – Prawo o adwokaturze. Ustawa o radcach prawnych, Warszawa

1994, teza 23, pkt III, s. 158–159).

II. Zażalenia podejrzanego Kazimierza J. należało nie uwzględnić z

następujących powodów (...).