WZ 13/02 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 CZERWCA 2002 R.

WZ 13/02

W postępowaniu przewidzianym w rozdziale 58 k.p.k., dochodzącemu

odszkodowania lub zadośćuczynienia nie przysługuje zwrot wydatków

poniesionych w związku z ustanowieniem pełnomocnika, nawet jeżeli

roszczenie uwzględniono.

Przewodniczący: sędzia SN płk J. Steckiewicz

(sprawozdawca).

Sędziowie SN: płk B. Rychlicki, płk W. Maciak.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Żak.

Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda G., po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu

11 czerwca 2002 r., zażalenia tegoż Ryszarda G. na postanowienie Wojskowego

Sądu Okręgowego w P. z dnia 16 kwietnia 2002 r. w przedmiocie zwrotu kosztów

poniesionych w związku z postępowaniem o odszkodowanie

u t r z y m a ł zaskarżone postanowienie w m o c y ( . . . )

Z uzasadnienia:

Ryszard G. przy pomocy ustanowionego przez siebie pełnomocnika dochodził

przed Wojskowym Sądem Okręgowym w P. odszkodowania i zadośćuczynienia za

niesłuszne skazanie.

Po zapadnięciu korzystnego dla siebie wyroku, wystąpił do sądu „o zwrot

poniesionych kosztów procesowych w wysokości 7 758, 39 zł”. Na kwotę tę

składały się: koszty zastępstwa procesowego w obu instancjach (6 500 zł), koszt

opracowania wycinków prasowych (274,50 zł), koszt dojazdów pełnomocnika oraz

diety (983,89 zł).

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2002 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

wniosku tego nie uwzględnił. Powołując się na dwa orzeczenia Sądu Najwyższego

(OSNKW 1992, z. 7–8, poz. 58 i OSNKW 1992, z. 3–4, poz. 23) skonstatował, że

koszty zastępstwa pełnomocnika z wyboru nie należą do kosztów postępowania, a

zatem nie jest możliwy ich zwrot.

Na to postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie, wnosząc o uwzględnienie

swojego żądania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Autor zażalenia w uzasadnieniu, stwierdził, że „oba rozstrzygnięcia Sądu

Najwyższego zapadły na gruncie nieobowiązującego już kodeksu postępowania

karnego z 1969 r., a kodeks ten w przeciwieństwie do kodeksu postępowania

karnego z 1997 r. nie zawierał regulacji zawartej w art. 558 k.p.k. ...”, a zatem

należało „sięgnąć do przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 98 k.p.c. i

następnych” i uwzględnić wniosek o zwrot kosztów związanych z udziałem

pełnomocnika w postępowaniu sądowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Jest faktem, że art. 558 k.p.k. nie miał odpowiednika w kodeksie postępowania

karnego z 1969 r., ale to jeszcze wcale nie oznacza – jak wywodzi wnioskodawca w

zażaleniu – że w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie należy obecnie

stosować przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Nie jest też prawdą, że powołane w zaskarżonym postanowieniu orzeczenia Sądu

Najwyższego zdezaktualizowały się w związku ze zmianą w 1997 r. przepisów

procedury karnej.

Artykuł 558 k.p.k. wyraźnie wskazuje na subsydiarność przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, a to oznacza, że stosuje się je tylko w kwestiach

nieuregulowanych przez procedurę karną. Innymi słowy, sięganie do przepisów

kodeksu postępowania cywilnego możliwe będzie wówczas, gdy w kodeksie

postępowania karnego brak jest wystarczających unormowań do rozstrzygnięcia

konkretnej kwestii dotyczącej dochodzenia roszczeń przewidzianych w art. 552

k.p.k. lub przepisy zawarte w rozdziale 58 kodeksu postępowania karnego odsyłają

wprost do kodeksu postępowania cywilnego.

Odpowiedzi na pytanie, jakie przepisy należy stosować w postępowaniu o

odszkodowanie za niesłuszne skazanie, należy szukać nie w przepisach

postępowania cywilnego, lecz karnego, chyba że zachodzą okoliczności, o których

była mowa, a co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Wnioskodawcy nie należy się zatem zwrot kosztów za udział w postępowaniu

pełnomocnika, i to niezależnie od tego, że postępowanie w sprawach o

odszkodowanie wolne jest od kosztów (art. 554 § 2 in fine k.p.k.), w skład których

wchodzą również „uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w

sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika” (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. ).

Pomimo bowiem zmiany niektórych przepisów w rozdziale 58 (dodanie art. 558

k.p.k.) lub nowej redakcji innych, nadal obowiązują przecież normy odnoszące się

do procesu karnego, które stanowią, że wydatki związane z ustanowieniem obrońcy

lub pełnomocnika wykłada strona, która go ustanowiła (art. 620 k.p.k.), zwrot zaś

wynagrodzenia obrońcy (odpowiednio pełnomocnika) może mieć miejsce wówczas,

gdy jest to wyraźnie unormowane (patrz art. 632 pkt 2 k.p.k.)

Chociaż w powołanym postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia

1992 r., III KZ 1/92 (OSNKW 1992, z. 7–8, poz. 58), mowa jest o „udziale

adwokata”, a nie pełnomocnika, to w niczym nie zmienia to trafności i aktualności

tego orzeczenia. W procesie karnym zasadą jest bowiem, że pełnomocnikiem jest

adwokat. Z kolei uprawnienie do obrony obejmuje również uprawnienie do

działania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu o odszkodowanie za

niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 556 § 4 k.p.k.).

Trzeba również podkreślić, że kodeks postępowania karnego z 1997 r., który już

obowiązywał w czasie, gdy toczyło się postępowanie o odszkodowanie

zainicjowane przez Ryszarda G., w przeciwieństwie do kodeksu postępowania

karnego z 1969 r., dawał wnioskodawcy prawo do żądania wyznaczenia mu

pełnomocnika z urzędu (art. 78 § 1 w zw. z art. 88 § 1 k.p.k. ) (...).