WZ 11/03 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 23 MAJA 2003 R.*

WZ 11/03

Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu – Zastępca Prokuratora Generalnego nie jest uprawniony do

wniesienia kasacji szczególnej (art. 521 k.p.k.), gdyż w ramach prokuratury nie

może wykonywać czynności, które ustawa zastrzega wyłącznie do właściwości

Prokuratora Generalnego (art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze – jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 ze zm.).

Przewodniczący: sędzia SN M. Buliński (sprawozdawca).

Sędziowie SN: W. Błuś, W. Maciak.

Sąd Najwyższy w sprawie Jerzego K. i Stanisława M., wobec których umorzono

postępowanie karne, ze względu na brak cechy bezprawności, po rozpoznaniu w

Izbie Wojskowej, na posiedzeniu w dniu 23 maja 2003 r. zażalenia Dyrektora

Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępcy

Prokuratora Generalnego na zarządzenie upoważnionego sędziego z dnia 16

kwietnia 2003 r. o odmowie przyjęcia kasacji wniesionej przez Dyrektora Głównej

Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępcę Prokuratora

Generalnego od postanowienia Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 20

września 2002 r.,

u t r z y m a ł w m o c y zaskarżone zarządzenie.

*Po postanowieniu opublikowane jest również zaskarżone zarządzenie.

Uzasadnienie:

Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa postanowieniem z dnia 20 września 2002 r.

utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 19

lipca 2002 r. o umorzeniu postępowania karnego wobec Jerzego K. i Stanisława M.,

na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., ze względu na brak cechy bezprawności.

Kasację od tego postanowienia wniósł w dniu 13 marca 2003 r. Dyrektor

Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępca

Prokuratora Generalnego.

Upoważniony sędzia (art. 93 § 2 k.p.k.) zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2003 r.

odmówił przyjęcia tej kasacji, jako pochodzącej od nieuprawnionego podmiotu.

Zażalenie na to zarządzenie upoważnionego sędziego wniósł Dyrektor Głównej

Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępca Prokuratora

Generalnego, zarzucając temu zarządzeniu obrazę art. 521 k.p.k. i art. 429 § 1

k.p.k., gdyż, zdaniem skarżącego, z treści kasacji jednoznacznie wynika, że została

ona wniesiona przez Prokuratora Generalnego.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie wniesione przez Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępcy Prokuratora Generalnego nie jest

zasadne.

Upoważniony sędzia trafnie zauważył, że uprawnienie do wniesienia kasacji w

trybie art. 521 k.p.k. ma, oprócz Rzecznika Praw Obywatelskich Minister

Sprawiedliwości – Prokurator Generalny, a na podstawie art. 657 § 1 k.p.k. – także

Naczelny Prokurator Wojskowy (por. postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 22 stycznia 2003 r., WK 48/02, OSNKW 2003, z. 3–4, poz.

31).

Podkreślić należy, iż uprawnienia do wnoszenia kasacji szczególnych są zawarte

w akcie prawnym w formie ustawy. Z ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze (art. 10 ust. 2) wynika jednoznacznie, że Prokurator Generalny nie

może zlecać podległym mu prokuratorom czynności zastrzeżonych ustawą

wyłącznie do jego właściwości.

Żaden akt rangi ustawowej nie nadaje uprawnienia do wnoszenia kasacji

szczególnej Dyrektorowi Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu – Zastępcy Prokuratora Generalnego.

Te poglądy nie są kwestionowane przez żalącego.

Żalący podniósł, że to nie on wniósł kasację, lecz uczynił to Prokurator

Generalny, a to, że uprawnienie do wnoszenia kasacji w trybie art. 521 k.p.k. ma

Prokurator Generalny, jest bezsporne.

Argumenty podnoszone w zażaleniu są nierzetelne.

Z pierwszych wyrazów zawartych w kasacji wynika jednoznacznie, że autorem

kasacji jest „Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu Witold Kulesza Zastępca Prokuratora Generalnego”. Co prawda dalej

napisano „Kasacja Prokuratora Generalnego”, a przy podpisie „w zastępstwie

Prokuratora Generalnego” to jednak nie przedstawiono żadnych dokumentów

zaświadczających o tym, że Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko

Narodowi Polskiemu pełni obowiązki Prokuratora Generalnego, lub aby w tym

czasie go zastępował, zwłaszcza iż kasacja sygnowana jest pieczęcią „Instytut

Pamięci Narodowej – Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Polskiemu”.

Uznając, że kasację wniósł Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu, Sąd Najwyższy, podzielając pogląd

upoważnionego sędziego, że kasacja pochodzi od nieuprawnionego podmiotu,

utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie.

WK 8/03

ZARZĄDZENIE

upoważnionego sędziego (art. 93 § 2 k.p.k.)

Dnia 16 kwietnia 2003 r.

Sędzia SN: ppłk A. Tomczyk

Na podstawie art. 530 § 2 w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.

zarządzam:

odmówić przyjęcia kasacji wniesionej przez Dyrektora Głównej Komisji Ścigania

Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Zastępcy Prokuratora Generalnego od

postanowienia Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r.

Uzasadnienie:

Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu,

będący z mocy art. 19 ust. 4 zd. ost. ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie

Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

(Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.) jednym z zastępców Prokuratora Generalnego,

powołując się na upoważnienie udzielone mu przez Ministra Sprawiedliwości –

Prokuratora Generalnego zarządzeniami nr 26/02/BM z dnia 8 kwietnia 2002 r. i nr

40/02/BM z dnia 8 lipca 2002 r. oraz na przepis art. 525 § 2 k.p.k., wniósł do Sądu

Najwyższego – Izby Wojskowej kasację na niekorzyść oskarżonych Jerzego K. i

Stanisława M. od postanowienia tego Sądu z dnia 20 września 2002 r.

Badając dopuszczalność tej kasacji przez pryzmat art. 530 § 1 i 2 k.p.k., należy

podnieść, co następuje:

Kasacja, wniesiona na podstawie art. 525 § 2 k.p.k., odwołuje się do przepisu art.

521 k.p.k., wskazując tym samym, że nie jest kasacją strony, lecz uprawnionego

podmiotu. Zgodnie zaś z art. 521 k.p.k., uprawnionymi do wniesienia kasacji tzw.

szczególnej są: Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny oraz Rzecznik

Praw Obywatelskich. Poza tymi podmiotami, uprawnienia do wnoszenia kasacji

szczególnej – jak wywiódł to Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa w postanowieniu

składu siedmiu sędziów z dnia 22 stycznia 2003 r., WK 48/02 (niepubl.) – do Izby

Wojskowej Sądu Najwyższego ma Naczelny Prokurator Wojskowy, gdyż na

podstawie art. 657 § 1 k.p.k. dysponuje uprawnieniami procesowymi Prokuratora

Generalnego. W odniesieniu do Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni

przeciwko Narodowi Polskiemu, Kodeks postępowania karnego nie zawiera

analogicznego unormowania. Nie zawiera go również ani ustawa z dnia 20 czerwca

1985 r. o prokuraturze (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz. 206 ze zm.), ani

ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, która nadaje uprawnienia

procesowe przewidziane dla prokuratora w Kodeksie postępowania karnego

prokuratorom Instytutu Pamięci (...), w tym również w sprawach, które podlegają

orzecznictwu sądów wojskowych (art. 45 ust. 2), a ponadto wskazuje, że w

postępowaniu odwoławczym oraz kasacyjnym występują prokuratorzy Głównej

Komisji (art. 45 ust. 9). Z tych jednoznacznych unormowań nie wynika, aby

Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, który

jest prokuratorem przełożonym prokuratorów tej komisji oraz komisji oddziałowych

(art. 47 ust. 1), miał uprawnienia procesowe do wnoszenia kasacji szczególnych, w

tym w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych. Nie ulega

bowiem wątpliwości, że gdyby zamiarem ustawodawcy było wyposażenie go w

takie kompetencje, choćby w sprawach podlegających właściwości prokuratorów

Instytutu Pamięci (...), zawarłby stosowne rozwiązanie albo w Kodeksie

postępowania karnego (wzorem art. 657), albo w powołanych już ustawach: o

prokuraturze albo o Instytucie Pamięci (...).

Ze względu na to, że autor, będącej przedmiotem analizy (oczywiście w ramach

zakreślonych na wstępie) kasacji powołuje się również, a może przede wszystkim,

na udzielone mu przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego

upoważnienie, nie można nie odnieść się do treści, wskazanych w piśmie

przesyłającym kasację, zarządzeń.

Otóż, zarządzenie nr 26/02/BM Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora

Generalnego z dnia 8 kwietnia 2002 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności

członków kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości i zmieniające je tylko w

odniesieniu do osoby Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego

zarządzenie nr 40/02/BM z dnia 8 lipca 2002 r. ustalają zakres czynności Ministra

Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego, Sekretarza Stanu i Podsekretarzy

Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, jak również (poza zakresem

przedmiotowym wskazanym w tytule) czynności Prokuratora Krajowego oraz

trzech innych zastępców Prokuratora Generalnego, upoważniając tych ostatnich

m.in. do wnoszenia kasacji, przy czym Naczelnego Prokuratora Wojskowego i

Dyrektora Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – w

zastępstwie Prokuratora Generalnego. Konstytucyjność tego aktu prawa

wewnętrznego w zakresie skuteczności upoważnienia może budzić wątpliwości.

Dotyczy ono bowiem czynności zastrzeżonych ustawą dla Ministra Sprawiedliwości

– Prokuratora Generalnego (art. 521 k.p.k.) i objętych zakazem wynikającym z art.

10 ust. 2 in fine ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze. Kwestia ta nie jest

jednak przedmiotem badania w niniejszym zarządzeniu. Niemniej jednak

podkreślenia wymaga, że i z tego zarządzenia, w omawianym fragmencie

odzwierciedlającego regulacje prawa powszechnie obowiązującego w świetle

wskazanej wykładni Sądu Najwyższego, jednoznacznie wynika, iż „Zastępca

Prokuratora Generalnego – Naczelny Prokurator Wojskowy (...) w zastępstwie

Prokuratora Generalnego wnosi kasacje do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w

sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych...”.

Ponieważ sprawa, w której wniesiono kasację, bez wątpienia podlega

orzecznictwu sądów wojskowych, uznać trzeba, że Dyrektor Głównej Komisji

Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – wobec braku jakichkolwiek

podstaw prawnych – jest podmiotem nieuprawnionym do wnoszenia kasacji

szczególnych do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego. W związku z tym, na

podstawie wskazanych na wstępie przepisów, należało odmówić przyjęcia

wniesionej przez niego kasacji.