WKN 9/01 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 10 MAJA 2001 R.

( WKN 9/01 )

Żołnierz, który po wyznaczeniu do służby lub będąc w służbie,

o jakiej mowa w art. 357 § 1 k.k., wbrew zakazowi przewidzianemu w art. 43

ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm. ), spożywa

napoje alkoholowe na terenie jednostki wojskowej i w następstwie tego wprawia

się w stan nietrzeźwości, popełnia jeden czyn, który powinien być

kwalifikowany wyłącznie jako przestępstwo określone w art. 357 § 1 k.k.

Przewodniczący : Sędzia SN płk S. Kosmal ( sprawozdawca )

Sędziowie SN : płk M. Buliński, płk Z. Stefaniak

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej : ppłk J. Żak

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2001 r. sprawy Jacka L.,

skazanego za popełnienie przestępstwa określonego w art. 357 § 1 k.k.,

z powodu kasacji wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego na

niekorzyść skazanego, od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia

5 października 2000 r., zmieniającego wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w W. z dnia 11 lipca 2000 r.

o d d a l i ł kasację, ( ... )

Uzasadnienie

Jacek L. oskarżony został o to, że :

1) „ w dniu 23 stycznia 2000 r. pełniąc służbę patrolową w składzie

pododdziału alarmowego JW. w K., do pełnienia której wyznaczony został

rozkazem dowódcy kompanii pomiarowej Nr 15/2000 z dnia 21 stycznia 2000 r.

pomiędzy godz. 1900 a 2000 wprawił się w stan nietrzeźwości – 1, 1 promille

alkoholu w wydychanym powietrzu – tj. o popełnienie przestępstwa z art. 357 §

1 k.k.

2) w dniu 23 stycznia 2000 r. pomiędzy godz. 1900 a 2000 na terenie JW. w K.,

działając wbrew zakazom określonym w art. 14 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia

26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu

alkoholizmowi, spożywał alkohol w postaci tzw. wiśniówki – tj. o popełnienie

wykroczenia z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o

wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( Dz. U. z 1982 r.

Nr 35, poz. 230 z późn. zm. ).

Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. wyrokiem z dnia 11 lipca 2000 r.

uznał Jacka L. za winnego popełnienia przestępstwa opisanego w pkt 1 aktu

oskarżenia i za to na zasadzie art. 357 § 1 k.k. skazał go na karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby

wynoszący 3 lata, oddając go w tym czasie pod dozór kuratora sądowego, a

ponadto na zasadzie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. umorzył

postępowanie karne o wykroczenie opisane w pkt 2 aktu oskarżenia.

Apelację od powyższego wyroku, na niekorzyść oskarżonego wniósł

prokurator, który podnosząc zarzut obrazy prawa materialnego przez

niezastosowanie art. 10 § 1 k.w. i uznanie, że zarzucone oskarżonemu

wykroczenie stanowi współukarany czyn uprzedni w stosunku do przestępstwa z

art. 357 § 1 k.k. i w konsekwencji bezpodstawne umorzenie postępowania o

wykroczenie, domagał się na tej podstawie uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. zaskarżony wyrok zmienił przez

uchylenie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania o czyn z art. 43 ust. 3

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ..., przy

przyjęciu, że przypisane oskarżonemu zachowania stanowią jeden czyn.

Od tego ostatniego wyroku, na zasadzie art. 521 w zw. z art. 657 k.p.k.

wniósł kasację, na niekorzyść oskarżonego, Naczelny Prokurator Wojskowy.

Wyrokowi temu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego

polegające na niesłusznym przyjęciu, że „ skazanemu nie należy przypisywać

dokonania wykroczenia o jakim mowa w art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 26

października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ... i w związku z tym wnosił o

uchylenie obu zaskarżonych wyroków i przekazanie sprawy Wojskowemu

Sądowi Garnizonowemu w W. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje :

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie bowiem sąd drugiej instancji uznał, czego nie kwestionuje sam

skarżący, że zdarzenie polegające na tym, iż Jacek L. spożywając alkohol na

terenie jednostki wojskowej i wprawiając się w stan nietrzeźwości w czasie

pełnienia służby patrolowej w składzie pododdziału alarmowego JW. w K.

dopuścił się jednego czynu.

Wprawdzie Wojskowy Sąd Okręgowy w W. popełnił błąd przez to, że

uchylając rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w części umarzającej

postępowanie karne za wykroczenie, nie dokonał jednocześnie prawidłowego

opisu czynu, który w konsekwencji przypisał oskarżonemu, ale słusznie przyjął,

że zarzucone Jackowi L. dwa czyny należało potraktować jako jeden, który

wyczerpuje jednocześnie znamiona przestępstwa określonego w art. 357 § 1 k.k.

i znamiona wykroczenia określonego w art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 26

października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ..., przy czym winien on być

zakwalifikowany wyłącznie z art. 357 § 1 k.k.

Autor kasacji kwestionując taki pogląd sądu drugiej instancji podnosił

przede wszystkim, że między cytowanymi wyżej przepisami zachodzi

wprawdzie stosunek krzyżowania, ale dyspozycja przestępstwa nie obejmuje

całkowicie dyspozycji wykroczenia, co w konsekwencji wyklucza możliwość

przyjęcia tzw. zasady konsumpcji wykroczenia przez przestępstwo i

zakwalifikowania czynu oskarżonego jedynie z art. 357 § 1 k.k.

Skarżący wywodził także, że przepis art. 357 § 1 k.k. penalizuje skutek

w postaci wprawiania się w stan nietrzeźwości żołnierza wyznaczonego do

pełnienia służby lub będącego w służbie szczególnej, zaś przepis art. 43 ust. 3

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ... nakłada

jedynie sankcję za formalne naruszenie przepisu o spożywaniu napojów

alkoholowych, które wcale nie musi być powiązane z zaistnieniem skutku

w postaci stanu nietrzeźwości. Zdaniem skarżącego, pola penalizacji opisane

w cytowanych wyżej przepisach nie pokrywają się zatem całkowicie, co

powoduje, że zarzucany oskarżonemu czyn winien być zakwalifikowany

zarówno z art. 357 § 1 k.k., jak i art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 26 października

1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ...

Z zaprezentowanym wyżej poglądem skarżącego nie można się zgodzić.

W doktrynie prawa karnego ( por. K. Buchała, A. Zoll – Kodeks karny,

Część ogólna – Komentarz, tom I, Kraków 2000 r., str. 121 oraz A. Wąsek –

Kodeks karny. Komentarz, tom I, Gdańsk 1999 r., str. 157 – 170 ) przyjmuje się,

że pomijalny zbieg przepisów ustawy występuje wówczas, gdy ten sam czyn

( jeden czyn ) realizuje jednocześnie znamiona kilku typów czynów

zabronionych i pomiędzy zakresami typów tych czynów zachodzi stosunek

krzyżowania, przy czym stosunek merytoryczny pozostających w zbiegu typów

jest taki, że zakwalifikowanie czynu tylko z jednego przepisu oddaje jego całą

zawartość kryminalną.

Decyzja sądu, który z krzyżujących się przepisów ma być zastosowany

powinna być rozstrzygana w oparciu o reguły wyłączania wielości ocen

wynikających z zasady subsydiarności bądź zasady konsumpcji.

Ta ostatnia zasada wchodzi w grę wtedy, gdy przepis który traktujemy

jako konsumujący, jest skonstruowany w ten sposób, że w realizację jego

znamion wkalkulowano w zasadzie te elementy decydujące o ładunku

społecznej szkodliwości, które wiążą się z realizacją znamion typu, który

podlega skonsumowaniu, albo nawet jeszcze szerzej, kryminalna zawartość

wiążąca się ze znamionami typu , który podlega skonsumowaniu jest już

uwzględniona w sankcji przewidzianej za typ, który konsumuje, wobec czego

nie należy w kwalifikacji prawnej czynu tego odzwierciedlać.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić

trzeba, że w odniesieniu do czynu, który przypisano Jackowi L. mamy do

czynienia z regułami wynikającymi z zastosowania zasady konsumpcji.

Słusznie wszakże w zaskarżonym wyroku podkreślono, że jednym ze

sposobów wprawiania się człowieka w stan nietrzeźwości jest spożywanie przez

niego napojów alkoholowych.

Prowadzi to do tego, że żołnierz zanim wprowadzi się w stan nietrzeźwości,

który jest warunkiem sine qua non odpowiedzialności karnej za przestępstwo

określone w art. 357 § 1 k.k. – jeżeli nie wchodzi w rachubę inny sposób

działania – musi spożywać napoje alkoholowe, obojętnie czy w miejscu

dozwolonym, czy też niedozwolonym przez prawo. W tym drugim wypadku

będzie to złamanie zakazu picia alkoholu na terenie jednostki wojskowej.

Naruszenie wspomnianego zakazu picia alkoholu na terenie jednostki

wojskowej jest niewątpliwie czynnością wkalkulowaną w bardziej

niebezpieczną społecznie czynność polegającą na naruszeniu zakazu wprawiania

się w stan nietrzeźwości w czasie pełnienia służby.

Stosowanie zasady konsumpcji przy pomijalnym zbiegu przepisów

ustawy wynikać powinno właśnie z tego, że przepis traktowany jako

konsumujący jest skonstruowany w ten sposób, że w jego realizację

wkalkulowany jest zakaz stanowiący istotę przepisu konsumowanego.

Pogląd ten wydaje się też aprobować autor kasacji, który twierdzi przecież

w swojej skardze, że z zasadą konsumpcji mamy do czynienia wtedy, gdy czyn

wyczerpujący znamiona wykroczenia jest przyczyną wystąpienia zakazanego

skutku przestępnego ( cytat z kasacji na stronie 5 ).

Skoro tak, to również zgodzić się trzeba z tym, że w niniejszej sprawie

czynność wyczerpująca znamiona wykroczenia, a polegająca na spożywaniu

przez oskarżonego alkoholu na terenie jednostki wojskowej była niewątpliwie

przyczyną wystąpienia zakazanego skutku w postaci wprawienia się przez niego

w stan nietrzeźwości na służbie szczególnej, o której mowa w art. 357 § 1 k.k.

W konsekwencji skarżący nie powinien także podnosić zarzutu

bezpodstawnego pominięcia w kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego art. 43

ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości ...,

gdyż samo powołanie się na zachodzący w tym wypadku stosunek

„ krzyżowania się ” przepisów zarzutu takiego nie uzasadnia. Gdyby bowiem

tego rodzaju stosunek nie istniał nie mogło by być w ogóle mowy o zbiegu

przepisów, także pomijalnym.

Uogólniając powyższe rozważanie należy zatem wyrazić następujący

pogląd prawny.

Żołnierz, który po wyznaczeniu do służby lub będąc w służbie, o jakiej

mowa w art. 357 § 1 k.k., wbrew zakazowi przewidzianemu w art. 43 ust. 3

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm. ) spożywa

napoje alkoholowe na terenie jednostki wojskowej i w następstwie tego wprawia

się w stan nietrzeźwości, popełnia jeden czyn, który powinien być

kwalifikowany wyłącznie jako przestępstwo określone w art. 357 § 1 k.k.

Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego znajduje

dostateczne uzasadnienie w treści art. 636 § 1 k.p.k.