WK 48/02 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE SKŁADU SIEDMIU SĘDZIÓW

Z DNIA 22 STYCZNIA 2003 R.

WK 48/02

Naczelny Prokurator Wojskowy może wnieść do Izby Wojskowej Sądu

Najwyższego kasację przewidzianą w art. 521 k.p.k., gdyż na podstawie art.

657 § 1 k.p.k. dysponuje uprawnieniami procesowymi Prokuratora

Generalnego, a ustawa w tym wypadku nie stanowi inaczej.

Przewodniczący: Prezes SN gen. dyw. J. Godyń.

Sędziowie SN: płk W. Błuś, płk S. Kosmal, płk W. Maciak,

ppłk M. Pietruszyński, płk J. Steckiewicz (sprawozdawca),

płk Z. Stefaniak.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J.

Ciepłowski.

Sąd Najwyższy w sprawie Rafała L., skazanego za popełnienie przestępstwa

określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k., po rozpoznaniu na

rozprawie w dniu 22 stycznia 2003 r. kasacji, wniesionej na korzyść skazanego

przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego, od postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 8 października 2002 r.

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Najwyższemu do

rozpoznania kasacji Naczelnego Prokuratora Wojskowego z dnia 30 sierpnia 2002 r.

(...)

Z uzasadnienia:

Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 27 marca 2002 r.,

który uprawomocnił się w pierwszej instancji, Rafał L. uznany został za winnego

popełnienia przestępstwa określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i

skazany na karę grzywny w rozmiarze 20 stawek dziennych po 10 złotych każda.

Od tego orzeczenia Zastępca Prokuratora Generalnego – Naczelny Prokurator

Wojskowy wniósł – na korzyść skazanego – kasację w trybie art. 521 k.p.k.

Postanowieniem z dnia 8 października 2002 r., Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa,

powołując się na art. 531 § 1 k.p.k., kasację tę pozostawił bez rozpoznania uznając,

że „pochodziła ona od nieuprawnionego podmiotu”.

W obszernym uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Najwyższy, dokonując

wykładni „językowej, historycznej i praworządnościowo-gwarancyjnej” art. 521

k.p.k., skonkludował, iż kasację na podstawie powołanego przepisu mogą wnieść

tylko podmioty expressis verbis w nim wymienione, a zatem Naczelny Prokurator

Wojskowy nie jest do tego uprawniony.

Kasację od tego postanowienia wniósł Zastępca Prokuratora GeneralnegoNaczelny Prokurator Wojskowy i zarzucając: „rażącą obrazę prawa procesowego, a

to art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. oraz art. 521 k.p.k. w zw. z art. 657 §

1 k.p.k. przez błędne uznanie, iż Zastępca Prokuratora Generalnego-Naczelny

Prokurator Wojskowy nie jest uprawnionym podmiotem do wniesienia kasacji

określonej w art. 521 k.p.k. mimo posiadania uprawnień procesowych Prokuratora

Generalnego (art. 657 § 1 k.p.k.) i w konsekwencji pozostawienie jej bez

rozpoznania, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia przez to, że

uniemożliwiało rozpoznanie zasadnego, złożonego na korzyść oskarżonego

nadzwyczajnego środka odwoławczego” postulował uchylenie postanowienia Izby

Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2002 r. i przekazanie temu

Sądowi sprawy Rafała L. do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje:

Kasacja Naczelnego Prokuratora Wojskowego jest zasadna.

Podstawowym argumentem Sądu Najwyższego, powołanym w zaskarżonym

postanowieniu, mającym uzasadniać pogląd, że Naczelny Prokurator Wojskowy nie

ma kompetencji do wnoszenia kasacji szczególnych, ma być „ścisła interpretacja

art. 521 k.p.k.”, która prowadzić musi do wniosku, że na podstawie przepisów

kodeksu postępowania karnego (poza Rzecznikiem Praw Obywatelskich)

uprawnienie to ma wyłącznie Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny, a

zatem nie ma go żaden z tych podmiotów występujący oddzielnie oraz Naczelny

Prokurator Wojskowy.

Ponadto, Sąd Najwyższy, omawiając zmiany stanu prawnego dotyczące

nadzwyczajnych środków zaskarżenia, konkluduje, że liczba podmiotów

uprawnionych do wnoszenia kasacji szczególnych została, zgodnie z intencją

ustawodawcy, ograniczona wyłącznie do dwóch, wskazanych w art. 521 k.p.k.

W zaskarżonym postanowieniu stwierdza się też, że nie jest możliwe wniesienie

przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego kasacji szczególnej na podstawie art.

657 § 1 k.p.k., gdyż to właśnie art. 521 k.p.k. jest tym przepisem, który w

odniesieniu do kasacji szczególnych „stanowi inaczej”, ponieważ przyznaje

uprawnienie do wnoszenia tego nadzwyczajnego środka odwoławczego Ministrowi

Sprawiedliwości-Prokuratorowi Generalnemu, a nie Prokuratorowi Generalnemu.

Powołanych argumentów Sąd Najwyższy w powiększonym składzie nie

podziela.

Przede wszystkim inaczej niż w zaskarżonym postanowieniu interpretuje sens

dwuczłonowej nazwy, którą posługuje się art. 521 k.p.k., i nie uważa, że tylko tak

określony podmiot jest uprawniony do wnoszenia kasacji szczególnych. Kluczem

do innego niż uczynił to Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu jej

rozumienia będzie właściwe pojmowanie funkcji, jaką spełnia łącznik w wyrazach

Minister Sprawiedliwości- -Prokurator Generalny, a zatem chodzi o to, czy łącznik

ten należy traktować jako koniunkcję, czy też alternatywę.

Otóż: „Łącznik w języku polskim pełni różnego rodzaju funkcje wynikające bądź

ze wzajemnego stosunku składniowo-znaczeniowego członów w grupach wyrazów,

bądź ze swoistości budowy morfologicznej (słowotwórczej lub fleksyjnej) danego

wyrazu, bądź też z przyczyn techniczno-praktycznych. Najogólniej rzecz ujmując,

można stwierdzić, że łącznik przyczyn składniowo-znaczeniowych (a tak został

użyty w połączeniu wyrazów „Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny ” –

dop. SN ) stawiamy tam, gdzie mamy do czynienia z równorzędnymi członami

złożenia lub zestawienia” (patrz Słownik ortograficzny języka polskiego wraz z

zasadami pisowni i interpunkcji, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1995, s. 110).

Podobnie wypowiadają się w tej kwestii i inni autorzy: „Z łącznikiem pisze się

zestawienia rzeczownikowe o członach równorzędnych, które oznaczają

równoważne cechy lub funkcje osoby lub podmiotu” (patrz Nowy słownik

ortograficzny, pod red. E. Polańskiego, Warszawa 1999, s. LXVII oraz Wielki

słownik ortograficzno-fleksyjny, pod red. J. Podrackiego, Warszawa 2001, s. LXVII

).

Skoro zatem funkcje Ministra Sprawiedliwości i Prokuratora Generalnego

sprawuje jedna osoba, to tym samym może je realizować również występując w

którejś z tych ról – bądź jako Minister Sprawiedliwości, bądź jako Prokurator

Generalny.

Nie należy tym samym z faktu, że art. 521 k.p.k. posługuje się nazwą

dwuczłonową, wysnuwać wniosku, że tylko tak określony podmiot jest

upoważniony do wnoszenia kasacji szczególnych. Gdyby bowiem ustawodawca

miał rzeczywiście taką intencję, to wystarczające byłoby zapisanie w art. 521 k.p.k.,

że uprawniony do wnoszenia kasacji na podstawie tego przepisu jest Minister

Sprawiedliwości, gdyż to on z mocy prawa pełni jednocześnie funkcję Prokuratora

Generalnego.

Ponieważ takiego zapisu nie uczynił, a za pomocą omawianego znaku

graficznego połączył wyrazy (podmioty) „Minister Sprawiedliwości” i „Prokurator

Generalny”, to, w ocenie Sądu Najwyższego w powiększonym składzie, dał wyraz

temu, że każdy z tych podmiotów ma uprawnienie do wnoszenia kasacji

nadzwyczajnych, co zresztą jest powszechną i niekwestionowaną praktyką w

orzecznictwie Izby Karnej Sądu Najwyższego.

Jeżeli zatem każdy z wymienionych w art. 521 k.p.k. podmiotów, określonych

łącznie jako „Minister Sprawiedliwości-Prokurator Generalny”, ma prawo do

wnoszenia kasacji, to również może je wnosić do Izby Wojskowej Sądu

Najwyższego Naczelny Prokurator Wojskowy, ponieważ na podstawie art. 657 § 1

k.p.k. przysługują mu uprawnienia Prokuratora Generalnego, a ustawa (art. 521

k.p.k.) nie stanowi inaczej.

Sąd Najwyższy w powiększonym składzie nie akceptuje zatem sposobu

interpretacji art. 657 § 1 k.p.k. zawartego w zaskarżonym postanowieniu i podziela

w tym względzie zapatrywanie autora kasacji. Nie wdając się w dalsze rozważania

dotyczące zakresu uprawnień procesowych Naczelnego Prokuratora Wojskowego,

nadanych mu w art. 657 § 1 k.p.k., należy jedynie odnotować, że zarówno autorzy

komentarzy do kodeksu postępowania karnego, jak i doktryna (na ogół) nie

kwestionują uprawnienia Naczelnego Prokuratora Wojskowego do wnoszenia

kasacji na podstawie art. 521 k.p.k. (zob. np. P. Hofmański, E. Sadzik, W. Zgryzek:

Kodeks postępowania karnego, pod red. P. Hofmańskiego, t. 2, Warszawa 1999, s.

1144; T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego, wyd. II poszerzone i

uzupełnione, Kraków 2000, s. 1427; S. Zabłocki: Komentarz. Nowela kodeksu

postępowania karnego z dnia 20 lipca 2000 r., Warszawa 2000, s. 297). Inaczej, jak

się wydaje, uważa F. Prusak (zob. Komentarz do kodeksu postępowania karnego, t.

II, Warszawa 1999, s. 1726), który wymieniając uprawnienia Prokuratora

Generalnego przysługujące Naczelnemu Prokuratorowi Wojskowemu, nie

wspomina o treści art. 521 k.p.k.

Za tym, że Naczelny Prokurator Wojskowy jest uprawniony do wnoszenia

kasacji szczególnych jednoznacznie, bez jakichkolwiek zastrzeżeń, wypowiadali się

również: J. Krawiec: Kilka uwag dotyczących uprawnień Naczelnego Prokuratora

Wojskowego w świetle art. 521 k.p.k. i art. 657 § 1 k.p.k., WPP 1999, z. 3–4, s. 46–

48 oraz R. A. Stefański: Podmioty uprawnione do wnoszenia kasacji

nadzwyczajnych w sprawach karnych, WPP 2000, z. 2, s. 28–39. Inaczej H.

Kmieciak (zob. Czy Naczelny Prokurator Wojskowy jest uprawniony do wniesienia

kasacji przewidzianej w art. 521 k.p.k.?, WPP 2000, z. 1, s. 47–57), który w swoim

opracowaniu podniósł wiele argumentów mogących przemawiać za tym, że

uprawnienie, o którym mowa, jest jednak wątpliwe, i nie zajmując kategorycznego

stanowiska, postulował – dla jasności – ustawową zmianę, która wprost dawałaby

Naczelnemu Prokuratorowi Wojskowemu tytuł do wnoszenia kasacji szczególnych.

Teza zawarta w zaskarżonym postanowieniu, jakoby intencją ustawodawcy było

ograniczenie prawa do wnoszenia kasacji szczególnych tylko do Ministra

Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego, nie znajduje uzasadnienia, jeżeli

prześledzi się przebieg procesu legislacyjnego; w tej kwestii – patrz szczegółowy

wywód w cytowanym artykule H. Kmieciaka.

Ostateczny zapis ustawowy zawarty w art. 521 k.p.k. powinien być zatem

odczytywany nie jako zmiana tych intencji, lecz jako wyraz tego, że obie

wymienione funkcje pełni ta sama osoba. Gdyby intencją ustawodawcy było

rzeczywiście nadanie uprawnienia do wnoszenia kasacji szczególnych tylko

Ministrowi Sprawiedliwości-Prokuratorowi Generalnemu, to musiałby jednocześnie

godzić się z tym, że na skutek niemożności sprawowania tego urzędu (np. z powodu

długotrwałej choroby), kasacje w trybie art. 521 k.p.k. (poza oczywiście

Rzecznikiem Praw Obywatelskich) nie mogłyby być wnoszone, ponieważ w

strukturze organizacyjnej Ministerstwa Sprawiedliwości nie ma osoby, która

mogłaby działać w zastępstwie Ministra Sprawiedliwości-Prokuratora Generalnego

(zob. w tej kwestii R. A. Stefański: op. cit., s. 32 i nast.).

Działanie ustawodawcy byłoby nieracjonalne także z tego powodu, że oddając,

na mocy ustawy, Naczelnemu Prokuratorowi Wojskowemu – w zastępstwie

Prokuratora Generalnego – kierownictwo nad działalnością wojskowych jednostek

organizacyjnych prokuratury, pozbawiałoby go jednocześnie jednego tylko

uprawnienia procesowego Prokuratora Generalnego, a mianowicie prawa do

wnoszenia kasacji szczególnych. Byłoby to o tyle niezrozumiałe, że jednym z zadań

prokuratury, zarówno powszechnej, jak i wojskowej, jest „podejmowanie środków

przewidzianych prawem, zmierzających do prawidłowego i jednolitego stosowania

prawa w postępowaniu sądowym...” (art. 3 ust. 1 pkt 3 oraz art. 12 ust. 3 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze – jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 21, poz.

206 ze zm.). (...)

Uogólniając swoje rozważania Sąd Najwyższy w powiększonym składzie wyraża

następujący pogląd: Naczelny Prokurator Wojskowy może wnieść do Izby

Wojskowej Sądu Najwyższego kasację przewidzianą w art. 521 k.p.k., gdyż na

podstawie art. 657 § 1 k.p.k. dysponuje uprawnieniami procesowymi Prokuratora

Generalnego, a ustawa w tym wypadku nie stanowi inaczej.