WK 15/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt: WK 15/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 1 lipca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Steckiewicz (przewodniczący)

SSN Marian Buliński

SSN Wiesław Błuś

SSN Wiesław Maciak (sprawozdawca)

SSN Marek Pietruszyński

SSN Zygmunt Stefaniak

SSN Andrzej Tomczyk

Protokolant: Marcin Szlaga

przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława

Ciepłowskiego,

sprawie K. R. skazanego z art. 29 dekretu z dnia 13 czerwca 1946r. o

przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa

Polskiego, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 1 lipca 2004 r.,

kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia

Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 18

września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 593/51 zmieniającego wyrok Wojskowego

Sądu Okręgowego II w B. z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt: So. …/50

-

uchyla zaskarżone postanowienie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów

Najwyższego Sądu Wojskowego

w Warszawie i zmieniony nim wyrok

Wojskowego Sądu Okręgowego II w B.z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt:

So …/50 i uniewinnia K. R. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa;

-

koszty sądowe postępowania kasacyjnego ponosi Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Dla potrzeb postępowania o uznanie za nieważne skazania K. R., Wojskowy

Sąd Garnizonowy w B., postanowieniem z dnia 7 października 2002 r., sygn. akt:

Cs.Un. O…./02, częściowo odtworzył akta Wojskowego Sądu Okręgowego II w B.,

który wyrokiem z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt: So …/50, uznał K. R. winnym

tego, że w czasie od marca 1949 r. do połowy listopada 1949 r. w B. w koszarach

JW […] czynił przygotowania do obalenia przemocą demokratycznego Państwa

Polskiego, wzniecając wypowiedziami swymi, jak na k. 52 do 54 pkt 1 do 12 akt, u

słuchających go żołnierzy nastroje wrogie temuż ustrojowi, to jest czynu

określonego w art. 87 kkWP w zw. z art. 86 § 2 kkWP, za co wymierzono mu karę 6

lat więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na

okres 2 lat i przepadek całego mienia.

Postanowieniem z dnia 28 marca 1950 r., sygn. akt: SN.Odw.W. 107/50,

Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie, w wyniku rozpoznania rewizji, zaskarżone

orzeczenie Wojskowego Sądu Okręgowego utrzymał w mocy (k. 41).

Następnie, po rozpoznaniu wniosku Naczelnego Prokuratora Wojskowego,

Zgromadzenie Ogólne Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie

postanowieniem z dnia 18 września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 593/51, uchyliło

postanowienie Najwyższego Sądu Wojskowego i zmieniło wyrok Wojskowego Sądu

Okręgowego II w B. przez przyjęcie w miejsce kwalifikacji czynu z art. 87 kkWP w

zw. z art. 86 § 2 kkWP kwalifikację czynu z art. 29 mkk popełnionego w ten

sposób, że K. R. w czasie od marca 1949 r. do połowy listopada 1949 r. na terenie

Jednostki Wojskowej Nr […], publicznie wobec żołnierzy tej jednostki poniżał ustrój

Polski Ludowej, wypowiadając się w sposób przedstawiony na k. 52 do 54 akt

sprawy.

Przy zmianie kwalifikacji prawnej czynu złagodzono też orzeczoną K. R. karę

do 3 lat więzienia bez utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych

oraz bez przepadku całego mienia (k. 14-16, 41). Wymierzoną mu karę więzienia p.

K. R. odbywał w okresie od 20 stycznia 1950 r. do 8 listopada 1951 r., kiedy to

został warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary. Ponieważ p. K. R. zmarł 10

maja 1982 r., z wnioskiem o uznanie za nieważne wymienionego skazania wystąpił

jego syn p. R. R.

Gdy postanowieniem z dnia 24 stycznia 2003 r., sygn. akt: Cs.Un. ../02,

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wniosku tego nie uwzględnił, p. R. R. zwrócił się do

Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie od orzeczeń skazujących jego ojca

kasacji.

Aktualnie kasację w sprawie K. R. od prawomocnego postanowienia

Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z

dnia 18 września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 596/51, uchylającego postanowienie

Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 28 marca 1950 r. nr Sn.Odw.W. 107/50 i

zmieniającego wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. z dnia 20 stycznia

1950 r., sygn. akt: So …/50 wniósł do Sądu Najwyższego – Rzecznik Praw

Obywatelskich.

Zaskarżając na podstawie art. 521 kpk powyższe orzeczenie w całości na

korzyść K. R., w oparciu o art. 523

§ 1 kpk Rzecznik Praw Obywatelskich

orzeczeniu temu zarzucił:

„rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 29 mkk,

polegające na uznaniu K. R. za winnego przypisanego mu czynu, mimo braku w

jego działaniu znamion przestępstwa określonego w tym przepisie – co mogło mieć

istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia”.

W oparciu o przytoczony zarzut Autor kasacji wniósł:

„o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów

Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie oraz zmienionego nim wyroku

Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia

przypisanego mu przestępstwa".

Po wysłuchaniu przedstawiciela Rzecznika Praw Obywatelskich oraz

prokuratora

Naczelnej

Prokuratury Wojskowej

popierających

kasację,

Sąd

Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie K. R. jest zasadna.

Analiza częściowo odtworzonych akt w niniejszej sprawie nie pozostawia

żadnych wątpliwości, że w poczynionych przez Wojskowy Sąd Okręgowy II w B.

ustaleniach faktycznych w sprawie K.R., brak było jakichkolwiek przesłanek do

przyjęcia, że przypisywane mu wypowiedzi wypełniały znamiona przestępstwa z

art. 29 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192 – tzw. mkk).

Warunkiem odpowiedzialności karnej za określony tym przepisem występek

było publiczne lżenie, wyszydzanie lub poniżanie ustroju Państwa Polskiego albo

pochwalanie faszyzmu lub jakiejkolwiek jego odmiany albo zbrodni faszystowskich

lub też publiczne nawoływanie do ich popełnienia, bądź do wprowadzenia w Polsce

instytucji o celach faszystowskich.

Natomiast wypowiadane przez oskarżonego w obecności kolegów z wojska

uwagi przeciwko spółdzielczości produkcyjnej na wsi, wprowadzaniu kolektywizacji

gospodarki

drobnotowarowej,

czy

przedstawianiu

własnych

spostrzeżeń

dotyczących stosunku Państwa do Kościoła lub upolityczniania wojska, na pewno

znamion przypisanego mu przestępstwa z art. 29 mkk nie wyczerpywały.

Zgodzić się należy z Autorem kasacji, że w istocie wypowiedzi oskarżonego

stanowiły jedynie przejaw dezaprobaty i dopuszczalnej krytyki panującego w Polsce

po wojnie ustroju politycznego i gospodarczego, ówczesnych władz partyjnych i

państwowych oraz podejmowanych przez nich decyzji, m.in. o kolektywizacji

rolnictwa i nie były publicznym lżeniem, wyszydzaniem lub poniżaniem ustroju

Państwa Polskiego albo pochwalaniem faszyzmu.

Uznając,

jakiegokolwiek

iż

zachowanie

przestępstwa,

oskarżonego

Sąd

Najwyższy

nie

wyczerpywało

uchylił

znamion

zaskarżone

orzeczenia i uniewinnił K.R. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa.

kasacją