WA 75/02 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 17 STYCZNIA 2003 R.

WA 75/02

Ze względu na to, że orzeczony przez sąd zakaz prowadzenia pojazdów

obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 43 § 2 k.k. i art. 29 § 3

k.w.), do przypisania oskarżonemu przestępstwa określonego w art. 244 k.k., a

polegającego na umyślnym niezastosowaniu się do tego zakazu, niezbędne jest

przede wszystkim ustalenie, iż w chwili czynu miał on świadomość faktu

uprawomocnienia się orzeczenia skazującego.

Przewodniczący: sędzia SN ppłk A. Tomczyk.

Sędziowie SN: płk W. Maciak (sprawozdawca), płk B.

Rychlicki.

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S.

Gorzkiewicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Adama F., oskarżonego o popełnienie przestępstw

określonych w art. 244 k.k. i in., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia

2003 r. apelacji, wniesionych przez prokuratora (na niekorzyść) i obrońcę od

wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 października 2002 r.

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę Adama F. przekazał Wojskowemu Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.

Z uzasadnienia:

Wojskowy Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z dnia 15 października 2002 r., uznał

Adama F. za winnego tego, że przewidując, iż wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. z dnia 19 grudnia 2001 r., na podstawie którego został skazany

za popełnienie wykroczenia określonego w art. 86 § 1 k.w. na karę grzywny i zakaz

prowadzenia pojazdów silnikowych na okres roku, mógł zostać utrzymany w mocy

wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. dnia 13 lutego 2002 r., a więc, że

jest on prawomocny z tym okresem i godząc się na to, nie zastosował się do

orzeczonego zakazu i w okresie od dnia 13 lutego 2002 r. do dnia 17 kwietnia 2002

r., w tym w dniu 12 kwietnia 2002 r., wielokrotnie kierował w S. własnym

pojazdem marki „Nissan Primera”, przy czym czynił to w krótkich odstępach czasu

i w ramach z góry powziętego zamiaru, tj. popełnienia przestępstwa określonego w

art. 244 k.k. w zw. z art. 12 k.k., za które na podstawie art. 244 k.k., skazał go na

karę 6 miesięcy ograniczenia wolności, orzekając, z mocy art. 323 § 3 k.k.,

obowiązek pozostawania przez dwa dni w tygodniu, tj. w każdy wtorek i czwartek

od zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku, na terenie Wojskowej Komendy

Uzupełnień w S.

Ponadto tym samym wyrokiem Adam F. został uznany za winnego tego, że w

dniach pomiędzy 12–18 kwietnia 2002 r. nakłaniał Czesława D. z Wojskowej

Komendy Uzupełnień w S. do złożenia fałszywych zeznań, że to nie on, lecz

Czesław D. w dniu 12 kwietnia 2002 r. około godz. 10 00 w S. prowadził pojazd

marki „Nissan Primera”, to jest popełnienia przestępstwa określonego w art. 18 § 2

k.k. w zw. z art. 233 § 1 k.k., za które na podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 233

§ 1 k.k. przy zastosowaniu art. 329 k.k. i art. 330 k.k. sąd skazał go na karę 6

miesięcy ograniczenia wolności, orzekając na podstawie o art. 323 § 3 k.k.

obowiązek pozostawania przez dwa dni w tygodniu, w każdy wtorek i czwartek od

zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku na terenie Wojskowej Komendy

Uzupełnień w S.

W miejsce orzeczonych kar jednostkowych ograniczenia wolności Wojskowy

Sąd Okręgowy w P. wymierzył Adamowi F. jako karę łączną 10 miesięcy

ograniczenia wolności.

Wymienionym wyrokiem w stosunku do Czesława D. sąd, po uznaniu go za

winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 233 § 1 k.k., odstąpił, na

podstawie art. 233 § 5 pkt 2 k.k., od wymierzenia mu kary.

Wyrok ten w stosunku do Adama F. zaskarżony został zarówno apelacją

prokuratora, jak i obrońcy.

Rzecznik oskarżenia, zarzucając orzeczeniu obrazę przepisów prawa

materialnego, tj. art. 244 k.k., przez wymierzenie kary nieprzewidzianej w sankcji

tegoż przepisu, wniósł o „zmianę zaskarżonego wyroku przez wymierzenie

Adamowi F. za czyn z art. 244 k.k. w zw. z art. 12 k.k. kary 6 miesięcy ograniczenia

wolności na podstawie art. 244 k.k., przy zastosowaniu art. 329 k.k. i art. 330 k.k.”.

Natomiast obrońca oskarżonego, podnosząc zarzut błędu w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę wyroku w zakresie obu czynów przypisanych

oskarżonemu, polegający na:

a) uznaniu oskarżonego za winnego popełnienia czynu określonego w art. 244

k.k. w zw. z art. 12 k.k. na podstawie dowolnej oceny zeznań świadków Mirosława

S., Stanisława M. i wyjaśnień oskarżonego Czesława D. oraz równie dowolnej

interpretacji faktów dotyczących wyroku skazującego oskarżonego,

b) uznania oskarżonego za winnego popełnienia czynu określonego w art. 18 § 2

w zw. z art. 233 § 1 k.k. w wyniku bezzasadnej dyskwalifikacji wyjaśnień

oskarżonego i faktu złożenia przez niego stosownego oświadczenia w Towarzystwie

Ubezpieczeń i Reasekuracji „Warta” SA,

wniósł o uniewinnienie oskarżonego od obydwu zarzuconych mu czynów.

W tym stanie sprawy Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do apelacji obrońcy, podnoszącej

zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego

wyroku w zakresie obu czynów przypisanych oskarżonemu i dalej idącej we

wniosku, niż apelacja rzecznika oskarżenia publicznego, która zmierza jedynie do

korekty podstawy wymiaru kary orzeczonej wobec Adama F. za czyn określony w

art. 244 k.k., podkreślić należy, iż w ocenie instancji odwoławczej sąd meriti w

zaskarżonym wyroku, w zakresie obydwu przypisanych oskarżonemu czynów,

dokonał dowolnej, a nie swobodnej, zgodnej z wymaganiami określonymi w art. 7

k.p.k., oceny dowodów, kształtując swe przekonanie na podstawie przyjętych przez

siebie hipotez, a nie na podstawie rzetelnej, zgodnej z zasadami prawidłowego

rozumowania analizy przeprowadzonych dowodów.

Odnośnie do pierwszego z zarzutów, podnieść należy, że art. 244 k.k. penalizuje

zachowanie polegające na nieprzestrzeganiu przez skazanego orzeczonego przez sąd

zakazu zajmowania stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności

lub prowadzenia pojazdów albo niewykonaniu zarządzenia sądu o ogłoszeniu

orzeczenia w sposób w nim przewidziany, które może zaistnieć jedynie w sferze

winy umyślnej w postaci zamiaru bezpośredniego bądź ewentualnego.

Artykuł 43 § 2 k.k. z kolei stanowi, że zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje

od uprawomocnienia się orzeczenia (podobnie art. 29 § 3 k.w.). Przy

rozpoznawaniu więc tego zarzutu podstawowe znaczenie ma ustalenie, czy Adam

F., prowadząc w dniu 12 kwietnia 2002 r. swój samochód, wiedział, że wyrok

Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 19 grudnia 2001 r., skazujący go za

popełnienie wykroczenia określonego w art. 86 § 1 k.w. na karę grzywny i zakaz

prowadzenia pojazdów silnikowych na okres roku, już się uprawomocnił.

Bezsporne w omawianej sprawie jest, że oskarżony dopiero w dniu 17 kwietnia

2002 r. podpisał zwrotne poświadczenie odbioru zawiadomienia o

uprawomocnieniu się orzeczenia i wezwania do zwrotu prawa jazdy.

Nie kwestionując tego, a przypisując oskarżonemu popełnienie występku

określonego w art. 244 k.k., sąd pierwszej instancji przyjął, iż oskarżony dokonał go

z zamiarem ewentualnym, ponieważ przewidując, że wyrok Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. mógł zostać utrzymany w mocy wyrokiem Wojskowego Sądu

Okręgowego w P. z dnia 13 lutego 2002 r., a więc już uprawomocnił się, nie

stosując się do orzeczonego zakazu, prowadził własny samochód.

Oskarżony kategorycznie twierdzi, że wcześniej o prawomocności orzeczenia nie

wiedział, gdyż na ogłoszeniu wyroku odwoławczego nie był obecny, a jego

współpraca z obrońcą zakończyła się przed wydaniem orzeczenia przez Wojskowy

Sąd Okręgowy w P. Odwołując się zaś od wyroku Wojskowego Sądu

Garnizonowego w S. przypuszczał, że może on być uchylony i przekazany do

ponownego rozpoznania. Przyjęta więc przez sąd w zaskarżonym wyroku hipoteza,

że „... powszechnie znanym jest, że wyrok sądu drugiej instancji jest zawsze

orzeczeniem prawomocnym oraz, że sąd odwoławczy może nie uwzględnić

złożonego środka odwoławczego, co powoduje, że oskarżony, jako osoba

wykształcona, co najmniej przewidywał to i godził się na to”, nie może być

podstawą przypisania oskarżonemu popełnienia przestępstwa określonego w art.

244 k.k., nawet z zamiarem ewentualnym, ponieważ nie jest ona poparta żadnymi

innymi dowodami.

Z nieprecyzyjnej i dowolnie przeprowadzonej w uzasadnieniu zaskarżonego

orzeczenia analizy zeznań świadków Sz. i M., w ocenie instancji odwoławczej, nie

wynika jednoznacznie, iż przekazali oni oskarżonemu przed dniem 12 kwietnia

2002 r. wiadomość, że wyrok w jego sprawie się uprawomocnił. Do przypisania

przestępstwa określonego w art. 244 k.k. niezbędne jest ustalenie, że sprawca, nie

stosując się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, miał

świadomość jego prawomocności, od której, w myśl art. 43 § 2 k.k. (art. 29 § 3

k.w.), ów zakaz obowiązuje.

Trudno w ogóle w omawianej sprawie prawidłowo skontrolować tok

rozumowania sądu pierwszej instancji, który przytaczając in extenso w uzasadnieniu

wyroku wyjaśnienia oskarżonego, a następnie zeznania świadków, nie wskazuje, w

sposób określony w art. 424 § 1 k.p.k., na jakich oparł się dowodach i dlaczego nie

uznał dowodów przeciwnych.

Podobnie rzecz się ma w odniesieniu do drugiego z przypisanych Adamowi F.

zarzutów, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 18 § 2 k.k. w zw. z art.

233 § 1 k.k.

Nie ulega wątpliwości, że Czesław D. złożył fałszywe zeznania. Jednakże to, czy

nakłaniał go do tego Adam F., z ustaleń sądu pierwszej instancji w zaskarżonym

wyroku, w ocenie Sądu Najwyższego, wcale jednoznacznie nie wynika. Skoro z

oświadczenia dla Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji „Warta” SA,

wystawionego w dniu wypadku, tj. 12 kwietnia 2002 r., przez oskarżonego Adama

F. wynika, że to on prowadził swój samochód marki „Nissan Primera”, to po co

miałby nakłaniać Czesława D. do składania fałszywych zeznań, że samochód

prowadził Czesław D. Również z notatki służbowej Żandarmerii, gdzie w sposób

wyraźny poprawiono daty, wynika, że samochód w chwili wypadku prowadził

Adam F. i fakt ten od początku był znany również organom ścigania.

Logiczne wydawałoby się, że w tej sytuacji oskarżony Adam F. nie miał interesu,

żeby nakłaniać Czesława D. do fałszywych zeznań. A tej kwestii sąd pierwszej

instancji w zaskarżonym wyroku bliżej nie wyjaśnił.

Rację ma także prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w S.,

zarzucając w apelacji wymierzenie oskarżonemu Adamowi F. za czyn określony w

art. 244 k.k. kary nieprzewidzianej w sankcji tegoż przepisu, ponieważ kara

ograniczenia wolności w stosunku do oskarżonego mogła być jedynie orzeczona

przy zastosowaniu art. 329 i 330 k.k.

W omawianej sytuacji Sąd Najwyższy, jako instancja apelacyjna, nie mógł

uwzględnić wniosku obrońcy oskarżonego o uniewinnienie, gdyż do

merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest nie budzące

wątpliwości ustalenie, w szczególności przez szczegółowe i precyzyjne rozpytanie

pracowników Wojskowej Komendy Uzupełnień w S., czy w dniu 12 kwietnia 2002

r. Adam F. wiedział, że wyrok orzekający w stosunku do niego zakaz prowadzenia

pojazdów jest prawomocny lub, przewidując tę możliwość, godził się na złamanie

orzeczonego zakazu (art. 9 § 1 k.k.), oraz z jakiego ewentualnie powodu nakłaniał,

jeżeli fakt taki miał miejsce, Czesława D. do fałszywych zeznań. Dopiero bowiem

ustalenie tych dwu kluczowych w niniejszej sprawie kwestii pozwoli na jej,

niesugerowane z góry założonymi hipotezami, rozstrzygnięcie. (...)