WA 13/08 · Sąd Najwyższy

WYROK Z DNIA 24 KWIETNIA 2008 R

WA 13/08

Przepis w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie

ustawy  Kodeks postępowania cywilnego, ustawy  Kodeks postępowania

karnego oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766),

ma zastosowanie również do sytuacji, w których zawieszenie postępowania

albo odroczenie rozprawy miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, zaś brak woli kontynuowania rozprawy (po odroczeniu albo po podjęciu

zawieszonego postępowania) został wyrażony przez sąd w składzie dotychczasowym (ławniczym) po wejściu ustawy w życie.

Przewodniczący: sędzia SN W. Maciak.

Sędziowie SN: Z. Stefaniak, A. Tomczyk (sprawozdawca).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Balcerak.

Sąd Najwyższy w sprawie ppłka Jerzego K., oskarżonego o popełnienie przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k., po rozpoznaniu w

Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. apelacji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 20 grudnia 2007 r.

u t r z y m a ł w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście

bezzasadną (...).

Z UZASADNIENIA:

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2007 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w P.

uniewinnił oskarżonego ppłka Jerzego K. od popełnienia zarzucanego mu

czynu, kwalifikowanego w akcie oskarżenia z art. 231 § 1 k.k. (...).

Wyrok ten zaskarżył w całości, na niekorzyść oskarżonego, prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w W. i zarzucając „błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na

jego treść a polegający na uznaniu wyjaśnień ppłk. rez. Jerzego K., za wiarygodne znajdujące potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, z jednoczesnym zmarginalizowaniem zeznań świadków, (...) oraz

błędnej ich ocenie w zestawieniu z dowodem z dokumentu (...) i w następstwie tego na uniewinnieniu ppłk. Jerzego K. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 1 k.k.”, wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji” (...).

W pisemnej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniósł o

jej oddalenie, a w konsekwencji utrzymanie wyroku Wojskowego Sądu

Okręgowego w P. z dnia 20 grudnia 2007 r. w mocy wskazując, iż zarzut

błędu w ustaleniach faktycznych stanowi jedynie polemikę z prawidłową

oceną materiału dowodowego dokonaną przez sąd pierwszej instancji (...).

Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej, popierając apelację, w

pisemnym wniosku podtrzymywanym na rozprawie apelacyjnej wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku z powodu zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci niewłaściwej obsady sądu i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w

P. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008

r., WA 4/08 (niepublik.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z uwagi na treść wniosku prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej w pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć kwestię ewentualności

zaistnienia w rozpoznawanej sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, bowiem stwierdzenie jej występowania obliguje sąd odwoławczy do

uchylenia zaskarżonego wyroku niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

Wniosek prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej związany jest

ze zmianą składu sądu pierwszej instancji wynikającą z wejścia w życie

ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766), która w art. 18 pkt 1 wprowadziła nowe brzmienie art. 28 § 1 k.p.k.: „Na rozprawie głównej sąd orzeka w

składzie jednego sędziego...”. Ustawa ta weszła w życie w dniu 28 lipca

2007 r., a więc w czasie trwania postępowania jurysdykcyjnego w sprawie

będącej przedmiotem rozpoznania, w której wystąpiła następująca sytuacja

procesowa:

W dniu 15 marca 2007 r. Sąd meriti, orzekający w składzie ławniczym, odroczył rozprawę wskazując, że nowy jej termin zostanie wyznaczony z urzędu.

Po różnych perturbacjach ostatecznie nowy termin rozprawy wyznaczono na dzień 4 grudnia 2007 r., a więc już po wejściu w życie ustawy

zmieniającej.

Sąd w tym terminie wyszedł na salę w składzie dotychczasowym

(ławniczym) i po wywołaniu sprawy oraz sprawdzeniu obecności stwierdził,

że na podstawie art. 404 § 2 k.p.k. rozprawę odroczoną prowadzi się od

początku, tyle, że jednoosobowo. W tym postąpieniu prokurator Naczelnej

Prokuratury Wojskowej dopatrzył się uchybienia o randze bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, uznał bowiem, że w świetle przepisu art. 18 ust. 1

ustawy zmieniającej sąd meriti powinien rozpoznać sprawę w składzie dotychczasowym, ponieważ do prowadzenia sprawy w składzie wprowadzonym ustawą zmieniającą upoważniała jedynie sytuacja, w której już po wejściu w życie ustawy zmieniającej skład dotychczasowy (ławniczy) postanowi rozprawę odroczyć, a następnie nie wyrazi woli jej kontynuowania.

Jak zaznaczono wyżej, powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15

lutego 2008 r., WA 4/08, który jednak zapadł – co należy podkreślić – w

nieco innej sytuacji procesowej.

Abstrahując jednak od tego, dla rozstrzygnięcia zasadności wniosku

prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej konieczne jest poddanie

analizie przepisu intertemporalnego, regulującego sposób postępowania w

sprawach, w których rozpoczęto rozprawę główną i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, a

które według przepisów dotychczasowych rozpoznawane były z udziałem

ławników. Zagadnienie to reguluje przepis art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej, która wprowadza zasadę ciągłości prawa dotychczasowego. Tak więc

– zgodnie z tą regulacją – w sprawach, w których rozpoczęto rozprawę

główną i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia w

życie ustawy (zmieniającej – dopisek SN), a które według przepisów dotychczasowych rozpoznawane były z udziałem ławników, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Od zasady tej analizowany przepis wprowadza jednak wyjątki, które

opisuje następująco: „w razie jednak zawieszenia postępowania lub odroczenia rozprawy, jeżeli po odroczeniu albo po podjęciu zawieszonego postępowania rozprawa nie jest prowadzona w dalszym ciągu, a także w razie ponownego rozpoznawania sprawy, postępowanie toczy się według

przepisów w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”.

I tu nasuwa się podstawowe dla rozstrzygnięcia zaistniałego problemu pytanie, a mianowicie czy owo zawieszenie postępowania lub odrocze-

nie rozprawy ma nastąpić po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej i

być dokonane w składzie dotychczasowym (ławniczym), czy też analizowany przepis obejmuje również sytuacje już istniejące w dacie wejścia

ustawy zmieniającej w życie. Stylizacja analizowanego fragmentu art. 18

ust. 1 (po średniku), a zwłaszcza sformułowanie: „w razie jednak zawieszenia postępowania lub odroczenia rozprawy” oraz „w razie ponownego

rozpoznania sprawy” skłaniałoby do wniosku, że nie można stosować

przepisów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w sytuacji niepodjęcia przez sąd orzekający w składzie dotychczasowym decyzji o zawieszeniu postępowania lub odroczeniu rozprawy po wejściu w życie ustawy

zmieniającej. Wszak wskazywana stylizacja przepisu wyraźnie rozróżnia

dwie sytuacje nakazujące stosowanie przepisów nowych:

- pierwszą, gdzie musi nastąpić zawieszenie postępowania lub odroczenie rozprawy i nie ma woli kontynuowania rozprawy (rozprawa nie jest

prowadzona w dalszym ciągu)

- drugą, gdzie następuje ponowne rozpoznanie (dla której obojętny

jest moment uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania).

Wynik zaprezentowanej wykładni gramatycznej prowadzi do wniosku,

że ponowne rozpoznanie sprawy zawsze będzie się odbywać pod rządami

przepisów nowych, zaś prowadzenie rozprawy od początku (po odroczeniu

lub podjęciu zawieszonego postępowania) co jest przecież zasadą, jedynie

wówczas, gdy decyzja o zawieszeniu postępowania lub odroczeniu rozprawy nastąpi już pod rządami przepisów w brzmieniu wprowadzonym

ustawą zmieniającą, ale w składzie dotychczasowym (tak też Sąd Najwyższy w powołanym przez prokuratora judykacie). Oczywiście nie można ad

hoc stwierdzić, że wynik tej wykładni jest błędny, wszak nie może ujść z

pola widzenia jednoznacznie wyrażona przez ustawodawcę wola kończenia spraw rozpoczętych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej w

składzie dotychczasowym (ławniczym). Jednakże niezależnie od rzeczywistego zamiaru ustawodawcy stylizacja analizowanego przepisu może nasuwać istotne wątpliwości co do racjonalności takiej regulacji; w czym bowiem tkwi różnica między ponownym rozpoznaniem sprawy (które zawsze

musi nastąpić „od początku”) od rozpoznania sprawy „od początku”, co jest

i było zasadą zarówno po podjęciu zawieszonego postępowania, jak i po

odroczeniu rozprawy.

W zaistniałej sytuacji, w której wykładnia gramatyczna nie daje niewątpliwie jednoznacznej odpowiedzi na zasadnicze pytanie o skład sądu

właściwy do rozpoznania sprawy w sytuacji opisanej w zdaniu do średnika

art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej, należy odwołać się do wykładni systemowej, która jest możliwa na bazie przepisów ust. 2 i 3 art. 18 tejże ustawy

zmieniającej. Dotyczy ona przecież innych postępowań (w ramach procedury karnej – ust. 2 oraz postępowania regulowanego inną ustawą procesową – ust. 3). Analiza tych przepisów wskazuje bardzo znamienną sytuację: otóż w stanach rzeczy objętych regulacją intertemporalną w ramach

ustępu 2 i 3 art. 18 ustawy zmieniającej ustawodawca dostrzegł dwa różne

układy procesowe: pierwszy, w którym określoną czynność dokonano

przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (w ust. 2: jeśli prośbę o ułaskawienie wniesiono przed dniem wejścia w życie ustawy); drugi – jeśli

uczyniono to po tym terminie (w ust. 3: „w razie uchylenia orzeczenia i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd drugiej instancji

lub Sąd Najwyższy po dniu wejścia w życie ustawy ...”). Miał więc świadomość, że ustawa zmieniająca „zastanie” w dniu wejścia w życie różne sytuacje procesowe i rolą przepisu przejściowego jest te sytuacje uregulować.

Jeśli więc z powołanych przepisów ust. 2 i 3 art., 18 ustawy zmieniającej

wynika, że ustawodawca uzależniał regulację określonych stanów rzeczy

od cezury czasowej wejścia tej ustawy w życie, to zapewne uczyniłby to i w

analizowanym ustępie 1. Skoro tego wyraźnie nie zastrzegł, np. sformuło-

waniem „w razie jednak zawieszenia postępowania lub odroczenia rozprawy po dniu wejścia ustawy w życie ...” uznać należy, że stany procesowe w

postaci zawieszonego postępowania i odroczonej rozprawy ustawa zmieniająca „chwytała w locie”.

Podsumowując, przepis art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej ma zastosowanie również do sytuacji, w których zawieszenie postępowania albo odroczenie rozprawy miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, zaś

brak woli kontynuowania rozprawy (po odroczeniu albo po podjęciu zawieszonego postępowania) został wyrażony przez sąd w składzie dotychczasowym (ławniczym) po wejściu ustawy w życie.

Artykułowane wcześniej wątpliwości oraz wynik wykładni gramatycznej uznać więc należy za niewłaściwe i zrzucić na karb niedoskonałości legislacyjnej analizowanego tekstu normatywnego.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, że sąd w składzie dotychczasowym w sposób zgodny z

regulacjami przepisu przejściowego wywołał sprawę po odroczeniu i nie

wyraził woli prowadzenia rozprawy w dalszym ciągu, tym samym otworzył

drogę do jej rozpoznania przez skład określony przepisami w brzmieniu

nadanym ustawą zmieniającą – jednoosobowo. W świetle zaprezentowanej

wykładni, opisany wyżej sposób prowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie respektował obowiązujące przepisy, a więc nie zaistniała w

sprawie bezwzględna przesłanka odwoławcza, w związku z czym można

było przystąpić do rozpoznawania sprawy przez pryzmat apelacji (...).