V KZ 7/12 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 22 MARCA 2012 R.

V KZ 7/12

Przepis art. 443 k.p.k. dotyczy jedynie postępowania prowadzonego w

trybie środków odwoławczych, tj. w związku z apelacją lub zażaleniem i

wprowadza on zakaz pogorszenia sytuacji prawnej, gdy w wyniku

rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego na korzyść oskarżonego,

dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania. Sprzeciw od wyroku zaocznego nie jest jednak środkiem

odwoławczym, lecz innym środkiem zaskarżenia, nie mają więc do niego

zastosowania

zasady

dotyczące

środków

odwoławczych.

Jego

uwzględnienie powoduje ponowne rozpoznanie sprawy od początku, które

następuje przy tym na zasadach ogólnych (art. 482 § 3 zd. 1 k.p.k.). Wyrok

zaoczny traci wówczas moc i tym samym nie wiąże sądu, który może orzec

odmiennie niż w tym wyroku, w tym także surowiej.

Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk.

Sąd Najwyższy w sprawie Włodzimierza W., skazanego z art. 178a §

1 i art. 244 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22

marca 2012 r., zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego

Wydziału Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r., o odmowie

przyjęcia

zażalenia

skazanego

na

zarządzenie

Przewodniczącego

Wydziału z dnia 1 grudnia 2011 r. o odmowie wyznaczenia mu kolejnego

obrońcy z urzędu celem złożenia kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 14 czerwca 2011 r.,

u t r z y m a ł w m o c y zaskarżone zarządzenie.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym

Włodzimierza

W. zarządzeniem

na

wydane

odmówiono

wcześniej

przyjęcia

zarządzenie

o

zażalenia

odmowie

przydzielenia mu kolejnego adwokata dla rozważenia sporządzenia kasacji,

gdy pierwszy taki wyznaczony obrońca przedłożył opinię o braku podstaw

do wystąpienia z tą skargą, ze wskazaniem obecnie, że na odmowę

wyznaczenia obrońcy zażalenie nie przysługuje, a więc jest ono

niedopuszczalne z mocy ustawy z przywołaniem tu art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k.

W zażaleniu na to zarządzenie skarżący podniósł, że uprzednio występował

o obrońcę z urzędu dla sporządzenia kasacji z uwagi na swoją

niezamożność i wyznaczono takowego w osobie adwokata, który bronił go

w toku prawomocnie zakończonego postępowania, ale ten nie zapoznając

się z aktami, w których była opinia innego adwokata, powołanego mu dla

rozważenia

sporządzenia

wniosku

o

wznowienie

prawomocnie

zakończonego procesu, złożył oświadczenie o braku podstaw do kasacji, w

sytuacji gdy ten drugi adwokat, nie znajdując podstaw do wznowienia

procesu, wskazał jednak na istnienie powodów do wniesienia środka

zaskarżenia w postaci kasacji. Autor zażalenia podniósł w związku z tym,

że Sąd Okręgowy zlekceważył wskazywane przez niego błędy, jakich

dopuścił się jego obrońca i uniemożliwił skarżącemu odwołanie się od

wystawionej przez niego opinii o braku podstaw do kasacji. Wywodząc w

ten sposób, wniósł on o uchylenie zaskarżonego zarządzenia oraz

przywrócenie terminu do wniesienia kasacji w jego sprawie sporządzonej

przez innego, wyznaczonego mu prawnika.

Rozpoznając to zażalenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Prawdą jest, że w tej sprawie, po wydaniu wyroku przez Sąd

pierwszej instancji, co miało miejsce w dniu 22 grudnia 2010 r., oskarżony,

w lutym 2011 r., wystąpił do Sądu Okręgowego w P. o powołanie mu

nowego obrońcy z urzędu, zarzucając dotychczasowemu obrońcy brak

zainteresowania

sprawą,

poprzez

brak

bezpośrednich

kontaktów

i

konsultacji linii obrony, wskazując imiennie na innego adwokata, którego

chciałby mieć za obrońcę. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2011 r., Sąd

Okręgowy w P. wniosku tego nie uwzględnił wskazując, że w tej sprawie nie

wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby wątpić w rzetelność, wiedzę lub

kwalifikacje obrońcy reprezentującego dotąd oskarżonego. Na rozprawie

odwoławczej oskarżony przyłączył się już w pełni do apelacji wywiedzionej

od wyroku Sądu Rejonowego przez jego dotychczasowego obrońcę z

urzędu, a po wydaniu wyroku przez Sąd odwoławczy, którym utrzymano w

mocy wyrok Sądu meriti, skazujący oskarżonego za dwa przestępstwa z

art. 244 k.k., w tym jedno w zw. z art. 178a § 1 k.k., wystąpił on odrębnie z

wnioskiem o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania i

wyznaczenie mu obrońcy dla sporządzenia tego wniosku oraz o przyznanie

mu obrońcy z urzędu dla wywiedzenia kasacji od prawomocnego wyroku

Sądu odwoławczego wydanego w tej sprawie.

Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału Sądu Apelacyjnego w P.

oraz Sądu Okręgowego w P., wyznaczono odrębnie obrońców do

rozważenia podstaw do wznowienia procesu oraz do wniesienia kasacji, w

tym ostatnim wypadku w osobie adwokata, który reprezentował go w

prawomocnie zakończonym procesie. Każdy z tych obrońców złożył

odrębnie oświadczenia o braku podstaw zarówno do wniesienia kasacji, jak

i do wznowienia postępowania. Powiadomienia o treści tych oświadczeń

przekazano skazanemu wraz ze stosownymi pouczeniami. Wówczas to

Włodzimierz W. wystąpił z wnioskiem o wyznaczenie mu kolejnego obrońcy

z urzędu dla sporządzenia kasacji wskazując na osobę tego z adwokatów,

który

wypowiadał

się

w

przedmiocie

wznowienia

postępowania

i

podnosząc, że wskazał on w swej opinii na istnienie podstawy do

wniesienia kasacji, podczas gdy adwokat wypowiadający się w przedmiocie

wniesienia tej właśnie skargi, nie zauważył istnienia powodów do jej

sporządzenia i wniesienia. Już we wrześniu 2011 r., zarządzeniem

Przewodniczącego Wydziału

Sądu

Okręgowego

w

P.,

odmówiono

ustanowienia skazanemu kolejnego obrońcy z urzędu, podnosząc że

niezadowolenie

skazanego

z

faktu

stwierdzenia

przez

poprzednio

ustanowionego obrońcę braku podstaw do kasacji, nie daje powodów do

wyznaczania mu kolejnego adwokata dla rozważenia jej wniesienia.

Następnie,

po

zawiadomieniu

Włodzimierza

W. o

wydaniu

zarządzenia stwierdzającego, że z uwagi na upływ terminów do wniesienia

kasacji, biegnącego od poprzedniego powiadomienia go o negatywnej

opinii obrońcy w kwestii tej skargi i zakończeniu w ten sposób

postępowania okołokasacyjnego, skazany wystąpił z ponownym wnioskiem

o przyznanie mu adwokata z urzędu dla sporządzenia kasacji, podnosząc

zastrzeżenia do poprzedniego obrońcy z urzędu oraz przywołując

podawany przez tego z adwokatów, który wypowiadał się w przedmiocie

wniosku o wznowienie, fakt, że pierwszym wydanym w tej sprawie

wyrokiem o charakterze zaocznym skazany został on za przypisane mu

czyny na kary łagodniejsze niż następnie w postępowaniu prowadzonym po

złożeniu przez niego sprzeciwu od tego wyroku, co – zdaniem skazanego –

stanowiło obrazę art. 443 k.p.k., dając podstawę do wniesienia kasacji

przewidzianą w art. 523 § 1 k.p.k. Wniosku tego nie uwzględniono i

zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2011 r., odmówiono wyznaczenia

skazanemu kolejnego obrońcy z takim samym uzasadnieniem, jak w

poprzedniej decyzji w tej materii z września 2011 r. Na zarządzenie to

Włodzimierz

W. złożył

zażalenie,

w którym

przywołał

poprzednią

argumentację odwołującą się do obrazy art. 443 k.p.k. oraz art. 440 k.p.k. i

do naruszenia art. 466 § 1 k.p.k. przez wysłanie mu tego zarządzenia bez

należytych pouczeń co do możliwości żalenia się. Zarządzeniem z dnia 15

grudnia

2011

r.

niedopuszczalnego

odmówiono

z

mocy

przyjęcia

ustawy,

z

tego

zażalenia

pouczeniem

o

jako

możliwości

zaskarżenia odmowy do Sądu Najwyższego, co też skazany zrealizował,

występując z niniejszym zażaleniem przy zachowaniu terminu jego

wniesienia.

Mając na względzie sytuację procesową, w jakiej doszło do

wystąpienia z powyższym zażaleniem należy stwierdzić, że miały miejsce w

tej sprawie pewne uchybienia, a dotyczy to sposobu uzasadniania

zarządzeń odmawiających skarżącemu ustanowienia mu kolejnego obrońcy

dla wniesienia kasacji, gdyż należało w nich zamiast ogólnikowego

odwoływania się do niezadowolenia skarżącego wykazać, w oparciu o

materiał sprawy, że rzeczywiście nie ma powodów do powołania mu

następnego obrońcy. Rzecz bowiem w tym, że ponowny wniosek o

ustanowienie obrońcy z urzędu może być skuteczny tylko wtedy, gdy

zostanie wykazane, że poprzedni obrońca nie wykonał w sposób należyty

swoich obowiązków procesowych. Wyznaczanie oskarżonemu przez sąd

obrońcy z urzędu opiera się przy tym na zaufaniu do samej instytucji

adwokata, a nie na zaufaniu do konkretnej osoby wykonującej ten zawód.

Tym samym podnoszenie przez skarżącego, że nie ma on zaufania do

obrońcy powołanego mu dla sporządzenia kasacji, nie jest przyczyną, która

stwarzałaby możliwość ustanowienia mu innego adwokata dla realizacji

tego celu.

Skarżącemu należy zaś wyjaśnić, że zupełnym nieporozumieniem jest

przywoływanie przez niego, w ślad za adwokatem, który sporządzał opinię

odnośnie podstaw do wznowienia procesu, iż w sprawie tej dopuszczono

się obrazy art. 443 k.p.k. na skutek surowszego ukarania go za przypisane

mu przestępstwa, niż miało to miejsce wcześniej w wyroku zaocznym, od

którego wniósł on sprzeciw, co może być podstawą kasacji. Przepis art. 443

k.p.k. dotyczy bowiem jedynie postępowania prowadzonego w trybie

środków odwoławczych, tj. w związku z apelacją lub zażaleniem i

wprowadza on zakaz pogorszenia sytuacji prawnej, gdy w wyniku

rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego na korzyść oskarżonego,

dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania. Sprzeciw od wyroku zaocznego nie jest jednak środkiem

odwoławczym, lecz innym środkiem zaskarżenia, nie mają więc do niego

zastosowania

zasady

dotyczące

środków

odwoławczych.

Jego

uwzględnienie, a to miało miejsce w tej sprawie, powoduje ponowne

rozpoznanie sprawy od początku, które następuje przy tym na zasadach

ogólnych (art. 482 § 3 zd. 1 k.p.k.). Wyrok zaoczny traci bowiem wówczas

moc i tym samym nie wiąże sądu, który może orzec odmiennie niż w tym

wyroku, w tym także surowiej. Takie zatem postąpienie Sądu nie jest w

żadnej mierze rażącą obrazą prawa, która mogłaby stanowić podstawę do

wniesienia kasacji. Nie można w związku z tym również doszukiwać się w

powyższym

skazaniu

obrazy

art.

k.p.k.,

czyli

tzw.

rażącej

niesprawiedliwości wyroku, jaką można byłoby podnieść w kasacji. Sądy

nie były bowiem w żadnej mierze związane karami wymierzonymi w wyroku

zaocznym, który na skutek sprzeciwu utracił swoją moc.

Czynienie zatem przez skarżącego zarzutu adwokatowi, który

wypowiadał się w przedmiocie podstaw do kasacji, że nie dostrzegł tych

kwestii w swojej opinii, a tym samym nie zapoznał się też z opinią obrońcy

przedstawiającego stanowisko co do istnienia podstaw do wznowienia

procesu, który je dostrzegł, czyli że nie zapoznawał się też w ogóle z

aktami, a przez to nie wywiązał się należycie ze swoich obowiązków z

urzędu, nie jest ani zasadne, ani uprawnione. To właśnie bowiem pierwszy

z tych obrońców słusznie kwestii tej nie podnosił, skoro nie oznaczała ona

naruszenia prawa o charakterze kasacyjnym, nota bene nie mógł on też

znać opinii drugiego z adwokatów, skoro obie te opinie sporządzane były w

tym samym dniu, a wpłynęły do Sądów w zupełnie różnych datach, i to

jedna do Sądu Apelacyjnego, a druga do Sądu Okręgowego.

Całkowicie niezasadne jest też zarzucanie przez skarżącego

rzekomej obrazy przez Sąd Okręgowy art. 466 § 1 k.p.k., przy

przekazywaniu mu zarządzeń tego Sądu odmawiających ustanowienia

nowego obrońcy z urzędu, jako że przepis ten ogólnie jedynie stwierdza, że

do zażaleń na zarządzenia stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu

postanowień, a te ostatnie zakładają, że poza przypadkami, gdy decyzja

procesowa zamyka drogę do wydania wyroku lub dotyczy środka

zabezpieczającego, zażalenie służy jedynie, gdy ustawa wyraźnie je

przewiduje w danej sytuacji (art. 459 § 2 in fine k.p.k.). W odniesieniu zaś

do odmowy ustanowienia obrońcy

w postępowaniu związanym

z

wnoszeniem kasacji, w art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k., wyraźnie wskazano, że

zażalenie nie przysługuje na odmowę wyznaczenia adwokata w celu

sporządzenia tego środka zaskarżenia; zażalenia takiego nie przewiduje się

zresztą również przy odmowie ustanowienia obrońcy w toku samego

procesu, gdyż normujący tę kwestię art. 78 k.p.k. nie zakłada możliwości

zaskarżenia takich decyzji. Tym samym, skoro ten środek odwoławczy nie

przysługiwał, nie było też podstaw pouczania skazanego o możliwości

żalenia się na zarządzenia o odmowie ustanowienia adwokata z urzędu.

Pouczenie takie znalazło się w ostatnim z zarządzeń, ale to dlatego, że była

to odmowa przyjęcia zażalenia na uprzednie zarządzenie o odmowie

ustanowienia adwokata. Zarządzenie odmawiające przyjęcia zażalenia jest

zaś zarządzeniem zamykającym drogę do wydania wyroku, a tym samym,

stosownie do art. 459 § 1 k.p.k., jest ono zaskarżalne.

Powyższe wskazuje, że żadne z uchybień podnoszonych przez

skarżącego nie miało miejsca w tej sprawie w zakresie odmowy

ustanowienia mu kolejnego obrońcy z urzędu dla wniesienia kasacji, a

zarządzenie odmawiające przyjęcia zażalenia na ostatnią odmowę

powołania oskarżonemu takiego obrońcy, jest zgodne z prawem. Dlatego

też utrzymano to zarządzenie w mocy, uznając samo zażalenie za

niezasadne.

Mając to wszystko na względzie orzeczono jak na wstępie.